Một trong những yêu cầu trong Chỉ thị số 31/CT-TTg ngày 5/8/2026 của Thủ tướng Chính phủ về nhiệm vụ trọng tâm năm học mới là đổi mới công tác kiểm tra, đánh giá, bảo đảm thực chất, hiệu quả. Đây cũng là một nội dung được ngành Giáo dục kiên trì triển khai trong quá trình thực hiện Chương trình GDPT 2018.
Nhìn lại chặng đường đã qua, có thể thấy những thay đổi trong kiểm tra, đánh giá ngày càng rõ nét.
Yêu cầu đánh giá theo hướng phát triển phẩm chất, năng lực đang từng bước cụ thể hóa trong thực tiễn dạy học. Hình thức đánh giá ngày càng đa dạng, kết hợp đánh giá thường xuyên với định kỳ; kết quả học tập được xem xét qua sản phẩm học tập, dự án, thực hành, thí nghiệm và hoạt động trải nghiệm. Các cơ sở giáo dục chú trọng xây dựng ngân hàng câu hỏi, ma trận đề kiểm tra; từng bước ứng dụng công nghệ thông tin hỗ trợ kiểm tra, đánh giá và phân tích kết quả học tập.
Tuy nhiên, việc đổi mới chưa đồng đều. Một số nơi, dạy học và ra đề kiểm tra còn thiên về ghi nhớ kiến thức, chưa chú trọng đầy đủ đến phát triển năng lực học sinh. Năng lực thiết kế bài học, xây dựng đề kiểm tra theo định hướng phát triển năng lực của một bộ phận giáo viên còn hạn chế. Học liệu và các điều kiện hỗ trợ đổi mới chưa đáp ứng yêu cầu, nhất là tại địa bàn khó khăn.
Áp lực từ thi cử, tuyển sinh vẫn ảnh hưởng đến tổ chức dạy học. Đây cũng là yếu tố khiến yêu cầu đổi mới kiểm tra, đánh giá gặp thêm trở ngại, nhất là khi kết quả học tập vẫn chịu sự chi phối của các chỉ tiêu về tỷ lệ lên lớp, kết quả thi và tuyển sinh.
Trong bối cảnh đó, yêu cầu khắc phục bệnh thành tích, đánh giá thực chất năng lực người học và bảo đảm công bằng, trung thực, minh bạch, khách quan trong kiểm tra, đánh giá, thi cử càng cần thiết.
Từ thực tiễn dạy học, có thể thấy điều cốt lõi của đổi mới kiểm tra, đánh giá không phải tạo thêm nhiều hình thức đánh giá, mà là sử dụng kết quả đánh giá đúng mục đích. Kiểm tra, đánh giá cần hướng tới sự tiến bộ của học sinh; nội dung bám sát yêu cầu cần đạt của Chương trình GDPT, chú trọng khả năng hiểu, vận dụng kiến thức, kỹ năng vào thực tiễn, hạn chế ghi nhớ máy móc, học thuộc lòng và làm bài theo khuôn mẫu.
Quan trọng hơn, kết quả đánh giá không nên dừng ở điểm số. Kết quả ấy phải quay trở lại lớp học, giúp giáo viên điều chỉnh hoạt động dạy học, phụ đạo học sinh chưa đạt yêu cầu, bồi dưỡng học sinh giỏi, tư vấn học tập, hướng nghiệp và phối hợp với cha mẹ học sinh.
Để những thay đổi trong kiểm tra, đánh giá đi vào thực chất, trước hết cần làm tốt hơn vai trò của tổ chuyên môn; đặc biệt trong hướng dẫn xây dựng ma trận, bản đặc tả, câu hỏi, bài kiểm tra và nhiệm vụ học tập phù hợp với yêu cầu cần đạt của Chương trình. Bồi dưỡng giáo viên về phương pháp dạy học và kiểm tra, đánh giá theo năng lực cần được chú trọng hơn, nhất là tại những địa phương còn khó khăn.
Đồng thời, tiếp tục phát triển ngân hàng câu hỏi, học liệu số và tăng cường ứng dụng công nghệ, trí tuệ nhân tạo trong thiết kế bài học, kiểm tra, đánh giá. Công nghệ có thể hỗ trợ giáo viên xây dựng câu hỏi, phân tích kết quả học tập, nhưng điều quan trọng vẫn là từ những kết quả đó nhận diện đúng mức độ đáp ứng của học sinh để có cách hỗ trợ phù hợp.
Giảm áp lực cũng là một phần của đổi mới. Chỉ thị của Thủ tướng yêu cầu các địa phương rà soát, đổi mới kiểm tra, đánh giá, thi cử, tuyển sinh đầu cấp; đồng thời giảm các kỳ thi, cuộc thi không cần thiết, qua đó giảm áp lực cho học sinh, giáo viên và cha mẹ học sinh. Khi bớt những áp lực không cần thiết, việc đánh giá sẽ có thêm điều kiện để trở về đúng mục đích của nó: giúp nhìn nhận đúng kết quả học tập, hỗ trợ người học tiến bộ.
