Dạy học tiếng Anh trước yêu cầu mới: Những điểm nghẽn cần tháo gỡ

GD&TĐ - Đề xuất bắt buộc học tiếng Anh từ lớp 1 với các lớp chọn tiếng Anh là Ngoại ngữ 1 mở ra cơ hội học sớm, song đặt ra những điểm nghẽn cần tháo gỡ.



Khoảng cách từ yêu cầu đến điều kiện thực tế

Theo Chương trình GDPT hiện hành, Ngoại ngữ 1 là môn học bắt buộc từ lớp 3 đến lớp 12. Cơ sở giáo dục có thể tổ chức học Ngoại ngữ 1 từ lớp 1 nếu học sinh có nhu cầu và cơ sở giáo dục có khả năng đáp ứng.

Dự thảo sửa đổi, bổ sung một số nội dung Chương trình GDPT đề xuất các lớp chọn tiếng Anh là Ngoại ngữ 1 triển khai dạy học bắt buộc từ lớp 1, với thời lượng 70 tiết/năm ở lớp 1 và lớp 2. Đối với cơ sở giáo dục tổ chức dạy Ngoại ngữ 1 là tiếng Anh ở cấp tiểu học nhưng chưa thể thực hiện ngay quy định mới, dự thảo đưa ra lộ trình: lớp 1 từ năm học 2028 - 2029 và lớp 2 từ năm học 2029 - 2030.

Nếu phương án được thông qua, thay đổi không chỉ nằm ở thời điểm bắt đầu học mà còn đặt ra yêu cầu chuẩn bị về đội ngũ, học liệu, thiết bị và tổ chức dạy học.

Tại Ninh Bình, việc làm quen tiếng Anh ở những lớp đầu cấp đã được triển khai, song vẫn còn những khoảng trống. Báo cáo tổng kết năm học 2025 - 2026 của Sở GD&ĐT nhìn nhận, việc tổ chức hoạt động giáo dục ngoài giờ chính khóa và làm quen tiếng Anh cho học sinh lớp 1, lớp 2 còn hạn chế. Trong bối cảnh toàn tỉnh có hơn 333.000 học sinh tiểu học, đề xuất mở rộng dạy học tiếng Anh từ lớp 1 đặt ra bài toán không nhỏ về mức độ sẵn sàng của các nhà trường.

Trường Tiểu học Ý Yên (xã Ý Yên) là một trong những đơn vị đã tổ chức dạy tiếng Anh cho học sinh lớp 1 từ năm học 2020 - 2021. Sau sáp nhập, trường có 46 lớp với 7 giáo viên tiếng Anh nhưng vẫn chưa đáp ứng đủ nhu cầu giảng dạy từ lớp 1 đến lớp 5.

Bà Nguyễn Thị Ngọc Tú, Hiệu trưởng Trường Tiểu học Ý Yên, cho rằng khi triển khai trên diện rộng cần rà soát nhu cầu thực tế để có phương án bổ sung giáo viên phù hợp. Bởi khi phạm vi dạy học mở rộng thêm hai khối lớp, nhà trường không chỉ phải tính số tiết tăng thêm mà còn phải bảo đảm đội ngũ và thời khóa biểu cho các khối còn lại.



Không chỉ đội ngũ, điều kiện tổ chức dạy học cũng cần được tính đến. Theo Sở GD&ĐT Ninh Bình, thiết bị dạy học tối thiểu ở cấp tiểu học và THCS hiện đáp ứng dưới 50% yêu cầu. Khoảng trống này cần tiếp tục được khắc phục, nhất là khi dạy học ngoại ngữ đòi hỏi tăng cường các hoạt động nghe, nói và tương tác cho học sinh.

Vì vậy, khoảng thời gian chuyển tiếp theo dự thảo cần được sử dụng để rà soát thực chất mức độ sẵn sàng về giáo viên, học liệu, thiết bị và khả năng tổ chức dạy học. Đây cũng là hướng Ninh Bình đặt ra trong năm học 2026 - 2027 khi yêu cầu phân loại cơ sở giáo dục theo mức độ đáp ứng về đội ngũ, chương trình, học liệu, môi trường sử dụng ngoại ngữ và điều kiện bảo đảm chất lượng.

Từ một nội dung đang được tổ chức khi có nhu cầu và đủ điều kiện sang yêu cầu bắt buộc đối với các lớp chọn tiếng Anh là Ngoại ngữ 1 là bước chuyển cần được chuẩn bị bằng những điều kiện cụ thể, thay vì chỉ bằng một mốc thời gian.

Học sớm nhưng phải bảo đảm tính liên thông

Bên cạnh điều kiện triển khai, việc thay đổi thời điểm bắt đầu học còn đặt ra yêu cầu đối với phương pháp và kiểm tra, đánh giá. Học sớm hơn không đồng nghĩa với đưa kiến thức vốn dành cho học sinh lớn xuống những lớp dưới.

Thực tế, khả năng tiếp cận tiếng Anh của trẻ trước khi vào lớp 1 không đồng đều. Có em đã được làm quen từ mầm non hoặc học tại trung tâm ngoại ngữ, nhưng cũng có em chỉ bắt đầu tiếp xúc khi bước vào tiểu học.

Từ kinh nghiệm đứng lớp, cô Đặng Thị Thanh Minh, giáo viên tiếng Anh Trường Tiểu học Bắc Vũ Dương (xã Vũ Dương), cho rằng chương trình cần lấy điểm xuất phát là học sinh chưa từng học tiếng Anh, không mặc định trẻ đã biết trước khi vào lớp 1.

Sự khác biệt đầu vào cũng đặt ra yêu cầu đối với kiểm tra, đánh giá. Ở giai đoạn đầu, việc đánh giá cần nhẹ nhàng, chú trọng sự tiến bộ, khả năng nghe, phản hồi và sự mạnh dạn của trẻ, thay vì quá chú trọng ghi nhớ từ vựng, khả năng viết hay tạo áp lực điểm số. Kết quả đánh giá trước hết cần giúp giáo viên điều chỉnh hoạt động dạy học, tránh biến khác biệt về điều kiện tiếp xúc tiếng Anh trước đó thành khoảng cách thành tích ngay từ đầu cấp.

Tuy nhiên, vấn đề cần tính xa hơn là tính liên thông của chương trình. Nếu học sinh có thêm hai năm học tiếng Anh trước lớp 3, chương trình ở giai đoạn tiếp theo phải kế thừa những năng lực đã hình thành, tránh lặp lại nhưng cũng không tạo ra bước chuyển quá lớn.



Ở góc độ tổ chức dạy tiếng Anh cho trẻ nhỏ, bà Trịnh Thị Thu Trang, Giám đốc Trung tâm Tiếng Anh MTE (Ninh Bình), cho rằng việc thay đổi điểm bắt đầu học cần được đặt trong cả quá trình phát triển năng lực ngoại ngữ của học sinh.

“Nếu học sinh bắt đầu học tiếng Anh từ lớp 1 thì sau lớp 2 cần xác định các em đã có được nền tảng gì để bước vào lớp 3. Chương trình lớp 3 phải tiếp nối những gì trẻ đã được học, tránh tình trạng học sớm hai năm nhưng sau đó lại gần như bắt đầu lại. Đồng thời, mức độ yêu cầu cũng cần tăng dần, phù hợp với khả năng của học sinh, không tạo ra một bước chuyển quá lớn giữa lớp 2 và lớp 3”, bà Trang nhấn mạnh.

Yêu cầu về tính liên thông cũng không chỉ đặt ra ở điểm chuyển tiếp giữa lớp 2 và lớp 3. Những năng lực hình thành ở các lớp đầu cấp cần tiếp tục được phát triển trong những năm cuối tiểu học, tạo nền tảng để học sinh bước vào THCS, thay vì các giai đoạn học ngoại ngữ tồn tại tương đối tách rời.

Bài toán này càng đáng chú ý khi Ninh Bình xác định triển khai thực chất Đề án đưa tiếng Anh trở thành ngôn ngữ thứ hai trong trường học, ưu tiên bồi dưỡng năng lực ngoại ngữ cho giáo viên và xây dựng môi trường sử dụng tiếng Anh.

Nếu phương án trong dự thảo được triển khai, khoảng thời gian chuẩn bị vì thế không chỉ để giải quyết bài toán giáo viên và điều kiện tổ chức. Quan trọng hơn là bảo đảm phương pháp phù hợp với trẻ đầu cấp, cách đánh giá theo hướng khuyến khích sự tiến bộ và sự tiếp nối giữa các giai đoạn học tập.

Mục tiêu cuối cùng không chỉ là để học sinh tiếp cận tiếng Anh sớm hơn, mà là những năng lực được hình thành ban đầu có thể được duy trì, phát triển liên tục trong suốt quá trình học phổ thông.



Khoảng cách từ yêu cầu đến điều kiện thực tế

Theo Chương trình GDPT hiện hành, Ngoại ngữ 1 là môn học bắt buộc từ lớp 3 đến lớp 12. Cơ sở giáo dục có thể tổ chức học Ngoại ngữ 1 từ lớp 1 nếu học sinh có nhu cầu và cơ sở giáo dục có khả năng đáp ứng.

Dự thảo sửa đổi, bổ sung một số nội dung Chương trình GDPT đề xuất các lớp chọn tiếng Anh là Ngoại ngữ 1 triển khai dạy học bắt buộc từ lớp 1, với thời lượng 70 tiết/năm ở lớp 1 và lớp 2. Đối với cơ sở giáo dục tổ chức dạy Ngoại ngữ 1 là tiếng Anh ở cấp tiểu học nhưng chưa thể thực hiện ngay quy định mới, dự thảo đưa ra lộ trình: lớp 1 từ năm học 2028 - 2029 và lớp 2 từ năm học 2029 - 2030.

Nếu phương án được thông qua, thay đổi không chỉ nằm ở thời điểm bắt đầu học mà còn đặt ra yêu cầu chuẩn bị về đội ngũ, học liệu, thiết bị và tổ chức dạy học.

Tại Ninh Bình, việc làm quen tiếng Anh ở những lớp đầu cấp đã được triển khai, song vẫn còn những khoảng trống. Báo cáo tổng kết năm học 2025 - 2026 của Sở GD&ĐT nhìn nhận, việc tổ chức hoạt động giáo dục ngoài giờ chính khóa và làm quen tiếng Anh cho học sinh lớp 1, lớp 2 còn hạn chế. Trong bối cảnh toàn tỉnh có hơn 333.000 học sinh tiểu học, đề xuất mở rộng dạy học tiếng Anh từ lớp 1 đặt ra bài toán không nhỏ về mức độ sẵn sàng của các nhà trường.

Trường Tiểu học Ý Yên (xã Ý Yên) là một trong những đơn vị đã tổ chức dạy tiếng Anh cho học sinh lớp 1 từ năm học 2020 - 2021. Sau sáp nhập, trường có 46 lớp với 7 giáo viên tiếng Anh nhưng vẫn chưa đáp ứng đủ nhu cầu giảng dạy từ lớp 1 đến lớp 5.

Bà Nguyễn Thị Ngọc Tú, Hiệu trưởng Trường Tiểu học Ý Yên, cho rằng khi triển khai trên diện rộng cần rà soát nhu cầu thực tế để có phương án bổ sung giáo viên phù hợp. Bởi khi phạm vi dạy học mở rộng thêm hai khối lớp, nhà trường không chỉ phải tính số tiết tăng thêm mà còn phải bảo đảm đội ngũ và thời khóa biểu cho các khối còn lại.



Không chỉ đội ngũ, điều kiện tổ chức dạy học cũng cần được tính đến. Theo Sở GD&ĐT Ninh Bình, thiết bị dạy học tối thiểu ở cấp tiểu học và THCS hiện đáp ứng dưới 50% yêu cầu. Khoảng trống này cần tiếp tục được khắc phục, nhất là khi dạy học ngoại ngữ đòi hỏi tăng cường các hoạt động nghe, nói và tương tác cho học sinh.

Vì vậy, khoảng thời gian chuyển tiếp theo dự thảo cần được sử dụng để rà soát thực chất mức độ sẵn sàng về giáo viên, học liệu, thiết bị và khả năng tổ chức dạy học. Đây cũng là hướng Ninh Bình đặt ra trong năm học 2026 - 2027 khi yêu cầu phân loại cơ sở giáo dục theo mức độ đáp ứng về đội ngũ, chương trình, học liệu, môi trường sử dụng ngoại ngữ và điều kiện bảo đảm chất lượng.

Từ một nội dung đang được tổ chức khi có nhu cầu và đủ điều kiện sang yêu cầu bắt buộc đối với các lớp chọn tiếng Anh là Ngoại ngữ 1 là bước chuyển cần được chuẩn bị bằng những điều kiện cụ thể, thay vì chỉ bằng một mốc thời gian.

Học sớm nhưng phải bảo đảm tính liên thông

Bên cạnh điều kiện triển khai, việc thay đổi thời điểm bắt đầu học còn đặt ra yêu cầu đối với phương pháp và kiểm tra, đánh giá. Học sớm hơn không đồng nghĩa với đưa kiến thức vốn dành cho học sinh lớn xuống những lớp dưới.

Thực tế, khả năng tiếp cận tiếng Anh của trẻ trước khi vào lớp 1 không đồng đều. Có em đã được làm quen từ mầm non hoặc học tại trung tâm ngoại ngữ, nhưng cũng có em chỉ bắt đầu tiếp xúc khi bước vào tiểu học.

Từ kinh nghiệm đứng lớp, cô Đặng Thị Thanh Minh, giáo viên tiếng Anh Trường Tiểu học Bắc Vũ Dương (xã Vũ Dương), cho rằng chương trình cần lấy điểm xuất phát là học sinh chưa từng học tiếng Anh, không mặc định trẻ đã biết trước khi vào lớp 1.

Sự khác biệt đầu vào cũng đặt ra yêu cầu đối với kiểm tra, đánh giá. Ở giai đoạn đầu, việc đánh giá cần nhẹ nhàng, chú trọng sự tiến bộ, khả năng nghe, phản hồi và sự mạnh dạn của trẻ, thay vì quá chú trọng ghi nhớ từ vựng, khả năng viết hay tạo áp lực điểm số. Kết quả đánh giá trước hết cần giúp giáo viên điều chỉnh hoạt động dạy học, tránh biến khác biệt về điều kiện tiếp xúc tiếng Anh trước đó thành khoảng cách thành tích ngay từ đầu cấp.

Tuy nhiên, vấn đề cần tính xa hơn là tính liên thông của chương trình. Nếu học sinh có thêm hai năm học tiếng Anh trước lớp 3, chương trình ở giai đoạn tiếp theo phải kế thừa những năng lực đã hình thành, tránh lặp lại nhưng cũng không tạo ra bước chuyển quá lớn.



Ở góc độ tổ chức dạy tiếng Anh cho trẻ nhỏ, bà Trịnh Thị Thu Trang, Giám đốc Trung tâm Tiếng Anh MTE (Ninh Bình), cho rằng việc thay đổi điểm bắt đầu học cần được đặt trong cả quá trình phát triển năng lực ngoại ngữ của học sinh.

“Nếu học sinh bắt đầu học tiếng Anh từ lớp 1 thì sau lớp 2 cần xác định các em đã có được nền tảng gì để bước vào lớp 3. Chương trình lớp 3 phải tiếp nối những gì trẻ đã được học, tránh tình trạng học sớm hai năm nhưng sau đó lại gần như bắt đầu lại. Đồng thời, mức độ yêu cầu cũng cần tăng dần, phù hợp với khả năng của học sinh, không tạo ra một bước chuyển quá lớn giữa lớp 2 và lớp 3”, bà Trang nhấn mạnh.

Yêu cầu về tính liên thông cũng không chỉ đặt ra ở điểm chuyển tiếp giữa lớp 2 và lớp 3. Những năng lực hình thành ở các lớp đầu cấp cần tiếp tục được phát triển trong những năm cuối tiểu học, tạo nền tảng để học sinh bước vào THCS, thay vì các giai đoạn học ngoại ngữ tồn tại tương đối tách rời.

Bài toán này càng đáng chú ý khi Ninh Bình xác định triển khai thực chất Đề án đưa tiếng Anh trở thành ngôn ngữ thứ hai trong trường học, ưu tiên bồi dưỡng năng lực ngoại ngữ cho giáo viên và xây dựng môi trường sử dụng tiếng Anh.

Nếu phương án trong dự thảo được triển khai, khoảng thời gian chuẩn bị vì thế không chỉ để giải quyết bài toán giáo viên và điều kiện tổ chức. Quan trọng hơn là bảo đảm phương pháp phù hợp với trẻ đầu cấp, cách đánh giá theo hướng khuyến khích sự tiến bộ và sự tiếp nối giữa các giai đoạn học tập.

Mục tiêu cuối cùng không chỉ là để học sinh tiếp cận tiếng Anh sớm hơn, mà là những năng lực được hình thành ban đầu có thể được duy trì, phát triển liên tục trong suốt quá trình học phổ thông.