Giáo dục khởi nghiệp trường vùng cao cần gắn với thực tiễn địa phương

GD&TĐ - Khi gắn với thực tiễn địa phương, giáo dục khởi nghiệp có thể giúp học sinh vùng cao nhìn thấy cơ hội phát triển sinh kế ngay tại quê hương.



Ý nghĩa lớn với giáo dục phổ thông

Ông Hà Trung Thành - Hiệu trưởng Trường Phổ thông dân tộc bán trú THCS Khoen On (xã Khoen On, Lai Châu) đánh giá: Việc triển khai chương trình theo Chương trình Hỗ trợ học sinh, sinh viên khởi nghiệp giai đoạn 2026-2035 theo Quyết định 336/QĐ-TTg có ý nghĩa rất lớn đối với giáo dục phổ thông, đặc biệt ở những địa bàn khó khăn như xã Khoen On, tỉnh Lai Châu, cụ thể:

Thứ nhất, hình thành tư duy chủ động cho học sinh từ sớm. Từ trước đến nay, học sinh chủ yếu học để thi cử và tìm việc, nhưng giáo dục khởi nghiệp hướng các em đến tư duy tạo việc làm. Với học sinh vùng cao, điều này đặc biệt quan trọng vì nhiều em sau THCS hoặc THPT không tiếp tục học lên cao như cao đẳng, đại học… Nếu có tư duy khởi nghiệp, các em có thể phát triển kinh tế ngay tại địa phương.

Chẳng hạn, tại Khoen On có thể phát triển các mô hình chăn nuôi đặc sản như gà đen, cá hồi; trồng một số loại thảo dược và cây ăn quả như thảo quả, khoai sâm, chuối tiêu. Bên cạnh đó, địa phương còn có tiềm năng phát triển du lịch cộng đồng nhờ sự đa dạng văn hóa của các dân tộc như Mông, Thái, gắn với bản sắc truyền thống và cảnh quan tự nhiên của vùng cao. Những lợi thế này nếu được khai thác hợp lý sẽ tạo cơ hội để học sinh và thanh niên địa phương phát triển sinh kế ngay tại quê hương.

Thứ hai, gắn giáo dục với thực tiễn địa phương. Tại các trường vùng cao, vùng sâu, vùng xa như Khoen On, nội dung giáo dục khởi nghiệp nếu được liên hệ với thực tế sản xuất như trồng thảo quả, nuôi gà bản, lợn bản hoặc chế biến nông sản địa phương sẽ giúp học sinh nhận thấy kiến thức học ở trường có thể chuyển hóa thành kỹ năng và phương thức sinh kế trong tương lai. Đây cũng chính là tinh thần của giáo dục hướng nghiệp trong Chương trình GDPT 2018.

Thứ ba, tạo động lực học tập mạnh mẽ hơn. Khi các em nhận ra rằng kiến thức trong từng môn học đều có thể áp dụng vào thực tiễn, việc học sẽ trở nên thiết thực và ý nghĩa hơn. Chẳng hạn, môn Toán có thể giúp tính toán chi phí sản xuất; môn Công nghệ hỗ trợ tạo ra sản phẩm; còn môn Tin học có thể được vận dụng trong bán hàng trực tuyến. Khi đó, việc học không còn mang tính trừu tượng mà trở thành công cụ giúp học sinh từng bước cải thiện cuộc sống và phát triển sinh kế trong tương lai.

Nhận diện thuận lợi, khó khăn

Theo mục tiêu của chương trình, 25% học sinh THCS được định hướng khởi nghiệp, 15% được trang bị kiến thức, kỹ năng khởi nghiệp. Đây là mục tiêu rất tiến bộ, nhưng cũng nhiều thách thức, đặc biệt ở vùng sâu xa như xã Khoen On.

Về thuận lợi, ông Hà Trung Thành cho biết học sinh vùng cao có nhiều trải nghiệm thực tế trong đời sống. Các em quen với hoạt động sản xuất nông nghiệp, chăn nuôi và tham gia lao động cùng gia đình từ sớm, đây chính là nền tảng quan trọng để hình thành tư duy kinh tế và tinh thần khởi nghiệp.

Bên cạnh đó, nhà trường cũng có điều kiện thuận lợi để tổ chức các mô hình học tập gắn với trải nghiệm. Chẳng hạn, có thể xây dựng vườn rau bán trú, mô hình chăn nuôi quy mô nhỏ hoặc tổ chức gian hàng giới thiệu sản phẩm của học sinh thông qua các hoạt động ngoại khóa, trải nghiệm sáng tạo.

Ngoài ra, sự quan tâm của Nhà nước đối với vùng khó khăn cũng tạo thêm điều kiện thuận lợi. Các chương trình như giảm nghèo, phát triển nông nghiệp vùng cao, xây dựng nông thôn mới hay thành lập các hợp tác xã đều có thể trở thành nguồn lực để kết nối và hỗ trợ hoạt động giáo dục khởi nghiệp cho học sinh.

Về khó khăn, ông Hà Trung Thành chia sẻ, biết nhận thức về khởi nghiệp trong học sinh vẫn còn khá mới mẻ. Phần lớn các em vẫn cho rằng khởi nghiệp là việc của doanh nghiệp hoặc người trưởng thành, trong khi ở bậc phổ thông, giáo dục khởi nghiệp chủ yếu nhằm rèn luyện tư duy sáng tạo, khả năng giải quyết vấn đề và tinh thần dám thử nghiệm.

Bên cạnh đó, đội ngũ giáo viên chưa được đào tạo chuyên sâu về lĩnh vực này. Khởi nghiệp là lĩnh vực mang tính liên ngành, kết hợp giữa kinh tế, sáng tạo, công nghệ và quản trị, trong khi nhiều giáo viên hiện nay chưa có đầy đủ tài liệu cũng như phương pháp phù hợp để định hướng cho học sinh.

Ngoài ra, điều kiện về công nghệ và khả năng kết nối thị trường ở vùng cao còn hạn chế. Học sinh ít có cơ hội tiếp cận với thương mại điện tử hoặc các mô hình khởi nghiệp thực tế để học hỏi, vì vậy nhiều em vẫn chưa hình dung rõ về khái niệm và tinh thần khởi nghiệp.

Nội dung kiến thức nên trang bị

Góp ý về những kiến thức khởi nghiệp cần trang bị cho học sinh THCS, ông Hà Trung Thành cho rằng trước hết cần giúp học sinh hình thành tư duy khởi nghiệp.

Theo đó, các em cần được hiểu khởi nghiệp là gì, người thành công thường bắt đầu từ đâu, đồng thời hình thành tinh thần dám thử, dám sai và dám làm lại. Những nội dung này có thể được truyền tải thông qua các câu chuyện truyền cảm hứng trong giờ học, hoạt động ngoại khóa, trải nghiệm hoặc các buổi hướng nghiệp.

Bên cạnh đó, học sinh cần được hướng dẫn phát hiện cơ hội từ chính địa phương. Các em có thể học cách quan sát xem trong làng bản, xã mình có những sản phẩm gì, có thể cải tiến ra sao và hướng tới những đối tượng khách hàng nào.

Chẳng hạn như khai thác các sản phẩm sẵn có như mật ong rừng, măng khô, thảo quả, dược liệu; hoặc phát triển các mô hình gắn với nông nghiệp, bản sắc văn hóa dân tộc và điều kiện tự nhiên để hướng tới du lịch cộng đồng.

Ngoài ra, học sinh cũng nên được rèn luyện kỹ năng thực hiện các dự án nhỏ, như lập kế hoạch đơn giản, tính toán chi phí - lợi nhuận và phân công công việc trong nhóm. Một số mô hình có thể triển khai trong nhà trường như “Vườn rau sạch của lớp”, “Nuôi gà gây quỹ lớp” hoặc “Giới thiệu đặc sản địa phương”.

Ông Hà Trung Thành đồng thời nhấn mạnh việc trang bị kỹ năng bán hàng và truyền thông cơ bản cho học sinh. Các em có thể học cách chụp ảnh sản phẩm, viết bài giới thiệu hoặc bước đầu làm quen với hình thức bán hàng trực tuyến. Đây là những kỹ năng thiết thực, có thể hỗ trợ học sinh trong học tập cũng như trong định hướng nghề nghiệp sau này.



Ý nghĩa lớn với giáo dục phổ thông

Ông Hà Trung Thành - Hiệu trưởng Trường Phổ thông dân tộc bán trú THCS Khoen On (xã Khoen On, Lai Châu) đánh giá: Việc triển khai chương trình theo Chương trình Hỗ trợ học sinh, sinh viên khởi nghiệp giai đoạn 2026-2035 theo Quyết định 336/QĐ-TTg có ý nghĩa rất lớn đối với giáo dục phổ thông, đặc biệt ở những địa bàn khó khăn như xã Khoen On, tỉnh Lai Châu, cụ thể:

Thứ nhất, hình thành tư duy chủ động cho học sinh từ sớm. Từ trước đến nay, học sinh chủ yếu học để thi cử và tìm việc, nhưng giáo dục khởi nghiệp hướng các em đến tư duy tạo việc làm. Với học sinh vùng cao, điều này đặc biệt quan trọng vì nhiều em sau THCS hoặc THPT không tiếp tục học lên cao như cao đẳng, đại học… Nếu có tư duy khởi nghiệp, các em có thể phát triển kinh tế ngay tại địa phương.

Chẳng hạn, tại Khoen On có thể phát triển các mô hình chăn nuôi đặc sản như gà đen, cá hồi; trồng một số loại thảo dược và cây ăn quả như thảo quả, khoai sâm, chuối tiêu. Bên cạnh đó, địa phương còn có tiềm năng phát triển du lịch cộng đồng nhờ sự đa dạng văn hóa của các dân tộc như Mông, Thái, gắn với bản sắc truyền thống và cảnh quan tự nhiên của vùng cao. Những lợi thế này nếu được khai thác hợp lý sẽ tạo cơ hội để học sinh và thanh niên địa phương phát triển sinh kế ngay tại quê hương.

Thứ hai, gắn giáo dục với thực tiễn địa phương. Tại các trường vùng cao, vùng sâu, vùng xa như Khoen On, nội dung giáo dục khởi nghiệp nếu được liên hệ với thực tế sản xuất như trồng thảo quả, nuôi gà bản, lợn bản hoặc chế biến nông sản địa phương sẽ giúp học sinh nhận thấy kiến thức học ở trường có thể chuyển hóa thành kỹ năng và phương thức sinh kế trong tương lai. Đây cũng chính là tinh thần của giáo dục hướng nghiệp trong Chương trình GDPT 2018.

Thứ ba, tạo động lực học tập mạnh mẽ hơn. Khi các em nhận ra rằng kiến thức trong từng môn học đều có thể áp dụng vào thực tiễn, việc học sẽ trở nên thiết thực và ý nghĩa hơn. Chẳng hạn, môn Toán có thể giúp tính toán chi phí sản xuất; môn Công nghệ hỗ trợ tạo ra sản phẩm; còn môn Tin học có thể được vận dụng trong bán hàng trực tuyến. Khi đó, việc học không còn mang tính trừu tượng mà trở thành công cụ giúp học sinh từng bước cải thiện cuộc sống và phát triển sinh kế trong tương lai.

Nhận diện thuận lợi, khó khăn

Theo mục tiêu của chương trình, 25% học sinh THCS được định hướng khởi nghiệp, 15% được trang bị kiến thức, kỹ năng khởi nghiệp. Đây là mục tiêu rất tiến bộ, nhưng cũng nhiều thách thức, đặc biệt ở vùng sâu xa như xã Khoen On.

Về thuận lợi, ông Hà Trung Thành cho biết học sinh vùng cao có nhiều trải nghiệm thực tế trong đời sống. Các em quen với hoạt động sản xuất nông nghiệp, chăn nuôi và tham gia lao động cùng gia đình từ sớm, đây chính là nền tảng quan trọng để hình thành tư duy kinh tế và tinh thần khởi nghiệp.

Bên cạnh đó, nhà trường cũng có điều kiện thuận lợi để tổ chức các mô hình học tập gắn với trải nghiệm. Chẳng hạn, có thể xây dựng vườn rau bán trú, mô hình chăn nuôi quy mô nhỏ hoặc tổ chức gian hàng giới thiệu sản phẩm của học sinh thông qua các hoạt động ngoại khóa, trải nghiệm sáng tạo.

Ngoài ra, sự quan tâm của Nhà nước đối với vùng khó khăn cũng tạo thêm điều kiện thuận lợi. Các chương trình như giảm nghèo, phát triển nông nghiệp vùng cao, xây dựng nông thôn mới hay thành lập các hợp tác xã đều có thể trở thành nguồn lực để kết nối và hỗ trợ hoạt động giáo dục khởi nghiệp cho học sinh.

Về khó khăn, ông Hà Trung Thành chia sẻ, biết nhận thức về khởi nghiệp trong học sinh vẫn còn khá mới mẻ. Phần lớn các em vẫn cho rằng khởi nghiệp là việc của doanh nghiệp hoặc người trưởng thành, trong khi ở bậc phổ thông, giáo dục khởi nghiệp chủ yếu nhằm rèn luyện tư duy sáng tạo, khả năng giải quyết vấn đề và tinh thần dám thử nghiệm.

Bên cạnh đó, đội ngũ giáo viên chưa được đào tạo chuyên sâu về lĩnh vực này. Khởi nghiệp là lĩnh vực mang tính liên ngành, kết hợp giữa kinh tế, sáng tạo, công nghệ và quản trị, trong khi nhiều giáo viên hiện nay chưa có đầy đủ tài liệu cũng như phương pháp phù hợp để định hướng cho học sinh.

Ngoài ra, điều kiện về công nghệ và khả năng kết nối thị trường ở vùng cao còn hạn chế. Học sinh ít có cơ hội tiếp cận với thương mại điện tử hoặc các mô hình khởi nghiệp thực tế để học hỏi, vì vậy nhiều em vẫn chưa hình dung rõ về khái niệm và tinh thần khởi nghiệp.

Nội dung kiến thức nên trang bị

Góp ý về những kiến thức khởi nghiệp cần trang bị cho học sinh THCS, ông Hà Trung Thành cho rằng trước hết cần giúp học sinh hình thành tư duy khởi nghiệp.

Theo đó, các em cần được hiểu khởi nghiệp là gì, người thành công thường bắt đầu từ đâu, đồng thời hình thành tinh thần dám thử, dám sai và dám làm lại. Những nội dung này có thể được truyền tải thông qua các câu chuyện truyền cảm hứng trong giờ học, hoạt động ngoại khóa, trải nghiệm hoặc các buổi hướng nghiệp.

Bên cạnh đó, học sinh cần được hướng dẫn phát hiện cơ hội từ chính địa phương. Các em có thể học cách quan sát xem trong làng bản, xã mình có những sản phẩm gì, có thể cải tiến ra sao và hướng tới những đối tượng khách hàng nào.

Chẳng hạn như khai thác các sản phẩm sẵn có như mật ong rừng, măng khô, thảo quả, dược liệu; hoặc phát triển các mô hình gắn với nông nghiệp, bản sắc văn hóa dân tộc và điều kiện tự nhiên để hướng tới du lịch cộng đồng.

Ngoài ra, học sinh cũng nên được rèn luyện kỹ năng thực hiện các dự án nhỏ, như lập kế hoạch đơn giản, tính toán chi phí - lợi nhuận và phân công công việc trong nhóm. Một số mô hình có thể triển khai trong nhà trường như “Vườn rau sạch của lớp”, “Nuôi gà gây quỹ lớp” hoặc “Giới thiệu đặc sản địa phương”.

Ông Hà Trung Thành đồng thời nhấn mạnh việc trang bị kỹ năng bán hàng và truyền thông cơ bản cho học sinh. Các em có thể học cách chụp ảnh sản phẩm, viết bài giới thiệu hoặc bước đầu làm quen với hình thức bán hàng trực tuyến. Đây là những kỹ năng thiết thực, có thể hỗ trợ học sinh trong học tập cũng như trong định hướng nghề nghiệp sau này.