Trên thực tế, tại Việt Nam, việc bảo vệ thông tin cá nhân trẻ em, trong đó có kết quả học tập - đã được quy định rất rõ trong các văn bản quy phạm pháp luật. Luật Trẻ em nghiêm cấm hành vi công bố, tiết lộ thông tin đời sống riêng tư, bí mật cá nhân của trẻ mà không được sự đồng ý của trẻ từ đủ 7 tuổi trở lên và của cha mẹ, người giám hộ. Nghị định 56/2017/NĐ-CP xác định “kết quả học tập” là một phần của thông tin bí mật đời sống riêng tư trẻ em. Tương tự, ở nhiều quốc gia, quyền riêng tư về thành tích học tập được pháp luật bảo hộ; cả nhà trường và gia đình đều có nghĩa vụ bảo vệ quyền này.
Trong các văn bản của Bộ GD&ĐT, gồm: Thông tư 27/2020/TT-BGDĐT quy định đánh giá học sinh tiểu học, Thông tư 22/2021/TT-BGDĐT quy định đánh giá học sinh trung học, tinh thần nhân văn “không so sánh học sinh này với học sinh khác” luôn được khẳng định; cùng với đó là yêu cầu đánh giá vì sự tiến bộ của học sinh, coi trọng động viên, khuyến khích sự cố gắng, không tạo áp lực, không ganh đua điểm số...
Việc đại biểu Quốc hội kiến nghị không công khai điểm thi, điểm kiểm tra của học sinh - vốn là điều không được làm - gợi nhớ sự việc năm 2019, khi Thường trực UBND TPHCM có văn bản yêu cầu ngành Giáo dục Thành phố nghiên cứu bỏ xếp hạng học sinh trong lớp, khiến dư luận xôn xao. Phải chăng, việc này phần nào cho thấy thực tế tại cơ sở vẫn đâu đó còn một bộ phận nhà giáo, cán bộ quản lý chưa thực sự đổi mới tư duy giáo dục, vẫn duy trì cách làm cũ, quan niệm cũ?
Nhiều năm nay, ngành Giáo dục thực hiện đổi mới đánh giá học sinh theo hướng phát triển phẩm chất và năng lực, giúp các em trở nên tự tin, chủ động, sáng tạo hơn trong học tập. Tuy nhiên, có chuyên gia cho rằng, để tinh thần đổi mới ấy thực sự thấm sâu vào từng lớp học, thầy cô, thì một trong những điều vô cùng quan trọng là nhận thức đúng về ý nghĩa của điểm số.
Điểm số không phải mục tiêu cuối cùng của giáo dục, mà chỉ là công cụ phản hồi, giúp giáo viên và học sinh hiểu rõ mình đang ở đâu để cùng tiến bộ. Sự tiến bộ của học sinh chắc chắn phải được đặt lên trên thành tích điểm số. Để làm được điều đó, giáo viên cần được bồi dưỡng năng lực nghề nghiệp nhằm đủ tự tin, tự chủ, linh hoạt trong đánh giá học sinh, biết nhìn nhận mỗi học trò bằng con mắt nhân văn, công bằng và khích lệ.
Thầy cô cũng cần thấu hiểu, phản hồi kết quả học tập không đơn thuần chỉ là việc “thông báo điểm”, mà là quá trình khích lệ, định hướng, đồng hành, giúp học sinh nhận ra mình đang ở đâu, cần nỗ lực điều chỉnh ra sao và tin tưởng vào khả năng tiến bộ của bản thân. Chỉ khi giáo viên hiểu đúng, thực hiện đúng tinh thần này, phản hồi mới trở thành động lực nuôi dưỡng sự phát triển của người học.
Ngược lại, nếu còn giáo viên, cán bộ quản lý giáo dục hạn chế trong nhận thức, chưa nắm vững quy định, vẫn giữ tư duy cũ, coi điểm số là thước đo duy nhất, thì việc công khai kết quả, so sánh học sinh hay gây áp lực bằng hình thức xếp hạng sẽ vẫn tồn tại. Điều đó cũng như quan niệm “thương cho roi cho vọt”, vô tình làm tổn thương học sinh và đi ngược lại mục tiêu giáo dục vì sự tiến bộ, hạnh phúc của người học.
