Chuẩn hóa người dạy nghề theo năng lực: Mở lối cho nguồn nhân lực chất lượng
2026/04/04 10:24
GD&TĐ - Dự thảo Thông tư về tiêu chuẩn người dạy nghề được đánh giá là bước chuyển quan trọng khi thay đổi cách tiếp cận từ văn bằng,
Quy định mới không chỉ tháo gỡ rào cản cho chuyên gia doanh nghiệp tham gia giảng dạy mà còn hướng tới nâng cao chất lượng đào tạo gắn với nhu cầu thị trường lao động.
Lấy năng lực thực hành làm “thước đo”
Ông Phạm Kim Thư - Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Hữu nghị (Nghệ An) đánh giá cao việc Bộ GD&ĐT xây dựng quy định tiêu chuẩn người dạy nghề theo hướng đổi mới; đặc biệt là chuyển từ cách tiếp cận quản lý dựa trên văn bằng, chứng chỉ sang tiếp cận dựa trên năng lực thực tế của người dạy nghề.
Ông Phạm Kim Thư cho rằng, bản chất của giáo dục nghề nghiệp là đào tạo kỹ năng thực hành. Trong nhiều lĩnh vực, người dạy nghề không chỉ cần kiến thức mà quan trọng hơn phải có năng lực thực hành thành thạo và khả năng truyền đạt kỹ năng nghề cho người học. Việc mở rộng tiêu chuẩn theo hướng coi trọng năng lực thực tế giúp khắc phục bất cập lâu nay, khi nhiều chuyên gia giỏi trong doanh nghiệp chưa thể tham gia giảng dạy do vướng điều kiện về bằng cấp, chứng chỉ.
Dự thảo cũng có những điểm tiến bộ khi cho phép đánh giá năng lực thực hành nghề, năng lực sư phạm thông qua Hội đồng đánh giá có sự tham gia của đại diện doanh nghiệp và chuyên gia trong lĩnh vực liên quan. Ông Phạm Kim Thư nhận định, điều này góp phần gắn kết chặt chẽ hơn giữa cơ sở đào tạo và thị trường lao động, tạo điều kiện huy động nguồn nhân lực có tay nghề cao tham gia vào quá trình đào tạo.
Bày tỏ đồng tình với quan điểm tiếp cận của Bộ GD&ĐT trong dự thảo, ông Nguyễn Thế Lực - Phó Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Dược Hà Nội đánh giá đây là bước chuyển quan trọng, thể hiện tư duy đổi mới quản lý giáo dục nghề nghiệp theo hướng thực chất, linh hoạt, tiệm cận quốc tế. Quy định khi được ban hành không chỉ tháo gỡ “điểm nghẽn” về nhân lực giảng dạy, mà còn góp phần nâng cao chất lượng đào tạo nghề theo hướng “học đi đôi với hành”, “đào tạo gắn với việc làm”.
Phân tích cụ thể điểm mới, ông Nguyễn Thế Lực cho rằng, không áp dụng cứng nhắc tiêu chuẩn của nhà giáo cơ hữu với người dạy nghề là phù hợp với đặc thù của giáo dục nghề nghiệp. Hoạt động đào tạo nghề không chỉ diễn ra trong nhà trường mà còn gắn chặt với doanh nghiệp, môi trường sản xuất thực tế. Vì vậy, đội ngũ tham gia giảng dạy cần có sự đa dạng, bao gồm cả giảng viên cơ hữu và các chuyên gia, kỹ sư, nghệ nhân, người lao động lành nghề trong doanh nghiệp. Nếu áp dụng máy móc tiêu chuẩn về văn bằng, chứng chỉ sẽ vô hình trung “đóng cửa” đối với nguồn nhân lực có tay nghề cao nhưng thiếu bằng cấp sư phạm.
Chuyển từ tiếp cận dựa trên văn bằng, chứng chỉ sang tiếp cận dựa trên năng lực thực tế, theo ông Nguyễn Thế Lực, cũng là hoàn toàn đúng đắn. Dự thảo quy định rõ các tiêu chí về năng lực thực hành nghề theo từng trình độ đào tạo, từ sơ cấp đến cao đẳng, với yêu cầu cụ thể như khả năng thực hiện quy trình kỹ thuật, xử lý tình huống, cập nhật công nghệ mới. Đây chính là “thước đo thật” của người dạy nghề; bởi trong giáo dục nghề nghiệp, năng lực làm được việc, hướng dẫn được người học làm việc quan trọng hơn nhiều so với bằng cấp hình thức.
Dự thảo nhấn mạnh năng lực sư phạm nhưng theo hướng mở, linh hoạt. Người dạy nghề có thể không nhất thiết phải có chứng chỉ sư phạm, nhưng phải chứng minh được khả năng thiết kế bài giảng, tổ chức dạy học tích hợp, đánh giá theo chuẩn đầu ra. Cách tiếp cận này bảo đảm chất lượng đào tạo, vừa tạo điều kiện thu hút chuyên gia thực tiễn tham gia giảng dạy.
“Tôi đánh giá cao quy định thành lập Hội đồng đánh giá năng lực tại cơ sở đào tạo, có sự tham gia của doanh nghiệp. Điều này giúp việc công nhận người dạy nghề trở nên khách quan, sát thực tiễn và gắn chặt với nhu cầu thị trường lao động”, ông Nguyễn Thế Lực bổ sung nhận định.
Ảnh minh họa INT.
Linh hoạt đi đôi kiểm soát chất lượng
Đề xuất cơ chế linh hoạt để huy động nhân lực tay nghề cao tham gia giảng dạy tại cơ sở giáo dục nghề nghiệp, ông Trần Việt Hùng - Hiệu trưởng Trường Trung cấp nghề Giao thông công chính Hà Nội cho rằng, cơ sở giáo dục nghề nghiệp nên được quyền tự chủ trong đánh giá, công nhận người dạy dựa trên chứng chỉ kỹ năng nghề quốc gia, thâm niên và vị trí công tác, năng lực sư phạm.
Theo đó, công nhận bậc thợ hoặc chứng chỉ quốc tế thay thế cho bằng cấp chuyên môn; công nhận người có từ 5-10 năm kinh nghiệm ở vị trí quản lý kỹ thuật hoặc chuyên gia hàng đầu tại các doanh nghiệp lớn. Đối với năng lực sư phạm, không nên yêu cầu chuyên gia phải học các khóa dài hạn như giáo viên cơ hữu. Thay vào đó, xây dựng khóa đào tạo kỹ năng dạy học ngắn hạn, tập trung vào phương pháp truyền thụ tại xưởng, kỹ năng đánh giá học viên và an toàn lao động. Sử dụng mô hình “cặp đôi giảng dạy” - chuyên gia doanh nghiệp phụ trách phần kỹ thuật thực hành, giáo viên cơ hữu hỗ trợ về phương pháp sư phạm và quản lý lớp học.
Ông Trần Việt Hùng nhấn mạnh, việc gắn trách nhiệm giải trình với cơ chế đào tạo linh hoạt không có nghĩa là buông lỏng. Trách nhiệm của cơ sở đào tạo cần được siết chặt thông qua hệ thống đánh giá nội bộ. Cơ sở đào tạo phải xây dựng Hội đồng khoa học/đào tạo để thẩm định hồ sơ năng lực thực tế của người dạy và chịu trách nhiệm trước pháp luật về việc công nhận này. Chất lượng của người dạy sẽ được đo lường trực tiếp qua tỷ lệ sinh viên có việc làm và phản hồi từ phía doanh nghiệp tiếp nhận lao động.
Chuyển dịch sang tiếp cận dựa trên năng lực thực tế là “chìa khóa” để thực hiện mục tiêu gắn kết nhà trường và doanh nghiệp. Sử dụng nhân lực của doanh nghiệp với những “bàn tay vàng” để họ có cơ hội đứng trên bục giảng, truyền lửa và kỹ năng cho thế hệ trẻ là rất cần thiết và phù hợp hơn bao giờ hết.
Để bảo đảm vừa linh hoạt, vừa giữ vững chất lượng đào tạo, ông Phạm Kim Thư đề xuất, cần xây dựng khung năng lực nghề chi tiết theo từng ngành, nghề, làm căn cứ thống nhất cho việc đánh giá người dạy nghề. Đồng thời, nên áp dụng cơ chế công nhận năng lực giảng dạy có thời hạn, yêu cầu người dạy nghề phải thường xuyên cập nhật công nghệ và thực tiễn sản xuất.
Tăng cường vai trò của doanh nghiệp trong cả quá trình đánh giá, đào tạo và phản hồi chất lượng đầu ra. Phân loại rõ các nhóm người dạy nghề để áp dụng tiêu chuẩn và cơ chế quản lý phù hợp. Cuối cùng, đẩy mạnh minh bạch hóa, số hóa hồ sơ năng lực của người dạy nghề nhằm nâng cao tính khách quan và khả năng giám sát.
Ông Phạm Kim Thư cho rằng, cùng với tăng tính linh hoạt, cần đặc biệt chú trọng đến cơ chế kiểm soát chất lượng. Việc đánh giá năng lực cần được thực hiện trên cơ sở các tiêu chí rõ ràng, thống nhất và có tính chuẩn hóa cao, tránh tình trạng đánh giá mang tính chủ quan hoặc không đồng đều giữa các cơ sở đào tạo.
Chương trình tư vấn hướng nghiệp của Trường Trung cấp nghề Giao thông công chính Hà Nội. Ảnh: NTCC
Quy định mới không chỉ tháo gỡ rào cản cho chuyên gia doanh nghiệp tham gia giảng dạy mà còn hướng tới nâng cao chất lượng đào tạo gắn với nhu cầu thị trường lao động.
Lấy năng lực thực hành làm “thước đo”
Ông Phạm Kim Thư - Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Hữu nghị (Nghệ An) đánh giá cao việc Bộ GD&ĐT xây dựng quy định tiêu chuẩn người dạy nghề theo hướng đổi mới; đặc biệt là chuyển từ cách tiếp cận quản lý dựa trên văn bằng, chứng chỉ sang tiếp cận dựa trên năng lực thực tế của người dạy nghề.
Ông Phạm Kim Thư cho rằng, bản chất của giáo dục nghề nghiệp là đào tạo kỹ năng thực hành. Trong nhiều lĩnh vực, người dạy nghề không chỉ cần kiến thức mà quan trọng hơn phải có năng lực thực hành thành thạo và khả năng truyền đạt kỹ năng nghề cho người học. Việc mở rộng tiêu chuẩn theo hướng coi trọng năng lực thực tế giúp khắc phục bất cập lâu nay, khi nhiều chuyên gia giỏi trong doanh nghiệp chưa thể tham gia giảng dạy do vướng điều kiện về bằng cấp, chứng chỉ.
Dự thảo cũng có những điểm tiến bộ khi cho phép đánh giá năng lực thực hành nghề, năng lực sư phạm thông qua Hội đồng đánh giá có sự tham gia của đại diện doanh nghiệp và chuyên gia trong lĩnh vực liên quan. Ông Phạm Kim Thư nhận định, điều này góp phần gắn kết chặt chẽ hơn giữa cơ sở đào tạo và thị trường lao động, tạo điều kiện huy động nguồn nhân lực có tay nghề cao tham gia vào quá trình đào tạo.
Bày tỏ đồng tình với quan điểm tiếp cận của Bộ GD&ĐT trong dự thảo, ông Nguyễn Thế Lực - Phó Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Dược Hà Nội đánh giá đây là bước chuyển quan trọng, thể hiện tư duy đổi mới quản lý giáo dục nghề nghiệp theo hướng thực chất, linh hoạt, tiệm cận quốc tế. Quy định khi được ban hành không chỉ tháo gỡ “điểm nghẽn” về nhân lực giảng dạy, mà còn góp phần nâng cao chất lượng đào tạo nghề theo hướng “học đi đôi với hành”, “đào tạo gắn với việc làm”.
Phân tích cụ thể điểm mới, ông Nguyễn Thế Lực cho rằng, không áp dụng cứng nhắc tiêu chuẩn của nhà giáo cơ hữu với người dạy nghề là phù hợp với đặc thù của giáo dục nghề nghiệp. Hoạt động đào tạo nghề không chỉ diễn ra trong nhà trường mà còn gắn chặt với doanh nghiệp, môi trường sản xuất thực tế. Vì vậy, đội ngũ tham gia giảng dạy cần có sự đa dạng, bao gồm cả giảng viên cơ hữu và các chuyên gia, kỹ sư, nghệ nhân, người lao động lành nghề trong doanh nghiệp. Nếu áp dụng máy móc tiêu chuẩn về văn bằng, chứng chỉ sẽ vô hình trung “đóng cửa” đối với nguồn nhân lực có tay nghề cao nhưng thiếu bằng cấp sư phạm.
Chuyển từ tiếp cận dựa trên văn bằng, chứng chỉ sang tiếp cận dựa trên năng lực thực tế, theo ông Nguyễn Thế Lực, cũng là hoàn toàn đúng đắn. Dự thảo quy định rõ các tiêu chí về năng lực thực hành nghề theo từng trình độ đào tạo, từ sơ cấp đến cao đẳng, với yêu cầu cụ thể như khả năng thực hiện quy trình kỹ thuật, xử lý tình huống, cập nhật công nghệ mới. Đây chính là “thước đo thật” của người dạy nghề; bởi trong giáo dục nghề nghiệp, năng lực làm được việc, hướng dẫn được người học làm việc quan trọng hơn nhiều so với bằng cấp hình thức.
Dự thảo nhấn mạnh năng lực sư phạm nhưng theo hướng mở, linh hoạt. Người dạy nghề có thể không nhất thiết phải có chứng chỉ sư phạm, nhưng phải chứng minh được khả năng thiết kế bài giảng, tổ chức dạy học tích hợp, đánh giá theo chuẩn đầu ra. Cách tiếp cận này bảo đảm chất lượng đào tạo, vừa tạo điều kiện thu hút chuyên gia thực tiễn tham gia giảng dạy.
“Tôi đánh giá cao quy định thành lập Hội đồng đánh giá năng lực tại cơ sở đào tạo, có sự tham gia của doanh nghiệp. Điều này giúp việc công nhận người dạy nghề trở nên khách quan, sát thực tiễn và gắn chặt với nhu cầu thị trường lao động”, ông Nguyễn Thế Lực bổ sung nhận định.
Ảnh minh họa INT.
Linh hoạt đi đôi kiểm soát chất lượng
Đề xuất cơ chế linh hoạt để huy động nhân lực tay nghề cao tham gia giảng dạy tại cơ sở giáo dục nghề nghiệp, ông Trần Việt Hùng - Hiệu trưởng Trường Trung cấp nghề Giao thông công chính Hà Nội cho rằng, cơ sở giáo dục nghề nghiệp nên được quyền tự chủ trong đánh giá, công nhận người dạy dựa trên chứng chỉ kỹ năng nghề quốc gia, thâm niên và vị trí công tác, năng lực sư phạm.
Theo đó, công nhận bậc thợ hoặc chứng chỉ quốc tế thay thế cho bằng cấp chuyên môn; công nhận người có từ 5-10 năm kinh nghiệm ở vị trí quản lý kỹ thuật hoặc chuyên gia hàng đầu tại các doanh nghiệp lớn. Đối với năng lực sư phạm, không nên yêu cầu chuyên gia phải học các khóa dài hạn như giáo viên cơ hữu. Thay vào đó, xây dựng khóa đào tạo kỹ năng dạy học ngắn hạn, tập trung vào phương pháp truyền thụ tại xưởng, kỹ năng đánh giá học viên và an toàn lao động. Sử dụng mô hình “cặp đôi giảng dạy” - chuyên gia doanh nghiệp phụ trách phần kỹ thuật thực hành, giáo viên cơ hữu hỗ trợ về phương pháp sư phạm và quản lý lớp học.
Ông Trần Việt Hùng nhấn mạnh, việc gắn trách nhiệm giải trình với cơ chế đào tạo linh hoạt không có nghĩa là buông lỏng. Trách nhiệm của cơ sở đào tạo cần được siết chặt thông qua hệ thống đánh giá nội bộ. Cơ sở đào tạo phải xây dựng Hội đồng khoa học/đào tạo để thẩm định hồ sơ năng lực thực tế của người dạy và chịu trách nhiệm trước pháp luật về việc công nhận này. Chất lượng của người dạy sẽ được đo lường trực tiếp qua tỷ lệ sinh viên có việc làm và phản hồi từ phía doanh nghiệp tiếp nhận lao động.
Chuyển dịch sang tiếp cận dựa trên năng lực thực tế là “chìa khóa” để thực hiện mục tiêu gắn kết nhà trường và doanh nghiệp. Sử dụng nhân lực của doanh nghiệp với những “bàn tay vàng” để họ có cơ hội đứng trên bục giảng, truyền lửa và kỹ năng cho thế hệ trẻ là rất cần thiết và phù hợp hơn bao giờ hết.
Để bảo đảm vừa linh hoạt, vừa giữ vững chất lượng đào tạo, ông Phạm Kim Thư đề xuất, cần xây dựng khung năng lực nghề chi tiết theo từng ngành, nghề, làm căn cứ thống nhất cho việc đánh giá người dạy nghề. Đồng thời, nên áp dụng cơ chế công nhận năng lực giảng dạy có thời hạn, yêu cầu người dạy nghề phải thường xuyên cập nhật công nghệ và thực tiễn sản xuất.
Tăng cường vai trò của doanh nghiệp trong cả quá trình đánh giá, đào tạo và phản hồi chất lượng đầu ra. Phân loại rõ các nhóm người dạy nghề để áp dụng tiêu chuẩn và cơ chế quản lý phù hợp. Cuối cùng, đẩy mạnh minh bạch hóa, số hóa hồ sơ năng lực của người dạy nghề nhằm nâng cao tính khách quan và khả năng giám sát.
Ông Phạm Kim Thư cho rằng, cùng với tăng tính linh hoạt, cần đặc biệt chú trọng đến cơ chế kiểm soát chất lượng. Việc đánh giá năng lực cần được thực hiện trên cơ sở các tiêu chí rõ ràng, thống nhất và có tính chuẩn hóa cao, tránh tình trạng đánh giá mang tính chủ quan hoặc không đồng đều giữa các cơ sở đào tạo.
