Mở hướng thu hút nhân lực chất lượng cao ngành Vật lý kỹ thuật

Trong bối cảnh công nghiệp bán dẫn, trí tuệ nhân tạo và công nghệ cao trở thành động lực phát triển mới của nền kinh tế, nhu cầu nhân lực ở các ngành khoa học cơ bản và kỹ thuật nền tảng ngày càng cấp thiết. Nghị định 179/2026/NĐ-CP được kỳ vọng tạo sức hút với người học ở lĩnh vực Vật lý kỹ thuật – ngành nền tảng của nhiều công nghệ chiến lược.

Gỡ “điểm nghẽn” tuyển sinh ngành khoa học nền tảng

Là một trong những ngành khoa học cơ bản lâu đời, Vật lý kỹ thuật giữ vai trò quan trọng trong việc nghiên cứu các nguyên lý tự nhiên và phát triển công nghệ hiện đại. Từ công nghệ bán dẫn, laser, LED đến kiểm tra - phân tích vật liệu, mô phỏng tính toán hay cảm biến công nghệ cao, nhiều lĩnh vực mũi nhọn hiện nay đều dựa trên nền tảng của Vật lý kỹ thuật.

Học sinh Trường THPT Phong Điền (TP Huế) với chương trình trải nghiệm & định hướng nghề nghiệp lĩnh vực CNTT, Điện tử – Viễn thông - AI – Robot tại Đại học Khoa học, Đại học Huế.

Tuy nhiên, trong nhiều năm qua, không ít cơ sở giáo dục đại học gặp khó khăn trong tuyển sinh ngành này. Đặc thù học thuật cao, thời gian đào tạo dài và tâm lý ưu tiên những ngành “thị trường ngắn hạn” khiến số lượng người học chưa tương xứng với nhu cầu phát triển khoa học – công nghệ của đất nước. Có những trường tạm dừng tuyển sinh ngành Vật lý kỹ thuật trong một vài năm vì không có thí sinh đăng ký xét tuyển.

PGS.TS Võ Thanh Tùng, Hiệu trưởng Trường Đại học Khoa học, Đại học Huế cho rằng, việc Chính phủ ban hành Nghị định 179/2026/NĐ-CP thể hiện sự quan tâm mang tính chiến lược đối với các ngành khoa học cơ bản, kỹ thuật then chốt và công nghệ chiến lược. Đây không chỉ là chính sách hỗ trợ học bổng đơn thuần mà còn là giải pháp định hướng nguồn nhân lực quốc gia trong dài hạn.

“Ý nghĩa của Nghị định là Nhà nước sử dụng chính sách học bổng như một công cụ điều tiết và định hướng người học. Đây vừa là hỗ trợ tài chính thiết thực cho sinh viên, vừa là thông điệp mạnh mẽ khẳng định vai trò đặc biệt quan trọng của các ngành khoa học cơ bản, kỹ thuật then chốt và công nghệ chiến lược đối với năng lực cạnh tranh quốc gia”, PGS.TS Võ Thanh Tùng nhấn mạnh.

Trong bối cảnh Việt Nam đang thúc đẩy chuyển đổi số, phát triển trí tuệ nhân tạo, công nghệ bán dẫn, dữ liệu lớn và kinh tế tri thức, nhu cầu nhân lực ở các lĩnh vực STEM ngày càng tăng mạnh. Riêng lĩnh vực bán dẫn – ngành đang được xem là mắt xích quan trọng trong chuỗi cung ứng công nghệ toàn cầu – đòi hỏi đội ngũ nhân lực có nền tảng sâu về vật lý, vật liệu, quang học và kỹ thuật điện tử.

Theo các chuyên gia, Vật lý kỹ thuật hiện không chỉ gắn với nghiên cứu hàn lâm mà đã mở rộng mạnh sang các hướng ứng dụng công nghệ cao. Trong đó, mảng quang học với các ứng dụng laser, LED; công nghệ vật liệu; kiểm tra – phân tích vật lý; chế tạo và kiểm tra chip bán dẫn đang có nhu cầu nhân lực rất lớn.

Nghị định 179 được đánh giá tạo thêm động lực để học sinh giỏi mạnh dạn lựa chọn các ngành STEM trọng điểm, đồng thời hỗ trợ các trường đại học nâng cao chất lượng đào tạo, đầu tư nghiên cứu và mở rộng kết nối doanh nghiệp.

Tại Trường Đại học Khoa học, Đại học Huế, bên cạnh duy trì các ngành khoa học cơ bản như Vật lý, Hóa học, Sinh học, Toán học hay Khoa học Trái đất, nhà trường còn phát triển nhiều hướng liên ngành gắn với khoa học dữ liệu, vật liệu, công nghệ sinh học và chuyển đổi số.

Nhà trường đồng thời tăng cường đầu tư phòng thí nghiệm, hỗ trợ nghiên cứu sinh viên và mở rộng hợp tác với doanh nghiệp, viện nghiên cứu nhằm nâng cao cơ hội thực hành, việc làm cho người học.

Từ chính sách học bổng đến chiến lược phát triển nhân lực quốc gia

Theo PGS.TS Võ Thanh Tùng, điểm mới của Nghị định 179 nằm ở việc chuyển chính sách học bổng từ hỗ trợ tài chính đơn thuần sang công cụ điều tiết chiến lược nguồn nhân lực.

Chính sách tập trung vào các ngành khoa học cơ bản, kỹ thuật then chốt và công nghệ chiến lược, qua đó góp phần khắc phục tình trạng mất cân đối giữa các ngành nền tảng với những ngành có tính thị trường ngắn hạn.

“Thành công của Nghị định sẽ không chỉ đo bằng số lượng học bổng được cấp, mà quan trọng hơn là khả năng tạo ra sự chuyển dịch thực chất trong lựa chọn ngành nghề của học sinh, thu hút người học giỏi vào các lĩnh vực STEM trọng điểm”, ông Tùng nhìn nhận.

PGS.TS Võ Thanh Tùng trao đổi với học viên khóa học “Thiết kế vật lý trong lĩnh vực thiết kế vi mạch”.

Theo đó, Bộ GD&ĐT giữ vai trò trung tâm trong việc tổ chức triển khai Nghị định, từ xây dựng danh mục ngành đào tạo được hưởng chính sách, cơ chế xét chọn, giám sát đến phối hợp với các bộ, ngành và doanh nghiệp để gắn đào tạo với nhu cầu phát triển khoa học – công nghệ quốc gia.

Các cơ sở giáo dục đại học sẽ là đơn vị trực tiếp triển khai, đồng thời phải đáp ứng yêu cầu về chương trình đào tạo, đội ngũ giảng viên, cơ sở vật chất và năng lực nghiên cứu đối với các ngành thuộc diện ưu tiên.

Một trong những tác động được kỳ vọng lớn nhất là thay đổi nhận thức của học sinh và phụ huynh trong lựa chọn nghề nghiệp. Khi học bổng được gắn trực tiếp với các ngành khoa học cơ bản và công nghệ chiến lược, chính sách tạo ra “tín hiệu thị trường” rõ ràng về nhu cầu nhân lực trong tương lai.

Điều này có thể tác động ngay từ bậc phổ thông, khi học sinh cân nhắc lựa chọn tổ hợp môn học, ngành đào tạo và lộ trình nghề nghiệp. Qua đó, góp phần tăng tỷ lệ học sinh giỏi lựa chọn các ngành STEM, giảm tình trạng tập trung quá mức vào một số ngành theo xu hướng ngắn hạn.

Bên cạnh thuận lợi, việc triển khai Nghị định cũng đặt ra nhiều yêu cầu mới. Theo PGS.TS Võ Thanh Tùng, thách thức lớn nhất là bảo đảm sự đồng bộ giữa chính sách học bổng, cơ chế tuyển sinh và năng lực đào tạo thực tế của các trường đại học. Trong đó, việc xác định tiêu chí xét học bổng, điều kiện duy trì hỗ trợ, hướng dẫn đối với các tổ hợp xét tuyển đa dạng hay cơ chế phân bổ kinh phí cần được triển khai thống nhất, minh bạch và khả thi.

Ngoài ra, các cơ sở đào tạo cũng đứng trước yêu cầu phải nhanh chóng nâng cao chất lượng đào tạo, cập nhật chương trình gắn với nhu cầu công nghệ mới và tăng cường liên kết với doanh nghiệp để sinh viên có môi trường thực hành, nghiên cứu thực chất.

Hiệu trưởng Trường Đại học Khoa học, Đại học Huế cho rằng, về lâu dài, ý nghĩa lớn nhất của Nghị định 179 là góp phần hình thành hệ sinh thái đào tạo và phát triển nhân lực chất lượng cao cho đất nước. “Có thể nói, Nghị định 179 không chỉ hỗ trợ tài chính mà còn là đòn bẩy quan trọng để định hướng nghề nghiệp, củng cố niềm tin của người học và mở rộng cơ hội phát triển trong lĩnh vực khoa học – công nghệ”, ông Tùng nhấn mạnh.

Trong xu thế cạnh tranh công nghệ ngày càng gay gắt, việc đầu tư cho các ngành khoa học nền tảng như Vật lý kỹ thuật không còn là lựa chọn riêng của các trường đại học mà trở thành yêu cầu chiến lược đối với năng lực cạnh tranh quốc gia. Chính sách học bổng theo Nghị định 179 vì vậy được kỳ vọng sẽ tạo lực đẩy mới cho quá trình xây dựng đội ngũ nhân lực chất lượng cao, đáp ứng yêu cầu phát triển trong kỷ nguyên số và đổi mới sáng tạo.

Học sinh THPT Huế trải nghiệm các hoạt động giáo dục STEM do Trường Đại học Khoa học - Đại học Huế tổ chức.

Gỡ “điểm nghẽn” tuyển sinh ngành khoa học nền tảng

Từ chính sách học bổng đến chiến lược phát triển nhân lực quốc gia

Trong xu thế cạnh tranh công nghệ ngày càng gay gắt, việc đầu tư cho các ngành khoa học nền tảng như Vật lý kỹ thuật không còn là lựa chọn riêng của các trường đại học mà trở thành yêu cầu chiến lược đối với năng lực cạnh tranh quốc gia. Chính sách học bổng theo Nghị định 179 vì vậy được kỳ vọng sẽ tạo lực đẩy mới cho quá trình xây dựng đội ngũ nhân lực chất lượng cao, đáp ứng yêu cầu phát triển trong kỷ nguyên số và đổi mới sáng tạo.