Việc thay đổi chức danh nghề nghiệp được thực hiện bằng hình thức xét thông qua thẩm định hồ sơ để đánh giá việc đáp ứng các yêu cầu về tiêu chuẩn, điều kiện thăng hạng theo quy định cụ thể của các bộ quản lý chức danh nghề nghiệp viên chức chuyên ngành.
Riêng quy định thăng hạng đặc cách chỉ đang thực hiện đối với người được công nhận chức danh giáo sư, phó giáo sư, chưa được thực hiện đối với các chức danh nhà giáo khác. Điều này dẫn tới việc chưa kịp thời ghi nhận thành tích, đóng góp đặc biệt của nhà giáo; làm hạn chế khả năng thu hút, sử dụng hiệu quả nhà giáo có trình độ cao tham gia giảng dạy trong cơ sở giáo dục công lập.
Trong bối cảnh yêu cầu đổi mới giáo dục ngày càng cao, đội ngũ nhà giáo không chỉ dừng lại ở “đủ chuẩn”, mà còn phải thực sự có năng lực dẫn dắt chuyên môn, đổi mới phương pháp dạy học, truyền cảm hứng và tạo ảnh hưởng tích cực trong hệ thống. Nếu thiếu cơ chế thăng tiến phù hợp, linh hoạt, kịp thời ghi nhận, tôn vinh và khích lệ những nhà giáo có năng lực, thành tích nổi trội, nguy cơ suy giảm động lực làm việc, thất thoát nguồn nhân lực chất lượng cao trong nội bộ ngành là khó tránh khỏi.
Trong bối cảnh đó, quy định “xét thăng tiến nghề nghiệp nhà giáo đặc cách” tại dự thảo Nghị định quy định chi tiết một số điều của Luật Nhà giáo được kỳ vọng sẽ tháo gỡ nút thắt này.
Ngoài xét đặc cách cho nhà giáo được công nhận, bổ nhiệm chức danh giáo sư, phó giáo sư, dự thảo Nghị định bổ sung nhà giáo có phẩm chất, năng lực nổi trội, có thành tích đặc biệt xuất sắc trong hoạt động nghề nghiệp, được tập thể cán bộ quản lý, nhà giáo, người lao động trong cơ sở giáo dục thống nhất đề nghị.
Bộ trưởng Bộ GD&ĐT sẽ quy định chi tiết về nhà giáo có phẩm chất, năng lực nổi trội, có thành tích đặc biệt xuất sắc trong hoạt động nghề nghiệp từng cấp học, trình độ đào tạo làm căn cứ xét đặc cách thăng tiến nghề nghiệp nhà giáo.
Đặc biệt, chỉ tiêu nhà giáo được xét đặc cách thăng tiến nghề nghiệp không bị giới hạn số lượng; đồng thời, không yêu cầu nhà giáo đáp ứng đủ tất cả tiêu chuẩn về chuyên môn nghiệp vụ của chuẩn nghề nghiệp chức danh nhà giáo dự kiến xét đặc cách.
Quy định trên thể hiện bước đổi mới quan trọng trong tư duy xây dựng chính sách phát triển đội ngũ nhà giáo, khi chuyển mạnh từ cách tiếp cận “đủ điều kiện hình thức” sang đề cao giá trị thực chất của năng lực, phẩm chất và cống hiến nghề nghiệp. Điều này thể hiện tư duy quản lý dựa trên năng lực và hiệu quả công việc, đồng thời vẫn đặt trong khuôn khổ chặt chẽ của pháp luật, không làm phá vỡ hệ thống tiêu chuẩn chức danh nghề nghiệp hiện hành.
Việc triển khai xét thăng tiến nghề nghiệp nhà giáo và xét thăng tiến nghề nghiệp theo cơ chế đặc cách đòi hỏi phải thiết lập các thủ tục hành chính tương ứng, nhằm bảo đảm việc tuyển chọn, bổ nhiệm đúng người, đúng việc, phù hợp với năng lực, phẩm chất, chuẩn nghề nghiệp và vị trí việc làm; đồng thời phòng ngừa tiêu cực, khắc phục tình trạng thăng hạng chủ yếu dựa vào văn bằng, chứng chỉ hoặc các quy trình hành chính mang tính hình thức.
Đồng thời, tổ chức thực hiện là khâu then chốt để chính sách mới đi vào cuộc sống. Về vấn đề này, nhiều nhà giáo cho rằng, cần tiêu chí xét thăng tiến đặc cách cụ thể, minh bạch; quy trình xét duyệt công khai, khách quan, có sự tham gia của hội đồng chuyên môn độc lập, gắn trách nhiệm người đứng đầu… Tất cả để bảo đảm người được đặc cách là thực sự xứng đáng, không bị biến thành cơ chế phổ biến, làm méo mó hệ thống thăng hạng chung.
