Đòn bẩy nâng cao chất lượng nguồn nhân lực người DTTS

GD&TĐ - Kiến tạo nguồn nhân lực chất lượng cao người dân tộc thiểu số đòi hỏi sự tham gia tích cực từ các cơ sở giáo dục nghề nghiệp.



Đầu tư cho con người

Có nhiều năm kinh nghiệm giảng dạy và quản lý tại cơ sở giáo dục nghề nghiệp, bà Phan Thị Lệ Thu – Phó Hiệu trưởng Thường trực Trường Cao đẳng Viễn Đông đánh giá cao hiệu quả của Đề án “Đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao người dân tộc thiểu số trong một số ngành, lĩnh vực trọng điểm giai đoạn 2026 - 2035, định hướng đến 2045”.

“Đây là chủ trương có ý nghĩa chiến lược, thể hiện tầm nhìn dài hạn trong phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao gắn với mục tiêu phát triển bền vững; bảo đảm công bằng trong tiếp cận giáo dục”, bà Phan Thị Lê Thu chia sẻ.

Phân tích rõ hơn về nhận định này, bà Phan Thị Lê Thu cho biết ý nghĩa cốt lõi của Đề án nằm ở tính “đầu tư cho con người”. Trong chiến lược phát triển kinh tế - xã hội, cơ sở hạ tầng, máy móc, công nghệ là các yếu tố bổ trợ; con người mới là chủ thể trung tâm, đóng vai trò vận hành, kết nối và quyết định sự thành bại của chiến lược đó.

Đề án ra đời là cơ hội để học sinh, sinh viên người dân tộc thiểu số tiếp cận nền giáo dục hiện đại. Trong đó, người học được đào tạo bài bản về chuyên môn, ngoại ngữ, trang bị kỹ năng số, kỹ năng nghề và tác phong công nghiệp. Đây là kỹ năng mà thị trường lao động rất trọng dụng trong bối cảnh chuyển đổi số và hội nhập quốc tế.

Nhờ vậy, địa phương có thêm động lực vươn lên, khoảng cách về trình độ nhân lực với vùng miền thuận lợi khác được thu hẹp. Ngoài ra, Đề án còn phá vỡ rào cản trong tiếp cận tri thức ở các vùng sâu, vùng xa.

“Trước đây, nhiều học sinh ở vùng khó khăn, nhất là các em dân tộc thiểu số rất ít người phải gác lại ước mơ dù sở hữu tư duy, năng lực học tập tốt. Nguyên nhân bởi vấp phải bức tường đói nghèo, khoảng cách địa lý, khả năng tiếp cận giáo dục chất lượng cao và sự thiếu hụt định hướng nghề nghiệp”, bà Phan Thị Lệ Thu nói.

Nhiều học sinh người dân tộc thiểu số có xuất phát điểm thiệt thòi, Đề án góp phần bù đắp, hỗ trợ và tạo điều kiện thuận lợi cho các em trong học tập lẫn xét tuyển.

Đáng chú ý, Đề án ưu tiên đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao ở các ngành mũi nhọn như sức khỏe, giáo dục, công nghệ thông tin,... Đây là những lĩnh vực mà nhiều địa phương vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi đang thiếu nhân lực có trình độ chuyên môn cao, học sinh còn dè dặt, chưa mạnh dạn đặt nguyện vọng.

“Với sự đầu tư ngân sách đúng mức, học sinh, sinh viên dân tộc thiểu số có thể an tâm học tập, phát huy tối đa năng lực. Từ đó, các em trở thành bác sĩ, điều dưỡng, hoặc kỹ sư công nghệ, giáo viên hay chuyên gia trong nhiều lĩnh vực trọng điểm, trực tiếp phục vụ cho công cuộc chuyển đổi số và hội nhập quốc tế của đất nước”, bà Phan Thị Lệ Thu bày tỏ sự kỳ vọng.



Cơ hội để phát huy vai trò

Nếu nhân lực chất lượng cao sau khi đào tạo chỉ tập trung ở thành phố lớn thì bài toán phát triển vùng cao sẽ mãi bỏ ngỏ. Vì vậy, Đề án có cơ chế khuyến khích người học sau khi tốt nghiệp quay trở về địa phương công tác.

Khi những người con của chính bản làng được đào tạo bài bản, trở về làm việc, họ không chỉ mang theo kiến thức, kỹ năng mà còn am hiểu văn hóa, ngôn ngữ, phong tục tập quán của đồng bào.

Qua đó, tạo thành cầu nối nâng cao chất lượng cung cấp dịch vụ giáo dục, y tế, chuyển giao khoa học kỹ thuật và tạo động lực phát triển kinh tế - xã hội bền vững tại địa phương.

Theo bà Phan Thị Lệ Thu đánh giá, đây cũng là điểm sáng, mở ra không gian để các cơ sở giáo dục nghề nghiệp chủ động đóng góp. Thực tiễn dạy và học tại Trường Cao đẳng Viễn Đông cho thấy, đối với mỗi địa phương không thể áp dụng mô hình đào tạo chung chung, giống nhau.

Trên cơ sở đó, bà Phan Thị Lệ Thu đúc kết: “Các cơ sở dạy nghề tham gia tích cực vào quá trình đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao người dân tộc thiểu số bằng cách xây dựng chương trình học gắn với đặc điểm nhân lực, nhu cầu phát triển của từng địa bàn vùng sâu, vùng xa và doanh nghiệp ở đó. Mặt khác, tăng cường đào tạo thực hành, kỹ năng số, ngoại ngữ, kỹ năng mềm và hợp tác quốc tế”.

Chưa dừng lại ở đó, vai trò của cơ sở giáo dục nghề nghiệp còn thể hiện thông qua hỗ trợ tư vấn hướng nghiệp từ sớm cho học sinh, gia tăng các quỹ học bổng; đặc biệt là kết nối giữa các nhà trường dân tộc nội trú, dân tộc bán trú với doanh nghiệp địa phương.

Kết quả, sinh viên có thêm cơ hội được thực tập, trải nghiệm thực tế và có việc làm ngay sau khi tốt nghiệp và đóng góp thiết thực vào sự phát triển của quê hương.

Đứng ở góc độ quản lý giáo dục, bà Phan Thị Lệ Thu cho rằng cần quan tâm tới chính sách cử tuyển - một hình thức “đặt hàng đào tạo” của địa phương. Đây là cơ chế để phân bổ nguồn lực, giải quyết chính xác bài toán thiếu hụt nhân lực tại chỗ.

“Địa phương chủ động tuyển chọn học sinh có năng lực, cử đi đào tạo đúng ngành nghề, sau đó bố trí trở về công tác sẽ vừa bảo đảm nguồn nhân lực lâu dài, vừa nâng cao hiệu quả sử dụng ngân sách đầu tư cho giáo dục”, bà Thu gợi ý.

Tuy nhiên, để chính sách phát huy hiệu quả thực tiễn đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ từ cơ quan quản lý và cơ sở đào tạo. Cụ thể, thực hiện đồng bộ, nghiêm ngặt từ khâu tuyển chọn đúng đối tượng; tổ chức đào tạo theo chuẩn chất lượng cao đến khâu bảo đảm vị trí việc làm, chế độ đãi ngộ và môi trường làm việc để người học yên tâm cống hiến lâu dài cho quê hương.



Đầu tư cho con người

Có nhiều năm kinh nghiệm giảng dạy và quản lý tại cơ sở giáo dục nghề nghiệp, bà Phan Thị Lệ Thu – Phó Hiệu trưởng Thường trực Trường Cao đẳng Viễn Đông đánh giá cao hiệu quả của Đề án “Đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao người dân tộc thiểu số trong một số ngành, lĩnh vực trọng điểm giai đoạn 2026 - 2035, định hướng đến 2045”.

“Đây là chủ trương có ý nghĩa chiến lược, thể hiện tầm nhìn dài hạn trong phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao gắn với mục tiêu phát triển bền vững; bảo đảm công bằng trong tiếp cận giáo dục”, bà Phan Thị Lê Thu chia sẻ.

Phân tích rõ hơn về nhận định này, bà Phan Thị Lê Thu cho biết ý nghĩa cốt lõi của Đề án nằm ở tính “đầu tư cho con người”. Trong chiến lược phát triển kinh tế - xã hội, cơ sở hạ tầng, máy móc, công nghệ là các yếu tố bổ trợ; con người mới là chủ thể trung tâm, đóng vai trò vận hành, kết nối và quyết định sự thành bại của chiến lược đó.

Đề án ra đời là cơ hội để học sinh, sinh viên người dân tộc thiểu số tiếp cận nền giáo dục hiện đại. Trong đó, người học được đào tạo bài bản về chuyên môn, ngoại ngữ, trang bị kỹ năng số, kỹ năng nghề và tác phong công nghiệp. Đây là kỹ năng mà thị trường lao động rất trọng dụng trong bối cảnh chuyển đổi số và hội nhập quốc tế.

Nhờ vậy, địa phương có thêm động lực vươn lên, khoảng cách về trình độ nhân lực với vùng miền thuận lợi khác được thu hẹp. Ngoài ra, Đề án còn phá vỡ rào cản trong tiếp cận tri thức ở các vùng sâu, vùng xa.

“Trước đây, nhiều học sinh ở vùng khó khăn, nhất là các em dân tộc thiểu số rất ít người phải gác lại ước mơ dù sở hữu tư duy, năng lực học tập tốt. Nguyên nhân bởi vấp phải bức tường đói nghèo, khoảng cách địa lý, khả năng tiếp cận giáo dục chất lượng cao và sự thiếu hụt định hướng nghề nghiệp”, bà Phan Thị Lệ Thu nói.

Nhiều học sinh người dân tộc thiểu số có xuất phát điểm thiệt thòi, Đề án góp phần bù đắp, hỗ trợ và tạo điều kiện thuận lợi cho các em trong học tập lẫn xét tuyển.

Đáng chú ý, Đề án ưu tiên đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao ở các ngành mũi nhọn như sức khỏe, giáo dục, công nghệ thông tin,... Đây là những lĩnh vực mà nhiều địa phương vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi đang thiếu nhân lực có trình độ chuyên môn cao, học sinh còn dè dặt, chưa mạnh dạn đặt nguyện vọng.

“Với sự đầu tư ngân sách đúng mức, học sinh, sinh viên dân tộc thiểu số có thể an tâm học tập, phát huy tối đa năng lực. Từ đó, các em trở thành bác sĩ, điều dưỡng, hoặc kỹ sư công nghệ, giáo viên hay chuyên gia trong nhiều lĩnh vực trọng điểm, trực tiếp phục vụ cho công cuộc chuyển đổi số và hội nhập quốc tế của đất nước”, bà Phan Thị Lệ Thu bày tỏ sự kỳ vọng.



Cơ hội để phát huy vai trò

Nếu nhân lực chất lượng cao sau khi đào tạo chỉ tập trung ở thành phố lớn thì bài toán phát triển vùng cao sẽ mãi bỏ ngỏ. Vì vậy, Đề án có cơ chế khuyến khích người học sau khi tốt nghiệp quay trở về địa phương công tác.

Khi những người con của chính bản làng được đào tạo bài bản, trở về làm việc, họ không chỉ mang theo kiến thức, kỹ năng mà còn am hiểu văn hóa, ngôn ngữ, phong tục tập quán của đồng bào.

Qua đó, tạo thành cầu nối nâng cao chất lượng cung cấp dịch vụ giáo dục, y tế, chuyển giao khoa học kỹ thuật và tạo động lực phát triển kinh tế - xã hội bền vững tại địa phương.

Theo bà Phan Thị Lệ Thu đánh giá, đây cũng là điểm sáng, mở ra không gian để các cơ sở giáo dục nghề nghiệp chủ động đóng góp. Thực tiễn dạy và học tại Trường Cao đẳng Viễn Đông cho thấy, đối với mỗi địa phương không thể áp dụng mô hình đào tạo chung chung, giống nhau.

Trên cơ sở đó, bà Phan Thị Lệ Thu đúc kết: “Các cơ sở dạy nghề tham gia tích cực vào quá trình đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao người dân tộc thiểu số bằng cách xây dựng chương trình học gắn với đặc điểm nhân lực, nhu cầu phát triển của từng địa bàn vùng sâu, vùng xa và doanh nghiệp ở đó. Mặt khác, tăng cường đào tạo thực hành, kỹ năng số, ngoại ngữ, kỹ năng mềm và hợp tác quốc tế”.

Chưa dừng lại ở đó, vai trò của cơ sở giáo dục nghề nghiệp còn thể hiện thông qua hỗ trợ tư vấn hướng nghiệp từ sớm cho học sinh, gia tăng các quỹ học bổng; đặc biệt là kết nối giữa các nhà trường dân tộc nội trú, dân tộc bán trú với doanh nghiệp địa phương.

Kết quả, sinh viên có thêm cơ hội được thực tập, trải nghiệm thực tế và có việc làm ngay sau khi tốt nghiệp và đóng góp thiết thực vào sự phát triển của quê hương.

Đứng ở góc độ quản lý giáo dục, bà Phan Thị Lệ Thu cho rằng cần quan tâm tới chính sách cử tuyển - một hình thức “đặt hàng đào tạo” của địa phương. Đây là cơ chế để phân bổ nguồn lực, giải quyết chính xác bài toán thiếu hụt nhân lực tại chỗ.

“Địa phương chủ động tuyển chọn học sinh có năng lực, cử đi đào tạo đúng ngành nghề, sau đó bố trí trở về công tác sẽ vừa bảo đảm nguồn nhân lực lâu dài, vừa nâng cao hiệu quả sử dụng ngân sách đầu tư cho giáo dục”, bà Thu gợi ý.

Tuy nhiên, để chính sách phát huy hiệu quả thực tiễn đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ từ cơ quan quản lý và cơ sở đào tạo. Cụ thể, thực hiện đồng bộ, nghiêm ngặt từ khâu tuyển chọn đúng đối tượng; tổ chức đào tạo theo chuẩn chất lượng cao đến khâu bảo đảm vị trí việc làm, chế độ đãi ngộ và môi trường làm việc để người học yên tâm cống hiến lâu dài cho quê hương.