Dự thảo chính sách mở rộng cơ hội học tập cho học sinh dân tộc rất ít người

Bộ GD&ĐT vừa công bố dự thảo Nghị định để lấy ý kiến các cơ quan, tổ chức và cá nhân. Dự thảo được xây dựng nhằm thay thế Nghị định số 57/2017/NĐ-CP, đồng thời sửa đổi, bổ sung một số quy định của Nghị định số 66/2025/NĐ-CP, bảo đảm tính thống nhất của hệ thống chính sách hiện hành.

Mở rộng diện hỗ trợ từ thực tiễn

Điểm nổi bật của dự thảo là mở rộng chính sách hỗ trợ đối với người học dân tộc thiểu số rất ít người ở tất cả các cấp học. Nếu trước đây chính sách chủ yếu tập trung vào một số nhóm đối tượng thì nay đã bao phủ từ trẻ mầm non, học sinh phổ thông đến học viên giáo dục nghề nghiệp, giáo dục thường xuyên, sinh viên, học viên cao học và nghiên cứu sinh.

Xã Nga My (Nghệ An) là nơi sinh sống chủ yếu của người Ơ Đu - một trong 16 dân tộc rất ít người của cả nước.

Bà Nguyễn Thị Thúy Hà, Hiệu trưởng Trường Mầm non Nga My cho biết, mỗi năm nhà trường có khoảng 20 trẻ là người Ơ Đu. Trước đây, theo Nghị định 57, trẻ mầm non là người dân tộc rất ít người được hưởng mức hỗ trợ bằng 30% lương cơ sở/em/tháng.

Tuy nhiên, quy định chỉ áp dụng đối với trẻ mẫu giáo từ 3 tuổi trở lên nên nhóm nhà trẻ 2 tuổi chưa thuộc diện được hưởng chính sách.

Tương tự, chính sách dành cho học sinh dân tộc thiểu số khác cũng quy định độ tuổi như vậy đối với cấp mầm non. Điều này ảnh hưởng đến việc huy động trẻ trong độ tuổi nhà trẻ ra lớp, tỷ lệ chỉ đạt khoảng 30%, trong khi ở nhóm trẻ từ 3 tuổi trở lên, tỷ lệ huy động đã đạt gần 100%.

"Đời sống bà con dân tộc thiểu số ở Nga My còn nhiều khó khăn, chủ yếu dựa vào nương rẫy. Một số gia đình đi làm ăn xa, để con cái cho ông bà trông nom. Nếu không có chính sách hỗ trợ thì nhiều phụ huynh chưa cho trẻ đến trường", bà Thúy Hà chia sẻ.

Vướng mắc này đã được phản ánh tới các cơ quan chức năng. Đến năm 2025, Chính phủ ban hành Nghị định số 66/2025/NĐ-CP quy định chính sách cho trẻ em nhà trẻ, học sinh, học viên ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, vùng bãi ngang, ven biển và hải đảo, cùng các cơ sở giáo dục có trẻ em nhà trẻ, học sinh hưởng chính sách. Theo đó, trẻ trong độ tuổi nhà trẻ đã được đưa vào diện hưởng chế độ hỗ trợ của Nhà nước. Trong đó, trẻ em người Ơ Đu còn được hưởng mức hỗ trợ cao hơn theo chính sách dành cho dân tộc rất ít người.

Hiệu trưởng Trường Mầm non Nga My cho biết Nghị định 66 không chỉ mở rộng đối tượng được hưởng chính sách mà còn tác động tích cực đến hoạt động của nhà trường. Tỷ lệ huy động trẻ nhà trẻ ra lớp trong năm học 2025-2026 đã tăng đáng kể so với các năm trước.

Về dự thảo chính sách mới dành cho học sinh dân tộc rất ít người của Bộ GD&ĐT, bà Thúy Hà cho rằng, nếu được triển khai sẽ tạo điều kiện thuận lợi, bảo đảm cơ hội học tập và tiếp cận giáo dục cho trẻ. Đồng thời, dự thảo cũng góp phần tránh chồng chéo với các văn bản hiện hành, tạo thuận lợi và rõ ràng hơn cho địa phương, nhà trường trong quá trình thực hiện chính sách.

Tạo cơ hội học tập lâu dài

Ông Kha Văn Thông, Hiệu trưởng Trường Phổ thông Dân tộc bán trú Tiểu học Nga My, cho biết năm học tới trường có 27 học sinh người Ơ Đu. Trước đây, khi chưa được công nhận là trường phổ thông dân tộc bán trú, các em được hỗ trợ 40% mức lương cơ sở trong 9 tháng. Từ năm 2024, sau khi trường được công nhận là trường bán trú, mức hỗ trợ tăng lên 60%.

Theo ông Thông, giá trị lớn nhất của dự thảo không chỉ nằm ở trợ cấp hàng tháng mà còn ở việc mở rộng cơ hội học tập lâu dài thông qua hệ thống ưu tiên tuyển sinh xuyên suốt.

Cô giáo Lo Thị Bảo Vy - nữ giáo viên người Ơ Đu đầu tiên trúng cử Đại biểu Quốc hội, hiện đang công tác tại Trường Tiểu học Quỳnh Lập A, Tân Mai, Nghệ An. Ảnh: Hồ Lài

Theo đó, trẻ em được ưu tiên vào học tại các cơ sở giáo dục mầm non công lập; học sinh được ưu tiên vào các trường phổ thông dân tộc bán trú, nội trú và các trường công lập phù hợp. Học sinh tốt nghiệp THCS được tuyển thẳng vào nhiều loại hình trường THPT, cơ sở giáo dục nghề nghiệp và giáo dục thường xuyên. Sau khi tốt nghiệp THPT, người học tiếp tục được tuyển thẳng vào trường dự bị đại học, cơ sở giáo dục nghề nghiệp và thuộc diện cử tuyển theo quy định.

Đối với học sinh người Ơ Đu, đây là cơ hội để các em được học tập trong môi trường phù hợp, được trang bị kiến thức và kỹ năng trước khi bước vào thị trường lao động hoặc tiếp tục học lên cao.

Hàng năm, Trường Phổ thông Dân tộc nội trú THPT tỉnh Nghệ An tiếp nhận học sinh người Ơ Đu theo diện tuyển thẳng. Bà Nguyễn Thị Kiều Hoa, Hiệu trưởng nhà trường, cho biết dự thảo không thay đổi chế độ trợ cấp đối với học sinh đang học tại trường phổ thông dân tộc nội trú, nhưng bổ sung nhiều chính sách mới ở bậc học sau.

Đáng chú ý, dự thảo quy định ưu tiên tuyển sinh đại học, mở rộng đối tượng và nâng mức hỗ trợ đối với sinh viên, học viên cao học, nghiên cứu sinh. Lần đầu tiên, người học tại các cơ sở giáo dục ngoài công lập cũng được hưởng chính sách nếu đáp ứng đủ điều kiện, góp phần bảo đảm quyền tiếp cận chính sách không phụ thuộc vào loại hình cơ sở đào tạo.

Dự thảo quy định mức hỗ trợ theo từng cấp học thay vì áp dụng một mức chung như trước đây. Mức hỗ trợ dao động từ 30% đến 150% mức lương cơ sở mỗi tháng; trong đó sinh viên, học viên cao học và nghiên cứu sinh được đề xuất hưởng mức cao nhất, đồng thời được ưu tiên bố trí chỗ ở ký túc xá.

Ở bậc đại học, người học được hưởng mức điểm ưu tiên cao nhất theo quy định tuyển sinh. Đối với đào tạo sau đại học, dự thảo bổ sung chính sách cộng điểm ưu tiên, ưu tiên xét tuyển hoặc tuyển thẳng theo quy định của cơ sở đào tạo; đồng thời cho phép sử dụng chứng chỉ tiếng dân tộc thiểu số trong một số trường hợp xét tuyển.

Để giảm thủ tục hành chính, dự thảo cũng bổ sung quy định khai thác dữ liệu từ Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư và các cơ sở dữ liệu chuyên ngành. Người học chỉ phải nộp hồ sơ một lần trong suốt quá trình học tại cùng một cơ sở giáo dục và có thể thực hiện trực tuyến.

Ủng hộ dự thảo của Bộ GD&ĐT, bà Nguyễn Thị Kiều Hoa bày tỏ, ở bậc phổ thông, bên cạnh chính sách của Nhà nước, học sinh còn nhận được sự đồng hành, hỗ trợ từ địa phương, nhà trường và thầy cô giáo.

Tuy nhiên, sau khi tốt nghiệp THPT là giai đoạn các em phải tự lập, trong khi nhiều học sinh vẫn gặp khó khăn về kinh tế và tâm lý trước ngưỡng cửa đại học. Nếu dự thảo được thông qua và đi vào thực tiễn, đây sẽ là động lực quan trọng, góp phần giảm bớt gánh nặng để học sinh dân tộc rất ít người có thêm điểm tựa tiếp tục theo đuổi con đường học tập.

Nhiều cán bộ quản lý giáo dục ở địa phương có học sinh dân tộc rất ít người cũng bày tỏ quan điểm, nếu được triển khai hiệu quả, chính sách không chỉ hỗ trợ người học trước mắt mà còn góp phần đào tạo nguồn nhân lực, tạo nền tảng cho sự phát triển bền vững ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi.

Giờ học của thầy trò Trường Phổ thông DTBT Tiểu học Nga My, xã Nga My, Nghệ An. Ảnh: Hồ Lài

Mở rộng diện hỗ trợ từ thực tiễn

Xã Nga My (Nghệ An) là nơi sinh sống chủ yếu của người Ơ Đu - một trong 16 dân tộc rất ít người của cả nước.

Tuy nhiên, quy định chỉ áp dụng đối với trẻ mẫu giáo từ 3 tuổi trở lên nên nhóm nhà trẻ 2 tuổi chưa thuộc diện được hưởng chính sách.

Tạo cơ hội học tập lâu dài

Nhiều cán bộ quản lý giáo dục ở địa phương có học sinh dân tộc rất ít người cũng bày tỏ quan điểm, nếu được triển khai hiệu quả, chính sách không chỉ hỗ trợ người học trước mắt mà còn góp phần đào tạo nguồn nhân lực, tạo nền tảng cho sự phát triển bền vững ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi.