Chọn ngành không thể 'đi theo đám đông' mà cần nhìn từ năng lực cá nhân đến nhu cầu xã hội

Theo các chuyên gia, đây là bài toán tổng hòa giữa năng lực cá nhân, điều kiện gia đình, nhu cầu xã hội và cả bối cảnh phát triển của từng địa phương.

Chia sẻ về vấn đề này, ông Nguyễn Văn Nguyên, Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo Cà Mau cho rằng, bên cạnh việc tham khảo các xu hướng chung, học sinh cần đặt lựa chọn nghề nghiệp trong không gian phát triển cụ thể của địa phương.

Theo ông, tỉnh Cà Mau đang bước vào giai đoạn mở rộng không gian phát triển với hàng loạt dự án hạ tầng lớn như hệ thống giao thông kết nối, trục ven biển và đặc biệt là dự án cảng Hòn Khoai. Khi các công trình này hoàn thành, nhu cầu nhân lực ở nhiều lĩnh vực sẽ gia tăng đáng kể, mở ra cơ hội việc làm ngay tại địa phương.

“Các em không nên chỉ nhìn vào xu hướng chung của cả nước mà cần cân nhắc điều kiện phát triển cụ thể nơi mình sinh sống. Nếu lựa chọn đúng, cơ hội việc làm sẽ rất rõ ràng”, ông Nguyên nói.

Bên cạnh đó, ông cũng chỉ ra một thực tế đáng chú ý: Số lượng học sinh tại địa phương tăng nhanh trong những năm gần đây, tạo áp lực lớn lên hệ thống giáo dục, đặc biệt là đội ngũ giáo viên và cơ sở vật chất. Riêng năm học này, số học sinh đầu cấp tăng mạnh, đặt ra bài toán cấp bách cho toàn ngành.

Trong bối cảnh đó, theo ông Nguyên, ngành sư phạm vẫn là một lựa chọn đáng cân nhắc khi nhu cầu tuyển dụng giáo viên tại địa phương còn lớn, cơ hội việc làm tương đối rõ ràng. Tuy nhiên, ông nhấn mạnh việc lựa chọn ngành học phải dựa trên năng lực và sự phù hợp của từng học sinh.

“Các em cần tìm hiểu kỹ ngành học, hiểu rõ mình có phù hợp hay không. Nếu chọn sai, có thể mất nhiều thời gian, thậm chí phải học lại hoặc chuyển hướng sau khi tốt nghiệp”, đại diện Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Cà Mau nhấn mạnh.

Nhu cầu nhân lực kỹ thuật tăng cao

Ở góc độ đào tạo nghề, ThS Lê Tấn Phương Vũ, Phó trưởng Phòng đào tạo và quản sinh Trường cao đẳng nghề Bạc Liêu nhận định, nhu cầu nguồn nhân lực khối ngành kỹ thuật hiện nay rất lớn, không chỉ tại địa phương mà trên phạm vi cả nước.

Theo ông Vũ, sau sáp nhập, tỉnh Cà Mau có thêm những lợi thế về địa lý để phát triển kinh tế - xã hội, kéo theo nhu cầu về nguồn nhân lực trẻ, đặc biệt trong các lĩnh vực kỹ thuật và sản xuất.

Các ngành như chế tạo thiết bị cơ khí, công nghệ ô tô, công nghệ thông tin, kỹ thuật xây dựng… đều đang có nhu cầu tuyển dụng cao. Chương trình đào tạo cao đẳng hiện nay được thiết kế theo hướng vừa học lý thuyết, vừa thực hành tại doanh nghiệp, giúp sinh viên sớm tiếp cận môi trường làm việc thực tế.

“Người học có thể tích lũy kỹ năng nghề ngay trong quá trình học, từ đó nâng cao cơ hội tìm việc sau khi tốt nghiệp”, ông Vũ cho biết thêm.

Ông cũng cho rằng, bên cạnh lựa chọn học tập tại các đô thị lớn như Cần Thơ hay TP HCM, việc học tại các cơ sở đào tạo ở địa phương mang lại nhiều lợi ích thiết thực như tiết kiệm chi phí sinh hoạt, giảm áp lực tài chính cho gia đình.

Đáng chú ý, sinh viên sau khi tốt nghiệp có thể làm việc ngay tại các doanh nghiệp, nhà máy trong tỉnh hoặc tự khởi nghiệp, góp phần phát triển kinh tế - xã hội địa phương.

Lựa chọn nghề nghiệp không thể tách rời bối cảnh phát triển kinh tế - xã hội.

Không nên chọn ngành theo “hiệu ứng đám đông”

Ở góc nhìn khác, ThS Lê Nhựt Trường, Giám đốc Trung tâm đào tạo từ xa Trường đại học Cửu Long khuyến nghị học sinh cần lựa chọn nghề nghiệp dựa trên đam mê và năng lực cá nhân, thay vì chạy theo lựa chọn của bạn bè.

“Không ít học sinh chọn ngành chỉ vì bạn bè chọn hoặc vì nghe nói ngành đó ‘hot’. Đây là cách chọn rất rủi ro”, ông Trường chia sẻ.

Theo ông Trường, nếu có định hướng gắn với địa phương như Cà Mau, học sinh có thể cân nhắc các nhóm ngành có tính thực tiễn cao như khối ngành sức khỏe, nông - thủy sản hoặc công nghệ thông tin. Đây là những lĩnh vực vừa phù hợp với điều kiện phát triển của địa phương, vừa có nhu cầu tuyển dụng ổn định.

Tuy nhiên, ông cũng nhấn mạnh rằng nếu được đào tạo bài bản, sinh viên hoàn toàn có thể làm việc ở bất kỳ đâu, kể cả trong các doanh nghiệp lớn hay tập đoàn đa quốc gia.

Đam mê hay năng lực: Câu hỏi cần trả lời thực tế

Một trong những băn khoăn phổ biến của học sinh khi chọn ngành là nên ưu tiên đam mê hay năng lực. Theo TS Trần Khắc Thạc, Trưởng phòng Đào tạo, Đại học Thủy lợi, đây là bài toán cần được nhìn nhận thực tế.

“Tốt nhất là khi đam mê và thế mạnh gặp nhau. Nhưng nếu phải chọn, nên chọn cái mình làm tốt. Khi có năng lực, bạn sẽ tạo ra thành tựu, và chính thành tựu đó nuôi dưỡng lại đam mê”, ông Thạc bày tỏ.

Quan điểm này cũng được PGS.TS Trần Thành Nam, Phó Hiệu trưởng Đại học Giáo dục, Đại học Quốc gia Hà Nội chia sẻ khi nhấn mạnh rằng chọn ngành là một quá trình cần có phương pháp.

Theo ông Nam, học sinh cần đi qua ba bước: hiểu bản thân, hiểu ngành nghề và hiểu xã hội. Việc hiểu bản thân có thể thông qua các công cụ khoa học như MBTI, RIASEC để xác định tính cách và xu hướng nghề nghiệp.

Bên cạnh đó, học sinh cần tìm hiểu kỹ về ngành học, không chỉ nhìn vào “bề nổi” mà phải nhận diện rõ yêu cầu công việc, kỹ năng cần thiết và những khó khăn có thể gặp phải.

Ở tầm rộng hơn, việc hiểu xã hội cũng rất quan trọng trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo, robot và tự động hóa đang làm thay đổi cấu trúc việc làm. Những ngành nghề được coi là ổn định hiện nay có thể biến mất trong tương lai, trong khi nhiều lĩnh vực mới đang dần trở thành xu hướng.

Chọn ngành là một trong những quyết định quan trọng nhất của người trẻ, không thể dựa vào cảm tính hay xu hướng nhất thời.

“Hãy nhìn vào xu hướng dài hạn, không chỉ hiện tại. Những lĩnh vực như nông nghiệp công nghệ cao, logistics, tài chính, sức khỏe tâm thần, du lịch… sẽ có nhiều cơ hội phát triển”, ông Nam cho biết thêm.

Các chuyên gia đều thống nhất rằng chọn ngành là một trong những quyết định quan trọng nhất của học sinh trước ngưỡng cửa đại học. Đây không chỉ là lựa chọn cho vài năm học tập, mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến con đường nghề nghiệp và cuộc sống lâu dài.

Trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng gay gắt, việc lựa chọn đúng ngành không chỉ giúp học sinh học tốt hơn, mà còn tạo nền tảng để phát triển bền vững.

Ngược lại, nếu chọn sai, học sinh có thể phải đối mặt với việc học lại, chuyển ngành hoặc khó khăn trong tìm kiếm việc làm sau khi tốt nghiệp.