Bài toán nguồn nhân lực cần chiến lược bài bản

GD&TĐ - Mục tiêu làm chủ công nghệ đường sắt hiện đại đòi hỏi cấp thiết một chiến lược đào tạo nhân lực chất lượng cao bài bản, dài hạn, quốc tế hóa.



Đòi hỏi nguồn nhân lực chất lượng cao

Ngày 30/4/2026, Thủ tướng Chính phủ ban hành quyết định phê duyệt danh mục công nghệ chiến lược và danh mục sản phẩm công nghệ chiến lược. Trong đó, đường sắt tốc độ cao và đường sắt đô thị được xác định là một trong 10 công nghệ chiến lược của đất nước, giữ vai trò quan trọng trong chiến lược phát triển hạ tầng giao thông hiện đại và thúc đẩy tăng trưởng bền vững trong giai đoạn mới.

Tại Hội thảo quốc tế “Công nghệ đường sắt hiện đại” (ISART 2026) tổ chức mới đây tại TPHCM, PGS.TS Nguyễn Văn Hùng, Hiệu trưởng Trường Đại học Giao thông vận tải, nhận định đây là dấu mốc cho thấy bước phát triển mới trong tư duy chiến lược của Việt Nam đối với ngành đường sắt.

Theo ông Hùng, đường sắt hiện đại không còn đơn thuần là một phương thức vận tải mà là hệ thống tích hợp những công nghệ tiên tiến nhất trong các lĩnh vực xây dựng, vật liệu, cơ khí, tự động hóa, điện tử, viễn thông, trí tuệ nhân tạo và chuyển đổi số. Nói cách khác, phát triển đường sắt hiện đại cũng chính là phát triển năng lực công nghệ, năng lực công nghiệp và năng lực đổi mới sáng tạo của quốc gia.



Tuy nhiên, đi cùng với cơ hội là trách nhiệm rất lớn. Việt Nam không chỉ dừng lại ở nhiệm vụ tiếp nhận công nghệ mà còn được kỳ vọng từng bước làm chủ và phát triển công nghệ đường sắt hiện đại.

"Làm chủ công nghệ đường sắt hiện đại không đơn thuần là xây dựng các tuyến đường mới, mà phải làm chủ cả chuỗi công nghệ tích hợp đa ngành ở trình độ rất cao, từ xây dựng, phương tiện, điều khiển, thông tin - tín hiệu, an ninh mạng đến khai thác, vận hành", PGS.TS Nguyễn Văn Hùng nhấn mạnh.

Theo ông, cùng với đó là nhiệm vụ đào tạo đội ngũ nhân lực chất lượng cao có khả năng tiếp nhận, làm chủ và phát triển các công nghệ đường sắt hiện đại; xây dựng cộng đồng khoa học, kỹ thuật gắn kết, năng động và giàu trách nhiệm để hình thành hệ sinh thái công nghiệp đường sắt mang bản sắc và năng lực của chính Việt Nam.

Trong bối cảnh “siêu dự án” đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam cùng hàng loạt dự án đường sắt đô thị tại các thành phố lớn chuẩn bị được triển khai, công tác chuẩn bị nguồn nhân lực càng trở nên đặc biệt quan trọng.

Khác với đường sắt thông thường, lĩnh vực này đòi hỏi đội ngũ công nhân kỹ thuật, kỹ sư, thạc sĩ, tiến sĩ phải có trình độ chuyên môn cao, chính xác trong nghiên cứu và thực hiện, hạn chế tối đa sai sót.

Theo các chuyên gia trong lĩnh vực giao thông, nguồn nhân lực cho ngành đường sắt hiện đại phải là thế hệ “kỹ sư toàn cầu”, sẵn sàng tiên phong trước những thách thức mới; không chỉ giỏi chuyên môn liên ngành mà còn có tư duy hội nhập và khả năng làm việc trong môi trường quốc tế.

Chủ động đón đầu nhu cầu nhân lực

Trước nhu cầu lớn về nguồn nhân lực cho ngành đường sắt, nhiều trường đại học đã chủ động xây dựng chương trình đào tạo nhằm đón đầu các dự án trọng điểm quốc gia.

Từ năm 2026, Trường Đại học Bách khoa - Đại học Quốc gia TPHCM chính thức tuyển sinh ngành Kỹ thuật đường sắt với cả chương trình tiêu chuẩn và chương trình dạy và học bằng tiếng Anh.

Điểm nổi bật của chương trình là sinh viên không bị giới hạn trong một chuyên môn đơn lẻ mà được đào tạo theo hướng tiếp cận hệ thống. Người học được tiếp cận toàn bộ chuỗi giá trị của ngành, từ thiết kế hạ tầng nền móng, chế tạo đầu máy toa xe đến vận hành mạng lưới điện khí hóa và hệ thống thông tin tín hiệu hiện đại.

Bên cạnh đó, nhà trường còn mở chuyên ngành Đường sắt tốc độ cao và đường sắt đô thị thuộc nhóm ngành Xây dựng và quản lý dự án xây dựng.

Theo PGS.TS Nguyễn Mạnh Tuấn, giảng viên Khoa Kỹ thuật Xây dựng, Trường Đại học Bách khoa trong một buổi tư vấn tuyển sinh mới đây, đường sắt tốc độ cao và đường sắt đô thị không chỉ là các công trình giao thông truyền thống mà là hệ thống công nghệ tích hợp ở trình độ cao.

Vì vậy, chương trình đào tạo cần có bước chuyển mạnh mẽ từ kiến thức xây dựng cơ bản sang tư duy liên ngành công nghệ cao và hội nhập quốc tế. Ngoài nền tảng cầu đường, sinh viên còn được trang bị kiến thức chuyên sâu về tương tác tàu - cầu, kết cấu đường ray hiện đại và nền móng nâng cao nhằm bảo đảm đoàn tàu vận hành ổn định, an toàn và êm ái ở tốc độ cao.

Một điểm đáng chú ý là chương trình đào tạo được thiết kế gắn với thực tiễn các dự án lớn đang triển khai tại Việt Nam, đồng thời mở rộng sang lĩnh vực quy hoạch đô thị hiện đại.



Tại Trường Đại học Giao thông vận tải TPHCM (UTH), nhà trường đã thành lập Viện Đường sắt tốc độ cao nhằm đón đầu nhu cầu phát triển nguồn nhân lực và nghiên cứu công nghệ phục vụ các dự án đường sắt hiện đại của quốc gia. Đồng thời, trường phát triển Phòng mô phỏng điều khiển và khai thác đường sắt tốc độ cao phục vụ công tác giảng dạy, nghiên cứu và thực hành.

Hệ thống mô phỏng hiện đại giúp sinh viên, học viên và cán bộ kỹ thuật tiếp cận trực quan với công nghệ vận hành, điều khiển và khai thác đường sắt tốc độ cao theo các tiêu chuẩn tiên tiến, góp phần rút ngắn khoảng cách giữa đào tạo và thực tiễn triển khai dự án.

Hiện nay, UTH triển khai nhiều chuyên ngành chuyên sâu như: Xây dựng đường sắt tốc độ cao và đường sắt đô thị; Cơ khí đường sắt tốc độ cao và đường sắt đô thị; Kỹ thuật điều khiển tự động và thông tin tín hiệu đường sắt tốc độ cao; Khai thác đường sắt tốc độ cao.

Hướng tới làm chủ công nghệ và hội nhập quốc tế

Không chỉ tập trung đào tạo, các cơ sở giáo dục đại học còn đẩy mạnh nghiên cứu khoa học và hợp tác quốc tế nhằm từng bước làm chủ công nghệ đường sắt hiện đại.

Thời gian qua, Trường Đại học Giao thông vận tải (UTC) đã chủ động xây dựng chuẩn đào tạo bậc đại học cho lĩnh vực đường sắt; phát triển các chương trình đào tạo đại học, sau đại học và đào tạo ngắn hạn về đường sắt tốc độ cao, đường sắt đô thị và đường sắt điện khí hóa.



Nhà trường cũng tăng cường hợp tác với các cơ sở nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp trong và ngoài nước nhằm hình thành mạng lưới chuyên gia, đối tác phục vụ phát triển nguồn nhân lực và khoa học công nghệ đường sắt.

Mới đây, việc tổ chức thành công Hội thảo ISART 2026 tiếp tục mở ra cơ hội hợp tác mới. Thông qua sự kiện này, UTC kỳ vọng đạt được những kết quả hợp tác cụ thể trên ba lĩnh vực trọng tâm gồm đào tạo, nghiên cứu - chuyển giao công nghệ và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao.

Theo PGS.TS Nguyễn Hồng Thái, Trưởng Khoa Vận tải - Kinh tế (UTC), Phó Chủ tịch Hội Kinh tế và Vận tải Đường sắt Việt Nam, nhà trường mong muốn thúc đẩy các chương trình hợp tác quốc tế theo hướng đồng xây dựng chương trình đào tạo; cập nhật các học phần về đường sắt tốc độ cao, đường sắt đô thị (metro), logistics đường sắt, vận tải thông minh và ứng dụng trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn trong quản lý khai thác vận tải.

Bên cạnh đó là mở rộng các chương trình trao đổi sinh viên, thực tập ngắn hạn, học kỳ quốc tế và kết nối với các mô hình đào tạo tiên tiến nhằm nâng cao năng lực hội nhập cho người học.



Trong lĩnh vực nghiên cứu ứng dụng và chuyển giao công nghệ, nhà trường hướng tới tăng cường hợp tác với doanh nghiệp, tập đoàn công nghệ và đối tác quốc tế để triển khai các phòng thí nghiệm mô phỏng, nền tảng số phục vụ đào tạo và nghiên cứu, đồng thời phối hợp thực hiện các dự án liên quan đến vận hành, bảo trì, tối ưu hóa khai thác hạ tầng và logistics đường sắt.

Theo PGS.TS Nguyễn Hồng Thái, trong bối cảnh Việt Nam chuẩn bị triển khai nhiều dự án quy mô lớn như đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam và mạng lưới đường sắt đô thị, việc chuẩn bị nguồn nhân lực chất lượng cao, có khả năng hội nhập quốc tế là yêu cầu cấp thiết. Đây không chỉ là lực lượng đáp ứng nhu cầu trong nước mà còn có thể tham gia thị trường lao động quốc tế trong các lĩnh vực vận tải, logistics và công nghệ đường sắt.



Đòi hỏi nguồn nhân lực chất lượng cao

Ngày 30/4/2026, Thủ tướng Chính phủ ban hành quyết định phê duyệt danh mục công nghệ chiến lược và danh mục sản phẩm công nghệ chiến lược. Trong đó, đường sắt tốc độ cao và đường sắt đô thị được xác định là một trong 10 công nghệ chiến lược của đất nước, giữ vai trò quan trọng trong chiến lược phát triển hạ tầng giao thông hiện đại và thúc đẩy tăng trưởng bền vững trong giai đoạn mới.

Tại Hội thảo quốc tế “Công nghệ đường sắt hiện đại” (ISART 2026) tổ chức mới đây tại TPHCM, PGS.TS Nguyễn Văn Hùng, Hiệu trưởng Trường Đại học Giao thông vận tải, nhận định đây là dấu mốc cho thấy bước phát triển mới trong tư duy chiến lược của Việt Nam đối với ngành đường sắt.

Theo ông Hùng, đường sắt hiện đại không còn đơn thuần là một phương thức vận tải mà là hệ thống tích hợp những công nghệ tiên tiến nhất trong các lĩnh vực xây dựng, vật liệu, cơ khí, tự động hóa, điện tử, viễn thông, trí tuệ nhân tạo và chuyển đổi số. Nói cách khác, phát triển đường sắt hiện đại cũng chính là phát triển năng lực công nghệ, năng lực công nghiệp và năng lực đổi mới sáng tạo của quốc gia.



Tuy nhiên, đi cùng với cơ hội là trách nhiệm rất lớn. Việt Nam không chỉ dừng lại ở nhiệm vụ tiếp nhận công nghệ mà còn được kỳ vọng từng bước làm chủ và phát triển công nghệ đường sắt hiện đại.

"Làm chủ công nghệ đường sắt hiện đại không đơn thuần là xây dựng các tuyến đường mới, mà phải làm chủ cả chuỗi công nghệ tích hợp đa ngành ở trình độ rất cao, từ xây dựng, phương tiện, điều khiển, thông tin - tín hiệu, an ninh mạng đến khai thác, vận hành", PGS.TS Nguyễn Văn Hùng nhấn mạnh.

Theo ông, cùng với đó là nhiệm vụ đào tạo đội ngũ nhân lực chất lượng cao có khả năng tiếp nhận, làm chủ và phát triển các công nghệ đường sắt hiện đại; xây dựng cộng đồng khoa học, kỹ thuật gắn kết, năng động và giàu trách nhiệm để hình thành hệ sinh thái công nghiệp đường sắt mang bản sắc và năng lực của chính Việt Nam.

Trong bối cảnh “siêu dự án” đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam cùng hàng loạt dự án đường sắt đô thị tại các thành phố lớn chuẩn bị được triển khai, công tác chuẩn bị nguồn nhân lực càng trở nên đặc biệt quan trọng.

Khác với đường sắt thông thường, lĩnh vực này đòi hỏi đội ngũ công nhân kỹ thuật, kỹ sư, thạc sĩ, tiến sĩ phải có trình độ chuyên môn cao, chính xác trong nghiên cứu và thực hiện, hạn chế tối đa sai sót.

Theo các chuyên gia trong lĩnh vực giao thông, nguồn nhân lực cho ngành đường sắt hiện đại phải là thế hệ “kỹ sư toàn cầu”, sẵn sàng tiên phong trước những thách thức mới; không chỉ giỏi chuyên môn liên ngành mà còn có tư duy hội nhập và khả năng làm việc trong môi trường quốc tế.

Chủ động đón đầu nhu cầu nhân lực

Trước nhu cầu lớn về nguồn nhân lực cho ngành đường sắt, nhiều trường đại học đã chủ động xây dựng chương trình đào tạo nhằm đón đầu các dự án trọng điểm quốc gia.

Từ năm 2026, Trường Đại học Bách khoa - Đại học Quốc gia TPHCM chính thức tuyển sinh ngành Kỹ thuật đường sắt với cả chương trình tiêu chuẩn và chương trình dạy và học bằng tiếng Anh.

Điểm nổi bật của chương trình là sinh viên không bị giới hạn trong một chuyên môn đơn lẻ mà được đào tạo theo hướng tiếp cận hệ thống. Người học được tiếp cận toàn bộ chuỗi giá trị của ngành, từ thiết kế hạ tầng nền móng, chế tạo đầu máy toa xe đến vận hành mạng lưới điện khí hóa và hệ thống thông tin tín hiệu hiện đại.

Bên cạnh đó, nhà trường còn mở chuyên ngành Đường sắt tốc độ cao và đường sắt đô thị thuộc nhóm ngành Xây dựng và quản lý dự án xây dựng.

Theo PGS.TS Nguyễn Mạnh Tuấn, giảng viên Khoa Kỹ thuật Xây dựng, Trường Đại học Bách khoa trong một buổi tư vấn tuyển sinh mới đây, đường sắt tốc độ cao và đường sắt đô thị không chỉ là các công trình giao thông truyền thống mà là hệ thống công nghệ tích hợp ở trình độ cao.

Vì vậy, chương trình đào tạo cần có bước chuyển mạnh mẽ từ kiến thức xây dựng cơ bản sang tư duy liên ngành công nghệ cao và hội nhập quốc tế. Ngoài nền tảng cầu đường, sinh viên còn được trang bị kiến thức chuyên sâu về tương tác tàu - cầu, kết cấu đường ray hiện đại và nền móng nâng cao nhằm bảo đảm đoàn tàu vận hành ổn định, an toàn và êm ái ở tốc độ cao.

Một điểm đáng chú ý là chương trình đào tạo được thiết kế gắn với thực tiễn các dự án lớn đang triển khai tại Việt Nam, đồng thời mở rộng sang lĩnh vực quy hoạch đô thị hiện đại.



Tại Trường Đại học Giao thông vận tải TPHCM (UTH), nhà trường đã thành lập Viện Đường sắt tốc độ cao nhằm đón đầu nhu cầu phát triển nguồn nhân lực và nghiên cứu công nghệ phục vụ các dự án đường sắt hiện đại của quốc gia. Đồng thời, trường phát triển Phòng mô phỏng điều khiển và khai thác đường sắt tốc độ cao phục vụ công tác giảng dạy, nghiên cứu và thực hành.

Hệ thống mô phỏng hiện đại giúp sinh viên, học viên và cán bộ kỹ thuật tiếp cận trực quan với công nghệ vận hành, điều khiển và khai thác đường sắt tốc độ cao theo các tiêu chuẩn tiên tiến, góp phần rút ngắn khoảng cách giữa đào tạo và thực tiễn triển khai dự án.

Hiện nay, UTH triển khai nhiều chuyên ngành chuyên sâu như: Xây dựng đường sắt tốc độ cao và đường sắt đô thị; Cơ khí đường sắt tốc độ cao và đường sắt đô thị; Kỹ thuật điều khiển tự động và thông tin tín hiệu đường sắt tốc độ cao; Khai thác đường sắt tốc độ cao.

Hướng tới làm chủ công nghệ và hội nhập quốc tế

Không chỉ tập trung đào tạo, các cơ sở giáo dục đại học còn đẩy mạnh nghiên cứu khoa học và hợp tác quốc tế nhằm từng bước làm chủ công nghệ đường sắt hiện đại.

Thời gian qua, Trường Đại học Giao thông vận tải (UTC) đã chủ động xây dựng chuẩn đào tạo bậc đại học cho lĩnh vực đường sắt; phát triển các chương trình đào tạo đại học, sau đại học và đào tạo ngắn hạn về đường sắt tốc độ cao, đường sắt đô thị và đường sắt điện khí hóa.



Nhà trường cũng tăng cường hợp tác với các cơ sở nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp trong và ngoài nước nhằm hình thành mạng lưới chuyên gia, đối tác phục vụ phát triển nguồn nhân lực và khoa học công nghệ đường sắt.

Mới đây, việc tổ chức thành công Hội thảo ISART 2026 tiếp tục mở ra cơ hội hợp tác mới. Thông qua sự kiện này, UTC kỳ vọng đạt được những kết quả hợp tác cụ thể trên ba lĩnh vực trọng tâm gồm đào tạo, nghiên cứu - chuyển giao công nghệ và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao.

Theo PGS.TS Nguyễn Hồng Thái, Trưởng Khoa Vận tải - Kinh tế (UTC), Phó Chủ tịch Hội Kinh tế và Vận tải Đường sắt Việt Nam, nhà trường mong muốn thúc đẩy các chương trình hợp tác quốc tế theo hướng đồng xây dựng chương trình đào tạo; cập nhật các học phần về đường sắt tốc độ cao, đường sắt đô thị (metro), logistics đường sắt, vận tải thông minh và ứng dụng trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn trong quản lý khai thác vận tải.

Bên cạnh đó là mở rộng các chương trình trao đổi sinh viên, thực tập ngắn hạn, học kỳ quốc tế và kết nối với các mô hình đào tạo tiên tiến nhằm nâng cao năng lực hội nhập cho người học.



Trong lĩnh vực nghiên cứu ứng dụng và chuyển giao công nghệ, nhà trường hướng tới tăng cường hợp tác với doanh nghiệp, tập đoàn công nghệ và đối tác quốc tế để triển khai các phòng thí nghiệm mô phỏng, nền tảng số phục vụ đào tạo và nghiên cứu, đồng thời phối hợp thực hiện các dự án liên quan đến vận hành, bảo trì, tối ưu hóa khai thác hạ tầng và logistics đường sắt.

Theo PGS.TS Nguyễn Hồng Thái, trong bối cảnh Việt Nam chuẩn bị triển khai nhiều dự án quy mô lớn như đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam và mạng lưới đường sắt đô thị, việc chuẩn bị nguồn nhân lực chất lượng cao, có khả năng hội nhập quốc tế là yêu cầu cấp thiết. Đây không chỉ là lực lượng đáp ứng nhu cầu trong nước mà còn có thể tham gia thị trường lao động quốc tế trong các lĩnh vực vận tải, logistics và công nghệ đường sắt.