Chọn tổ hợp môn lớp 10: Đừng chỉ chạy theo xu hướng nghề 'hot'

Tuy nhiên, chuyên gia lưu ý, lựa chọn môn học cần bắt đầu từ năng lực, sở thích và khả năng thích ứng lâu dài, thay vì chạy theo xu hướng.

Học sinh ưu tiên nhóm môn khoa học, công nghệ

Bà Đỗ Thị Việt Phương, Phó Hiệu trưởng Trường THPT Võ Trường Toản (phường Tân Thới Hiệp, TPHCM) cho biết, qua khảo sát lựa chọn môn học của 756 học sinh lớp 10, nhóm môn khoa học tự nhiên và công nghệ như Tin học, Vật lý, Hóa học tiếp tục được ưu tiên. Cụ thể, 713 học sinh chọn Tin học, chiếm khoảng 94%; 633 học sinh chọn Vật lý, hơn 83%; 598 học sinh chọn Hóa học, khoảng 79%.

Để đáp ứng đa dạng nguyện vọng, nhà trường tổ chức các lớp theo nhiều định hướng, linh hoạt sắp xếp, trong đó có lớp ghép đối với các môn lựa chọn. Theo bà Phương, một xu hướng đáng chú ý là sự dịch chuyển từ nhóm môn thiên về khoa học tự nhiên như Lý - Hóa - Sinh sang nhóm môn có tính ứng dụng cao hơn như Lý - Tin - Công nghệ.

Sự thay đổi này cho thấy học sinh và phụ huynh vẫn dành sự quan tâm lớn cho khoa học, công nghệ và những lĩnh vực nghề nghiệp có tính ứng dụng cao. Việc lựa chọn môn học cũng ngày càng gắn với định hướng nghề nghiệp sớm, thay vì chỉ dựa trên sở thích trước mắt. Đây là cơ sở để nhà trường triển khai hướng nghiệp ngay từ đầu lớp 10, giúp học sinh có thêm thông tin trước khi xây dựng lộ trình học tập.

Tại Trường THPT Nguyễn Thái Bình (phường Tân Hòa, TPHCM), bà Đoàn Thị Thu Hoài, Hiệu trưởng nhà trường cho biết, khảo sát nguyện vọng ban đầu của học sinh lớp 10 năm học 2026-2027 ghi nhận xu hướng lựa chọn các tổ hợp theo định hướng Khoa học tự nhiên ngày càng rõ nét. Trong đó, Vật lý, Hóa học, Tin học kết hợp với Tiếng Anh được học sinh quan tâm.

Thực tế tư vấn tại trường cũng cho thấy các lĩnh vực như trí tuệ nhân tạo (AI), công nghệ bán dẫn, khoa học dữ liệu ngày càng thu hút học sinh. Theo bà Hoài, đây là tín hiệu tích cực, cho thấy học sinh đã chủ động hơn trong việc tìm hiểu xu thế phát triển của khoa học - công nghệ và nhu cầu nhân lực chất lượng cao.

Tuy nhiên, bên cạnh sự nhạy bén với xu hướng, một bộ phận học sinh vẫn lựa chọn môn học dựa nhiều vào sức hút của những “ngành nghề hot”, trong khi chưa tìm hiểu đầy đủ yêu cầu về kiến thức, kỹ năng và năng lực nền tảng của nghề.

“AI, công nghệ bán dẫn hay khoa học dữ liệu đều đòi hỏi nền tảng Toán học vững chắc, tư duy logic của Tin học, kiến thức Vật lý và năng lực sử dụng Tiếng Anh để tiếp cận tri thức, công nghệ mới. Vì vậy, học sinh không nên chỉ nhìn vào sức hút của ngành nghề mà cần đối chiếu với năng lực, sở thích và khả năng đáp ứng yêu cầu của bản thân”, bà Hoài chia sẻ.

Từ thực tế này, nhà trường định hướng học sinh lựa chọn môn học dựa trên bốn yếu tố gồm năng lực, sở thích, định hướng nghề nghiệp và xu hướng thị trường lao động. Trong đó, năng lực được xem là nền tảng để học sinh phát huy thế mạnh, duy trì hứng thú và xây dựng kết quả học tập bền vững.

Cùng với đó, học sinh được khuyến khích tìm hiểu sớm về ngành nghề, yêu cầu tuyển sinh và các hướng học tập sau THPT. Việc có thông tin từ lớp 10 giúp các em chủ động xây dựng lộ trình, đồng thời tránh tình trạng đến cuối cấp mới nhận ra sự không phù hợp và phải thay đổi định hướng.

“Nhà trường không định hướng học sinh chạy theo những ngành nghề đang ‘hot’, mà chú trọng giúp các em xây dựng nền tảng kiến thức, phát triển năng lực và hiểu rõ bản thân. Khi có nền tảng vững và khả năng thích ứng, học sinh sẽ có nhiều cơ hội lựa chọn hơn trước sự thay đổi của thị trường lao động”, bà Hoài nhấn mạnh.

Cán bộ Trường THPT Võ Trường Toản giải đáp những băn khoăn và hỗ trợ học sinh xây dựng lộ trình học tập phù hợp ngay từ lớp 10.

Hiểu mình, hiểu nghề, hiểu thị trường

Từ thực tế tư vấn, bà Đoàn Thị Thu Hoài cho rằng học sinh cần tránh lựa chọn môn học chỉ dựa trên sức hút nhất thời của một ngành nghề. Quan trọng hơn, các em cần hình dung rõ yêu cầu học tập và công việc của lĩnh vực mình quan tâm, từ đó đối chiếu với năng lực, sở thích và khả năng theo đuổi lâu dài.

Theo bà Hoài, yêu thích công nghệ là điểm khởi đầu tích cực, nhưng chưa đủ để quyết định lựa chọn. Với những lĩnh vực kỹ thuật, công nghệ, học sinh cần xem xét khả năng học Toán, Tin học, ngoại ngữ, đồng thời đánh giá tư duy logic, khả năng phân tích và sự kiên trì của bản thân.

Từ đó, nhà trường khuyến khích học sinh lựa chọn những tổ hợp vừa phù hợp với thế mạnh, vừa tạo dư địa để khám phá và điều chỉnh định hướng. Ở lớp 10, các em không nhất thiết phải xác định ngay một nghề cụ thể, nhưng cần có đủ thông tin để biết mình phù hợp với lĩnh vực nào và cần chuẩn bị gì cho chặng đường tiếp theo.

Ở góc độ hướng nghiệp, ông Trần Anh Tuấn, Phó Chủ tịch Hội Giáo dục nghề nghiệp TPHCM cho rằng, lựa chọn tổ hợp môn lớp 10 là bước khởi đầu của lộ trình nghề nghiệp, không nên quyết định theo cảm tính hay chạy theo xu hướng.

Theo ông Tuấn, học sinh trước hết cần đánh giá đúng năng lực, nhất là ở những môn nền tảng, đồng thời cân nhắc sở thích để xác định lĩnh vực phù hợp và duy trì động lực theo đuổi lâu dài. Một ngành dù đang “hot” nhưng không phù hợp với năng lực có thể gây áp lực; ngược lại, chỉ chọn theo sở thích mà bỏ qua nhu cầu xã hội cũng tiềm ẩn rủi ro.

Sau khi nhận diện năng lực và sở thích, học sinh cần tìm hiểu nghề, không chỉ nhìn vào tên ngành, thu nhập hay cơ hội việc làm mà phải tìm hiểu công việc thực tế, yêu cầu kiến thức, kỹ năng và môi trường làm việc. Qua đó, các em có thể xác định những môn học cần ưu tiên.

Tuy nhiên, hiểu mình và hiểu nghề vẫn chưa đủ. Học sinh cần quan tâm đến sự vận động của thị trường lao động. Theo ông Tuấn, các em không nhất thiết phải dự đoán chính xác nghề nào sẽ “hot” trong 5-10 năm tới, mà cần nhận diện những lĩnh vực có tiềm năng, những kỹ năng được thị trường coi trọng và các yếu tố có thể tác động đến việc làm.

Ông Tuấn cũng cho rằng, khi lựa chọn tổ hợp môn lớp 10, học sinh cũng nên ưu tiên những tổ hợp có tính mở, tạo nền tảng cho nhiều hướng học tập và nghề nghiệp. Ở giai đoạn đầu THPT, học sinh không nên tự giới hạn cơ hội bằng một lựa chọn quá hẹp.

“Điều quan trọng không phải là ‘đi trước’ một ngành đang được quan tâm, mà là xây dựng năng lực đủ vững để thích ứng với nhiều cơ hội. Chọn tổ hợp môn không phải để chạy trước thị trường lao động, mà để chuẩn bị năng lực thích ứng với một thị trường luôn thay đổi”, ông Tuấn cho hay.

Trường THPT Nguyễn Thái Bình tư vấn chọn môn học, hướng dẫn nhập học lớp 10 năm học 2026-2027. Ảnh: TB.

Tuy nhiên, chuyên gia lưu ý, lựa chọn môn học cần bắt đầu từ năng lực, sở thích và khả năng thích ứng lâu dài, thay vì chạy theo xu hướng.

Học sinh ưu tiên nhóm môn khoa học, công nghệ

Hiểu mình, hiểu nghề, hiểu thị trường

“Điều quan trọng không phải là ‘đi trước’ một ngành đang được quan tâm, mà là xây dựng năng lực đủ vững để thích ứng với nhiều cơ hội. Chọn tổ hợp môn không phải để chạy trước thị trường lao động, mà để chuẩn bị năng lực thích ứng với một thị trường luôn thay đổi”, ông Tuấn cho hay.