Chờ phúc khảo và xử lý dữ liệu
Đến thời điểm này, nhiều địa phương trên cả nước đã công bố kết quả Kỳ thi tuyển sinh vào lớp 10 năm học 2026-2027. Tại một số tỉnh, thành phố, điểm chuẩn trúng tuyển được công bố đồng thời với điểm thi theo quy định của Bộ GD&ĐT. Tuy nhiên, cũng có những địa phương chỉ công bố điểm thi trước, còn điểm chuẩn được xác định và công bố sau khi hoàn tất một số khâu xử lý dữ liệu, xét tuyển hoặc phúc khảo, dẫn đến việc chưa thực hiện đồng thời hai nội dung này.
Trao đổi về việc công bố điểm thi và điểm chuẩn tuyển sinh lớp 10, ông Phạm Hồng Quân, Phó Giám đốc Sở GD&ĐT Hải Phòng cho biết, nếu công bố điểm chuẩn trước khi hoàn tất phúc khảo sẽ phát sinh nhiều khó khăn trong việc bảo đảm chỉ tiêu tuyển sinh.
Ông Quân ví dụ, một lớp chuyên được giao 35 chỉ tiêu thì khi công bố điểm chuẩn phải xác định đúng 35 học sinh trúng tuyển. Tuy nhiên, nếu sau phúc khảo có thêm học sinh được thay đổi điểm và đủ điều kiện trúng tuyển, việc xử lý sẽ rất phức tạp.
“Một lớp chuyên chỉ có 35 chỉ tiêu. Nếu đã công bố đủ 35 học sinh trúng tuyển, sau đó có em khác được thay đổi điểm sau phúc khảo và vượt ngưỡng điểm chuẩn thì có thể loại một học sinh đã trúng tuyển ra khỏi danh sách được không? Đây chính là bất cập cần tính đến”, ông Quân nêu vấn đề.
Vì vậy, Hải Phòng lựa chọn phương án chỉ xác định điểm chuẩn sau khi hoàn tất công tác phúc khảo. Khi đó, kết quả thi đã được rà soát đầy đủ, số lượng thí sinh trúng tuyển được xác định chính xác theo đúng chỉ tiêu được giao.
Phó Giám đốc Sở GD&ĐT Hải Phòng lưu ý, sau khi công bố điểm thi, nếu thí sinh cho rằng kết quả chưa phản ánh đúng bài làm của mình, các em có quyền nộp đơn phúc khảo theo quy định. Thời gian nộp phúc khảo về trường THCS trước 17h ngày 22/6. Sau khi hoàn tất công tác phúc khảo, Sở GD&ĐT sẽ rà soát, cập nhật kết quả để xác định chính xác số lượng học sinh trúng tuyển theo quy định.
Ông Quân cho biết, dù bài thi đã được chấm qua hai vòng độc lập nhưng thực tế vẫn có trường hợp thay đổi điểm sau phúc khảo. Ngay cả với bài thi trắc nghiệm, một số lỗi kỹ thuật hoặc lỗi phát sinh trong quá trình xử lý dữ liệu như nhầm mã đề, phiếu trả lời bị che khuất khi quét, hoặc thí sinh tô đáp án chưa đúng quy cách... có thể ảnh hưởng đến kết quả chấm thi. Khi phát hiện sai sót, dù là rất nhỏ, việc điều chỉnh kết quả là cần thiết để bảo đảm quyền lợi chính đáng của học sinh.
Theo ông Lê Văn Hòa, Giám đốc Trung tâm GDTX - Tin học, Ngoại ngữ tỉnh Quảng Trị, việc nhiều địa phương chưa công bố đồng thời điểm thi và điểm chuẩn tuyển sinh lớp 10 xuất phát từ ba nguyên nhân chính.
Thứ nhất, điểm thi là kết quả làm bài của từng thí sinh, còn điểm chuẩn được quyết định bởi phổ điểm và chỉ tiêu. Điểm chuẩn không phải là một con số cố định có sẵn từ trước. Bản chất của điểm chuẩn là mức điểm của thí sinh cuối cùng trúng tuyển dựa trên chỉ tiêu từ cao xuống thấp.
Sau khi hoàn tất chấm thi, Hội đồng thi mới chỉ có dữ liệu điểm thô của từng cá nhân, cần thời gian để xử lý, thống kê, lập ra phổ điểm cho toàn tỉnh và cho riêng từng trường. Từ phổ điểm đó, kết hợp với số lượng đăng ký nguyện vọng và chỉ tiêu tuyển sinh của từng trường mới chốt được mức điểm chuẩn. Quy trình này cần thời gian, sự cẩn trọng tuyệt đối để tránh sai sót.
Thứ hai, cần dành thời gian cho công tác phúc khảo. Sau khi công bố điểm thi, quy chế luôn dành một khoảng thời gian để thí sinh nộp đơn phúc khảo, nếu thấy kết quả chưa phản ánh đúng với bài làm thực tế. Công bố điểm chuẩn cùng lúc với điểm thi đồng nghĩa chốt danh sách trúng tuyển. Nhưng, khi có một học sinh phúc khảo và được tăng điểm (từ trượt thành đỗ), điểm chuẩn của trường đó buộc phải thay đổi. Điều này sẽ dẫn đến xáo trộn dây chuyền, đẩy một học sinh khác từ đang đỗ thành trượt. Do đó, việc công bố điểm thi trước là để bảo đảm mọi khiếu nại về điểm số được giải quyết ổn thỏa, dữ liệu điểm trở thành dữ liệu chính xác trước khi quyết định điểm chuẩn.
Thứ ba, quy trình lọc ảo và xét duyệt đa nguyện vọng rất phức tạp. Kỳ thi vào lớp 10 hiện nay thường tích hợp các loại hình trường chuyên, trường không chuyên với các nguyện vọng 1, 2, 3. Hệ thống máy tính phải chạy thuật toán "lọc ảo" theo thứ tự ưu tiên: xét tuyển và chốt điểm chuẩn các trường chuyên trước, thí sinh đỗ chuyên sẽ bị rút tên ra khỏi danh sách xét tuyển trường thường.
Sau khi sàng lọc xong nhóm trường chuyên, hệ thống mới bắt đầu xét tiếp nguyện vọng 1 cho các trường công lập. Tiếp tục xét đến nguyện vọng 2, nguyện vọng 3 đối với những thí sinh trượt nguyện vọng 1,… Quy trình tiến hành từng bước, không thể chạy đồng thời tất cả các khâu cùng một lúc. Theo ông Lê Văn Hòa, chờ đợi điểm chuẩn dù rất sốt ruột, nhưng là sự chờ đợi cần thiết để bảo đảm không có học sinh nào bị mất cơ hội vì lỗi hệ thống hay dữ liệu chưa chuẩn.
Để bảo đảm công bố đồng thời điểm thi và điểm chuẩn
Ông Lê Văn Hòa cho rằng, triển khai công bố điểm thi và điểm chuẩn cùng lúc là bước đột phá trong cải cách hành chính giáo dục, giúp giải tỏa áp lực tâm lý cho phụ huynh và học sinh. (Thông thường, khoảng thời gian giữa lúc biết điểm thi và chờ điểm chuẩn là giai đoạn hồi hộp, lo âu của cả gia đình và học sinh).
Đồng thời có thể triển khai nhập học trực tuyến để rút ngắn thời gian làm công tác tuyển sinh cho các trường THPT.
Việc này cũng giảm tải cho hệ thống hỗ trợ thông tin. Phụ huynh sẽ không còn phải liên tục liên hệ để hỏi về khả năng trúng tuyển hay dự đoán biến động điểm chuẩn. Đồng thời, cơ quan quản lý giáo dục cũng chỉ cần thực hiện một đợt công bố thông tin và truyền thông thống nhất, thay vì phải giải thích, cập nhật dư luận qua hai giai đoạn riêng biệt là công bố điểm thi và công bố điểm chuẩn. Điều này góp phần nâng cao tính minh bạch, thuận tiện và hiệu quả trong công tác tuyển sinh.
Tuy nhiên, theo ông Lê Văn Hòa, thách thức lớn nhất khi công bố đồng thời điểm thi và điểm chuẩn vẫn là áp lực về thời gian cũng như yêu cầu bảo đảm độ chính xác tuyệt đối của dữ liệu. Để xác định điểm chuẩn, hệ thống phải hoàn thành quá trình lọc ảo trên cơ sở dữ liệu điểm thi đã được đối soát đầy đủ. Nếu đẩy nhanh tiến độ quá mức, nguy cơ phát sinh sai sót trong quá trình xử lý dữ liệu là điều khó tránh khỏi.
Bên cạnh đó, công tác phúc khảo cũng sẽ trở nên phức tạp hơn. Khi biết rõ mình chỉ thiếu một khoảng điểm rất nhỏ để trúng tuyển, nhiều thí sinh có thể đồng loạt nộp đơn phúc khảo với hy vọng thay đổi kết quả. Điều này sẽ làm gia tăng đáng kể số lượng đơn phúc khảo, tạo áp lực lớn cho hội đồng chấm phúc khảo trong thời gian ngắn.
Việc xét các tiêu chí phụ cũng là một thách thức không nhỏ. Trong trường hợp nhiều thí sinh có cùng mức điểm ở ngưỡng cuối cùng của chỉ tiêu tuyển sinh, hội đồng tuyển sinh phải xem xét thêm các tiêu chí như kết quả học tập lớp 9, điểm môn chuyên hoặc diện ưu tiên. Với quy mô hàng trăm trường, quá trình rà soát, đối chiếu các tiêu chí này đòi hỏi sự cẩn trọng và cần có đủ thời gian xử lý. Nếu chưa có hệ thống phần mềm đồng bộ, liên thông từ cấp THCS đến THPT, việc thực hiện nhanh và chính xác là không dễ dàng.
Ông Lê Văn Hòa nhận định, việc công bố đồng thời điểm thi và điểm chuẩn tuyển sinh là xu hướng phù hợp với tiến trình chuyển đổi số trong giáo dục. Tuy nhiên, để triển khai hiệu quả và bảo đảm tính chính xác, các địa phương cần đáp ứng một số điều kiện tiên quyết.
Trước hết, hạ tầng công nghệ và phần mềm quản lý tuyển sinh phải được chuẩn bị đồng bộ, đi trước một bước. Hệ thống cần có khả năng tự động xử lý dữ liệu, phân tích phổ điểm, thực hiện lọc ảo và hỗ trợ xác định điểm chuẩn theo chỉ tiêu tuyển sinh đã được thiết lập, qua đó giảm sự phụ thuộc vào các thao tác tính toán thủ công.
Bên cạnh đó, có thể nghiên cứu cơ chế công bố điểm chuẩn tạm thời trên cơ sở kết quả thi hiện có. Theo đó, đây được xác định là điểm chuẩn đợt 1; sau khi hoàn tất công tác phúc khảo, nếu có biến động về điểm số, Sở GD&ĐT sẽ xem xét điều chỉnh kết quả tuyển sinh hoặc công bố điểm chuẩn bổ sung nhằm bảo đảm tối đa quyền lợi của thí sinh…
Thông tư số 30/2024/TT-BGDĐT ban hành Quy chế tuyển sinh THCS và THPT quy định rõ: Điểm xét tuyển vào lớp 10 THPT là tổng điểm các môn thi, bài thi theo thang điểm 10; việc công bố điểm chuẩn được thực hiện đồng thời với công bố điểm thi.
