Để phòng học bộ môn phát huy hiệu quả ở vùng khó

GD&TĐ - Đầu tư phòng học bộ môn là một trong những giải pháp quan trọng để triển khai Chương trình GDPT 2018, nhất là tại các trường vùng khó.



Từ “có phòng” đến sử dụng thực chất

Với học sinh vùng cao, một phòng học bộ môn được trang bị đầy đủ không chỉ thêm một không gian học tập. Đó là cơ hội để các em được trực tiếp quan sát, thực hành, thí nghiệm và làm ra sản phẩm thay vì chỉ tiếp nhận kiến thức qua sách giáo khoa.

Thực tế tại Tuyên Quang cho thấy, việc bổ sung phòng học bộ môn đang được các cấp, ngành quan tâm trong quá trình nâng cấp cơ sở vật chất trường học. Theo kế hoạch chuẩn bị năm học 2026-2027, tỉnh yêu cầu rà soát hiện trạng phòng học, phòng bộ môn, thiết bị dạy học; ưu tiên đầu tư, sửa chữa, nâng cấp ở vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi và biên giới. Đồng thời, việc bổ sung phòng học bộ môn, thư viện, phòng chức năng cùng thiết bị thí nghiệm, thực hành, STEM/STEAM được xác định là một trong những nhiệm vụ cần tập trung.

Đây là yêu cầu xuất phát từ thực tế còn không ít khoảng trống về cơ sở vật chất. Theo số liệu ngành Giáo dục Tuyên Quang, toàn tỉnh có 17.231 phòng học, phòng chức năng và phục vụ học tập; tỷ lệ phòng học kiên cố đạt 70,7%, trong khi tỷ lệ đáp ứng thiết bị dạy học tối thiểu bình quân mới khoảng 44,5%.

Đáng chú ý, sau sắp xếp mạng lưới trường lớp, tỉnh đang tính toán để không lãng phí cơ sở vật chất hiện có. Khoảng 776 phòng hành chính dôi dư được định hướng cải tạo, chuyển đổi công năng thành phòng học bộ môn, thư viện, phòng STEM, phòng học trực tuyến và phòng tư vấn học đường. Đây là cách làm vừa tiết kiệm nguồn lực, vừa mở thêm không gian phục vụ dạy học.

Tại vùng khó, hiệu quả của việc đầu tư ấy có thể nhìn thấy rõ ở Trường PTDTBT Tiểu học Tri Phú. Công trình mới gồm 12 phòng học và phòng chức năng, trong đó có 6 phòng học bộ môn đạt chuẩn cùng 6 phòng chức năng phụ trợ, được trang bị thiết bị dạy học hiện đại.

Bà Hoàng Thị Thập, Hiệu trưởng nhà trường, cho biết trước đây cơ sở vật chất còn khó khăn, thiếu phòng học bộ môn khiến việc triển khai chương trình giáo dục phổ thông mới gặp nhiều trở ngại. Việc có thêm các phòng học chuyên biệt tạo điều kiện để nhà trường tổ chức dạy học thuận lợi hơn, đồng thời giúp học sinh bán trú có môi trường học tập an toàn, tiện nghi.

Nhưng từ một phòng học được xây dựng đến một phòng học được sử dụng hiệu quả vẫn là khoảng cách cần lấp đầy.

Phòng học bộ môn chỉ thực sự có ý nghĩa khi giáo viên đưa bài học ra khỏi trang sách; khi học sinh được thao tác với thiết bị, đặt câu hỏi, thử nghiệm, quan sát kết quả và tự tìm cách giải quyết vấn đề.

Vì thế, cùng với đầu tư cơ sở vật chất, bài toán đặt ra cho các nhà trường là xây dựng kế hoạch khai thác từng phòng học, từng thiết bị; phân công giáo viên phụ trách; có lịch sử dụng cụ thể, bảo quản, kiểm kê và đánh giá hiệu quả.

Đây cũng là tinh thần phù hợp với chủ đề năm học 2026-2027 của Tuyên Quang: “Đổi mới tư duy - Chuyển biến mạnh mẽ - Kết quả thực chất”.



Đầu tư một lần, khai thác dài lâu

Một thực tế đáng lưu ý là ngay cả tại những ngôi trường mới được đầu tư đồng bộ, nhu cầu về phòng học bộ môn vẫn tiếp tục phát sinh khi quy mô học sinh tăng và yêu cầu dạy học thay đổi.

Tại Trường Phổ thông nội trú Tiểu học và THCS Minh Tân, sau thời gian đầu vận hành, nhà trường phản ánh còn thiếu giáo viên một số môn học; đồng thời phòng học bộ môn Tin học, Ngoại ngữ chưa đáp ứng nhu cầu. Những thông tin này cho thấy đầu tư trường học không thể dừng ở việc hoàn thành công trình, mà cần được theo dõi trong quá trình vận hành để kịp thời bổ sung những hạng mục còn thiếu.

Với các trường vùng cao, điều này càng quan trọng bởi điều kiện địa lý, kinh tế và đội ngũ có những đặc thù riêng. Một phòng học hiện đại nhưng thiếu giáo viên có khả năng khai thác thiết bị, thiếu kinh phí bảo trì hoặc không có kế hoạch sử dụng thường xuyên thì hiệu quả đầu tư sẽ khó đạt như kỳ vọng.

Ngược lại, nếu nhà trường biết tổ chức khai thác, một phòng học bộ môn có thể trở thành “phòng thí nghiệm” cho nhiều ý tưởng học tập.

Giáo viên có thể sử dụng cùng một không gian cho nhiều chủ đề liên môn; học sinh có thể thực hiện các dự án nhỏ gắn với đời sống địa phương; những vật liệu, hiện tượng quen thuộc của miền núi có thể trở thành chất liệu cho bài học Khoa học tự nhiên, Công nghệ, STEM.

Đó cũng là cách để những khoản đầu tư vào vùng khó tạo ra giá trị kép: vừa cải thiện điều kiện học tập, vừa góp phần thay đổi phương pháp dạy học.

Từ góc độ quản lý, Tuyên Quang đã đặt yêu cầu tăng cường kiểm tra, quản lý, điều chuyển và sử dụng hiệu quả thiết bị dạy học, tài sản công; đồng thời giao ngành Giáo dục rà soát nhu cầu cơ sở vật chất, thiết bị để xây dựng thứ tự ưu tiên đầu tư, nhất là tại vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số.

Một phòng học bộ môn được xây dựng từ ngân sách hay nguồn xã hội hóa đều là tài sản chung. Vì vậy, hiệu quả cuối cùng không nằm ở diện tích căn phòng, số lượng thiết bị hay hình thức khang trang, mà nằm ở số tiết học được tổ chức, số học sinh được thực hành và những năng lực các em hình thành sau mỗi giờ học.

Ở những vùng còn khó khăn, mỗi khoản đầu tư cho giáo dục càng cần được tính toán kỹ. Khi nguồn lực chưa thể đáp ứng cùng lúc tất cả nhu cầu, ưu tiên phòng học bộ môn là cần thiết; nhưng sau đầu tư, phải có cơ chế để phòng học được mở cửa thường xuyên, thiết bị được sử dụng đúng chức năng và giáo viên được bồi dưỡng để khai thác hiệu quả.

Ngành Giáo dục Tuyên Quang đang đồng thời thực hiện sắp xếp mạng lưới trường lớp, đầu tư cơ sở vật chất và đổi mới phương pháp dạy học. Trong quá trình ấy, việc chuyển những phòng hành chính dôi dư thành phòng học bộ môn, phòng STEM hay phòng học trực tuyến là một hướng đi đáng chú ý.

Điều cần hướng tới sau mỗi công trình không phải là thêm một căn phòng vào danh mục cơ sở vật chất, mà là thêm một không gian học tập thực chất cho học sinh.

“Một phòng học bộ môn chỉ thực sự hoàn thành sứ mệnh khi ở đó có tiếng học sinh trao đổi, có bàn tay các em làm thí nghiệm, có những sản phẩm được tạo ra và có những câu hỏi mới được đặt lên. Với giáo dục vùng khó, đó mới là thước đo thuyết phục nhất cho hiệu quả”, bà Đặng Thị Hồng Nhung, Hiệu trưởng Trường THCS Lý Tự Trọng, xã Vị Xuyên chia sẻ.



Từ “có phòng” đến sử dụng thực chất

Với học sinh vùng cao, một phòng học bộ môn được trang bị đầy đủ không chỉ thêm một không gian học tập. Đó là cơ hội để các em được trực tiếp quan sát, thực hành, thí nghiệm và làm ra sản phẩm thay vì chỉ tiếp nhận kiến thức qua sách giáo khoa.

Thực tế tại Tuyên Quang cho thấy, việc bổ sung phòng học bộ môn đang được các cấp, ngành quan tâm trong quá trình nâng cấp cơ sở vật chất trường học. Theo kế hoạch chuẩn bị năm học 2026-2027, tỉnh yêu cầu rà soát hiện trạng phòng học, phòng bộ môn, thiết bị dạy học; ưu tiên đầu tư, sửa chữa, nâng cấp ở vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi và biên giới. Đồng thời, việc bổ sung phòng học bộ môn, thư viện, phòng chức năng cùng thiết bị thí nghiệm, thực hành, STEM/STEAM được xác định là một trong những nhiệm vụ cần tập trung.

Đây là yêu cầu xuất phát từ thực tế còn không ít khoảng trống về cơ sở vật chất. Theo số liệu ngành Giáo dục Tuyên Quang, toàn tỉnh có 17.231 phòng học, phòng chức năng và phục vụ học tập; tỷ lệ phòng học kiên cố đạt 70,7%, trong khi tỷ lệ đáp ứng thiết bị dạy học tối thiểu bình quân mới khoảng 44,5%.

Đáng chú ý, sau sắp xếp mạng lưới trường lớp, tỉnh đang tính toán để không lãng phí cơ sở vật chất hiện có. Khoảng 776 phòng hành chính dôi dư được định hướng cải tạo, chuyển đổi công năng thành phòng học bộ môn, thư viện, phòng STEM, phòng học trực tuyến và phòng tư vấn học đường. Đây là cách làm vừa tiết kiệm nguồn lực, vừa mở thêm không gian phục vụ dạy học.

Tại vùng khó, hiệu quả của việc đầu tư ấy có thể nhìn thấy rõ ở Trường PTDTBT Tiểu học Tri Phú. Công trình mới gồm 12 phòng học và phòng chức năng, trong đó có 6 phòng học bộ môn đạt chuẩn cùng 6 phòng chức năng phụ trợ, được trang bị thiết bị dạy học hiện đại.

Bà Hoàng Thị Thập, Hiệu trưởng nhà trường, cho biết trước đây cơ sở vật chất còn khó khăn, thiếu phòng học bộ môn khiến việc triển khai chương trình giáo dục phổ thông mới gặp nhiều trở ngại. Việc có thêm các phòng học chuyên biệt tạo điều kiện để nhà trường tổ chức dạy học thuận lợi hơn, đồng thời giúp học sinh bán trú có môi trường học tập an toàn, tiện nghi.

Nhưng từ một phòng học được xây dựng đến một phòng học được sử dụng hiệu quả vẫn là khoảng cách cần lấp đầy.

Phòng học bộ môn chỉ thực sự có ý nghĩa khi giáo viên đưa bài học ra khỏi trang sách; khi học sinh được thao tác với thiết bị, đặt câu hỏi, thử nghiệm, quan sát kết quả và tự tìm cách giải quyết vấn đề.

Vì thế, cùng với đầu tư cơ sở vật chất, bài toán đặt ra cho các nhà trường là xây dựng kế hoạch khai thác từng phòng học, từng thiết bị; phân công giáo viên phụ trách; có lịch sử dụng cụ thể, bảo quản, kiểm kê và đánh giá hiệu quả.

Đây cũng là tinh thần phù hợp với chủ đề năm học 2026-2027 của Tuyên Quang: “Đổi mới tư duy - Chuyển biến mạnh mẽ - Kết quả thực chất”.



Đầu tư một lần, khai thác dài lâu

Một thực tế đáng lưu ý là ngay cả tại những ngôi trường mới được đầu tư đồng bộ, nhu cầu về phòng học bộ môn vẫn tiếp tục phát sinh khi quy mô học sinh tăng và yêu cầu dạy học thay đổi.

Tại Trường Phổ thông nội trú Tiểu học và THCS Minh Tân, sau thời gian đầu vận hành, nhà trường phản ánh còn thiếu giáo viên một số môn học; đồng thời phòng học bộ môn Tin học, Ngoại ngữ chưa đáp ứng nhu cầu. Những thông tin này cho thấy đầu tư trường học không thể dừng ở việc hoàn thành công trình, mà cần được theo dõi trong quá trình vận hành để kịp thời bổ sung những hạng mục còn thiếu.

Với các trường vùng cao, điều này càng quan trọng bởi điều kiện địa lý, kinh tế và đội ngũ có những đặc thù riêng. Một phòng học hiện đại nhưng thiếu giáo viên có khả năng khai thác thiết bị, thiếu kinh phí bảo trì hoặc không có kế hoạch sử dụng thường xuyên thì hiệu quả đầu tư sẽ khó đạt như kỳ vọng.

Ngược lại, nếu nhà trường biết tổ chức khai thác, một phòng học bộ môn có thể trở thành “phòng thí nghiệm” cho nhiều ý tưởng học tập.

Giáo viên có thể sử dụng cùng một không gian cho nhiều chủ đề liên môn; học sinh có thể thực hiện các dự án nhỏ gắn với đời sống địa phương; những vật liệu, hiện tượng quen thuộc của miền núi có thể trở thành chất liệu cho bài học Khoa học tự nhiên, Công nghệ, STEM.

Đó cũng là cách để những khoản đầu tư vào vùng khó tạo ra giá trị kép: vừa cải thiện điều kiện học tập, vừa góp phần thay đổi phương pháp dạy học.

Từ góc độ quản lý, Tuyên Quang đã đặt yêu cầu tăng cường kiểm tra, quản lý, điều chuyển và sử dụng hiệu quả thiết bị dạy học, tài sản công; đồng thời giao ngành Giáo dục rà soát nhu cầu cơ sở vật chất, thiết bị để xây dựng thứ tự ưu tiên đầu tư, nhất là tại vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số.

Một phòng học bộ môn được xây dựng từ ngân sách hay nguồn xã hội hóa đều là tài sản chung. Vì vậy, hiệu quả cuối cùng không nằm ở diện tích căn phòng, số lượng thiết bị hay hình thức khang trang, mà nằm ở số tiết học được tổ chức, số học sinh được thực hành và những năng lực các em hình thành sau mỗi giờ học.

Ở những vùng còn khó khăn, mỗi khoản đầu tư cho giáo dục càng cần được tính toán kỹ. Khi nguồn lực chưa thể đáp ứng cùng lúc tất cả nhu cầu, ưu tiên phòng học bộ môn là cần thiết; nhưng sau đầu tư, phải có cơ chế để phòng học được mở cửa thường xuyên, thiết bị được sử dụng đúng chức năng và giáo viên được bồi dưỡng để khai thác hiệu quả.

Ngành Giáo dục Tuyên Quang đang đồng thời thực hiện sắp xếp mạng lưới trường lớp, đầu tư cơ sở vật chất và đổi mới phương pháp dạy học. Trong quá trình ấy, việc chuyển những phòng hành chính dôi dư thành phòng học bộ môn, phòng STEM hay phòng học trực tuyến là một hướng đi đáng chú ý.

Điều cần hướng tới sau mỗi công trình không phải là thêm một căn phòng vào danh mục cơ sở vật chất, mà là thêm một không gian học tập thực chất cho học sinh.

“Một phòng học bộ môn chỉ thực sự hoàn thành sứ mệnh khi ở đó có tiếng học sinh trao đổi, có bàn tay các em làm thí nghiệm, có những sản phẩm được tạo ra và có những câu hỏi mới được đặt lên. Với giáo dục vùng khó, đó mới là thước đo thuyết phục nhất cho hiệu quả”, bà Đặng Thị Hồng Nhung, Hiệu trưởng Trường THCS Lý Tự Trọng, xã Vị Xuyên chia sẻ.