Chương trình mầm non mới khơi mở năng lực trẻ qua trải nghiệm

Năm học 2026 - 2027, Đà Nẵng triển khai thí điểm Chương trình Giáo dục mầm non mới tại 15 cơ sở công lập và tư thục, hướng đến phát huy tính chủ động, khả năng sáng tạo và sự tiến bộ của từng trẻ. Quá trình này đòi hỏi giáo viên đổi mới trong cách tổ chức hoạt động, tạo cơ hội để trẻ chủ động khám phá, trải nghiệm và phát triển theo khả năng riêng.

Học thông qua chơi

Tiết học Tay trái - Tay phải ở lớp Lớn 1, Trường Mầm non Bình Minh (phường Hải Châu, TP Đà Nẵng), cô giáo Quế Thị Lý hướng dẫn trẻ đặt bàn tay lên giấy A4, vẽ theo đường viền rồi tự trang trí để tạo thành nhân vật kể chuyện. Từ những hình bàn tay đơn giản, các nhân vật dần xuất hiện, sẵn sàng tham gia câu chuyện “Tay phải - Tay trái”.

Thay vì đưa ra những hình mẫu hoàn chỉnh để trẻ tô màu hay yêu cầu các em ghi nhớ nội dung có sẵn, cô Lý để trẻ tự thực hiện từng công đoạn. Mỗi em lựa chọn cách trang trí, đặt tên hoặc thể hiện nhân vật theo ý tưởng của mình. Khi kể chuyện, trẻ sử dụng chính sản phẩm vừa tạo ra để diễn đạt suy nghĩ, tương tác với bạn và cùng tìm hiểu ý nghĩa câu chuyện.

Trẻ lớp Lớn 1 Trường Mầm non Bình Minh (phường Hải Châu, TP Đà Nẵng) với tiết học Tay trái - Tay phải.

Qua hoạt động, bài học về sự phối hợp giữa tay phải và tay trái được chuyển tải gần gũi. Trẻ nhận ra mỗi bộ phận có chức năng riêng nhưng cần phối hợp để hoàn thành công việc; từ đó liên hệ với việc biết hợp tác, yêu thương và giúp đỡ nhau trong sinh hoạt hằng ngày.

Cách tổ chức này cho thấy vai trò của giáo viên không chỉ nằm ở việc truyền đạt kiến thức hay hướng dẫn trẻ hoàn thành một sản phẩm. Giáo viên cần lựa chọn tình huống, chuẩn bị vật liệu, đặt câu hỏi và tạo không gian để trẻ tự tìm tòi. Trong quá trình đó, trẻ được thử sức, thể hiện ý tưởng, điều chỉnh cách làm và học từ trải nghiệm của chính mình.

Với hoạt động làm đầu lân, những chiếc hộp carton cũ trở thành vật liệu để trẻ khám phá và sáng tạo. Chỉ khoảng 4 hộp carton cũ, dưới sự hướng dẫn của giáo viên, trẻ Lớp Lớn 1 tô màu, tạo hình và trang trí sản phẩm. Giá trị của hoạt động không nằm ở việc tạo ra một chiếc đầu lân theo sở thích, suy nghĩ của trẻ, mà ở quá trình trẻ tham gia, lựa chọn cách làm và cùng nhau hoàn thành sản phẩm.

Lớp Lớn 2 Trường Mầm non Bình Minh với dự án học tập trồng cây thủy canh.

Cô giáo Quế Thị Lý cho biết, để tổ chức được những hoạt động như vậy, giáo viên phải tính toán mức độ phù hợp với độ tuổi, chuẩn bị nguyên vật liệu an toàn, đồng thời quan sát để hỗ trợ đúng lúc. Nếu làm thay trẻ, hoạt động có thể nhanh chóng hoàn thành nhưng cơ hội để trẻ tự trải nghiệm sẽ bị thu hẹp. Ngược lại, khi giáo viên biết gợi mở và kiên nhẫn chờ đợi, trẻ có điều kiện phát huy tính chủ động, kể cả khi sản phẩm chưa hoàn thiện như dự kiến.

Bà Lương Thúy Quỳnh, Hiệu trưởng Trường Mầm non Bình Minh cho biết, nhà trường triển khai thí điểm Chương trình Giáo dục mầm non mới theo hướng đồng bộ giữa bồi dưỡng đội ngũ, xây dựng môi trường giáo dục, đổi mới phương pháp và đánh giá sự phát triển của trẻ. Các nhóm, lớp được trang bị thiết bị, học liệu phục vụ hoạt động trải nghiệm; trường có phòng LEGO-STEAM, thư viện điện tử và khu vận động ngoài trời. Học liệu STEAM, Montessori cùng các phương pháp tiếp cận phù hợp được đưa vào tổ chức hoạt động.

Trẻ được khuyến khích tự cất dọn đồ chơi, chuẩn bị bàn ăn, sắp xếp chăn gối; chủ động nêu ý tưởng, thử lại khi chưa thành công và phối hợp với bạn để hoàn thành nhiệm vụ. Những kết quả ban đầu cho thấy đổi mới giáo dục không chỉ nằm ở phương pháp hay thiết bị, mà quan trọng hơn là tạo ra những cơ hội thực chất để trẻ được lựa chọn, được trải nghiệm, được thử sai và trưởng thành qua từng hoạt động", bà Lương Thúy Quỳnh, Hiệu trưởng Trường Mầm non Bình Minh.

Giáo viên chủ động đổi mới cách tổ chức

Sở GD&ĐT Đà Nẵng hướng dẫn các cơ sở chủ động xây dựng kế hoạch phù hợp với đội ngũ, điều kiện cơ sở vật chất, đặc điểm của trẻ và văn hóa địa phương. Hoạt động thí điểm nhằm đánh giá tính phù hợp, khả thi của chương trình, qua đó hoàn thiện phương thức tổ chức giáo dục mầm non.

Trường Mầm non Ngọc Lan tổ chức sinh hoạt chuyên môn chuyên đề cách xây dựng các loại kế hoạch theo Chương trình Giáo dục Mầm non thí điểm.

Tại Trường Mầm non Ngọc Lan, phường Hải Châu, việc triển khai chương trình được thực hiện ở cơ sở chính. Phân hiệu Ánh Hồng tiếp tục thực hiện chương trình giáo dục mầm non theo Thông tư 51.

Ở cơ sở triển khai thí điểm, việc đổi mới được thể hiện trong sinh hoạt chuyên môn và cách giáo viên chia sẻ kinh nghiệm. Ban giám hiệu sử dụng các video tiết dạy thực tế để cùng giáo viên quan sát, trao đổi về cách tổ chức hoạt động, phản ứng của trẻ và những điểm cần điều chỉnh. Giáo viên được khuyến khích tự nguyện đăng ký trình bày tiết dạy hiệu quả, giới thiệu mô hình sáng tạo để đồng nghiệp tham khảo.

Dự án làm bánh trung thu trong chủ đề hoạt động Trung thu tại Trường Mầm non Ngọc Lan.

Bà Trần Thị Hà Thanh, Hiệu trưởng Trường Mầm non Ngọc Lan nhận xét, trong tổ chức các hoạt động, giáo viên có nhiều ý tưởng sáng tạo, tận dụng vật liệu gần gũi như gốc đậu bắp, cuống bắp cải, đầu cà tím sau sơ chế từ bếp ăn để trẻ chấm màu, tạo hình bông hoa. Sau hoạt động, phần nguyên liệu có thể được băm nhỏ, kết hợp với vỏ trứng để làm phân hữu cơ chăm sóc cây. Nắp chai, gậy và sỏi được sử dụng làm nhạc cụ, học liệu cho hoạt động toán học hoặc trò chơi vận động.

"Những vật liệu quen thuộc giúp trẻ quan sát đặc điểm, thử cách sử dụng và nhận biết sự thay đổi của sự vật. Giáo viên phải tính toán cách tổ chức để hoạt động vừa an toàn, vừa phù hợp với khả năng của trẻ, đồng thời kết nối trải nghiệm với nội dung giáo dục. Việc tái sử dụng nguyên liệu không chỉ tiết kiệm mà còn giúp trẻ tiếp cận môi trường xung quanh bằng những trải nghiệm cụ thể", bà Trần Thị Hà Thanh chia sẻ.

Các dự án theo chủ đề được tổ chức theo hướng tăng sự tham gia của trẻ. Ở phân hiệu Ánh Hồng, hoạt động làm sinh tố trái cây tạo cơ hội để trẻ quan sát nguyên liệu, tập cắt trái cây dưới sự hướng dẫn, thực hành sử dụng máy xay an toàn và thưởng thức thành phẩm. Phụ huynh hỗ trợ nguyên liệu theo nhóm nhỏ trên tinh thần tự nguyện, không thu tiền. Sự phối hợp này giúp trẻ có thêm cơ hội trải nghiệm, đồng thời tạo kết nối giữa hoạt động ở lớp và sinh hoạt gia đình.

Đánh giá từ sự tiến bộ của từng trẻ

Trường Mầm non Vu Gia (xã Vu Gia), được đầu tư 883 triệu đồng cho phòng STEM, tạo thêm không gian cho trẻ khám phá khoa học, thử nghiệm và xây dựng mô hình. Giáo viên ứng dụng công cụ số, AI để thiết kế hình ảnh, video và học liệu trực quan, giúp những nội dung khó quan sát trở nên gần gũi hơn với trẻ.

Trong hoạt động tìm hiểu sự phát triển của cây, video về hạt nảy mầm được sử dụng để khơi gợi sự tò mò. Sau khi quan sát, trẻ tự gieo hạt, chăm sóc và theo dõi cây lớn lên. Hình ảnh cây cầu mở ra thử thách khác: trẻ lựa chọn vật liệu, lắp ghép, thử độ vững chắc rồi điều chỉnh mô hình khi cần thiết.

Các hoạt động học tập từ trải nghiệm của trẻ Trường Mầm non Ngọc Lan.

Ở những hoạt động này, giáo viên không dừng lại ở việc trình chiếu hình ảnh hay giải thích hiện tượng. Công nghệ được sử dụng để khơi gợi câu hỏi, dẫn dắt trẻ bước vào trải nghiệm thực tế. Giáo viên tiếp tục quan sát, gợi ý khi trẻ gặp khó khăn và khuyến khích các em trao đổi với bạn để tìm cách giải quyết vấn đề.

Theo ghi nhận của nhà trường, sau thời gian đầu còn rụt rè, bỡ ngỡ, trẻ đã mạnh dạn hơn khi tham gia hoạt động, biết phối hợp với bạn và chủ động đưa ra ý tưởng. Sự thay đổi không chỉ thể hiện ở sản phẩm hoàn thành mà còn ở cách trẻ đặt câu hỏi, lựa chọn vật liệu, kiên trì thử lại và diễn đạt điều mình quan sát được.

Việc đánh giá trẻ vì vậy cần chú trọng quá trình tham gia và sự tiến bộ của từng em, thay vì chỉ nhìn vào sản phẩm cuối cùng. Một trẻ biết tự lựa chọn vật liệu, một trẻ dám nêu ý kiến hoặc một trẻ kiên trì thử lại sau thất bại đều là những chuyển biến cần được giáo viên nhận biết, ghi nhận và tiếp tục khuyến khích.

Thí điểm Chương trình Giáo dục mầm non mới tại Đà Nẵng đang tạo cơ hội để các cơ sở rà soát cách tổ chức hoạt động, phát huy nguồn lực sẵn có và chia sẻ kinh nghiệm. Trong quá trình đó, giáo viên là người chuyển định hướng chương trình thành trải nghiệm cụ thể của trẻ. Chất lượng đổi mới không chỉ thể hiện ở phòng học hay thiết bị được trang bị, mà còn ở cách mỗi giáo viên tạo điều kiện để trẻ được khám phá, thực hành, hợp tác và phát triển theo khả năng của mình.