Đưa sinh viên vào doanh nghiệp, đo năng lực bằng việc thật

GD&TĐ - Mô hình đào tạo 30% lý thuyết tại nhà trường, 70% thực hành tại doanh nghiệp đang mở ra cách tiếp cận mới trong giáo dục nghề nghiệp.



Thay vì dành phần lớn thời gian trên giảng đường, mô hình đào tạo 30% lý thuyết tại nhà trường, 70% thực hành tại doanh nghiệp đang mở ra cách tiếp cận mới trong giáo dục nghề nghiệp. Tuy nhiên, để “học thật, làm thật” và đánh giá đúng năng lực người học, mô hình này đòi hỏi chương trình đào tạo được thiết kế cùng doanh nghiệp, cơ chế quản lý chặt chẽ, môi trường thực hành an toàn và bộ tiêu chí đánh giá dựa trên năng lực thực tế.

Thiết kế chương trình đồng bộ, đưa nhà máy vào quy trình đào tạo

Để 70% thời lượng tại doanh nghiệp thực sự hiệu quả, khâu thiết kế chương trình là bước đi đầu tiên và mang tính quyết định. Việc phân bổ thời gian học tập không nên gò bó theo một khuôn mẫu cứng nhắc mà phải bám sát đặc thù từng nhóm ngành và chu kỳ sản xuất, kinh doanh của đối tác.

Bà Phan Thị Lệ Thu - Phó Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Viễn Đông (TPHCM) cho biết, nhà trường luôn xem doanh nghiệp là “phòng học mở rộng”. Với các ngành như Nhà hàng - Khách sạn, Kỹ thuật chế biến món ăn, thời điểm cuối năm thường là mùa cao điểm về tiệc, hội nghị. Nắm bắt tính mùa vụ, nhà trường chủ động đẩy khối lượng lý thuyết lên học sớm, dồn thời gian thực hành tại doanh nghiệp vào đúng dịp cao điểm.

Cách làm này mang lại lợi ích kép: doanh nghiệp có nguồn nhân lực đã được trang bị nền tảng để “chia lửa” công việc, trong khi sinh viên được trải nghiệm trực tiếp áp lực, cường độ và các tình huống nghề nghiệp thực tế. Với những ngành dựa trên sản phẩm như Công nghệ thông tin hay Truyền thông đa phương tiện, học theo block hoặc dự án lại là lựa chọn phù hợp, giúp sinh viên giải quyết các bài toán thực tiễn ngay khi còn ở trường.

Dù áp dụng hình thức nào, điều cốt lõi là quá trình chuyển giao từ 30% lý thuyết sang 70% thực hành không được đứt gãy. Đây phải là một vòng lặp liên tục: Nhà trường trang bị kiến thức nền - Doanh nghiệp giao bài toán thực tế - Sinh viên thực thi - Chuyên gia đánh giá - Nhà trường kiểm tra, chuẩn hóa. Khi bước vào xưởng sản xuất, sinh viên không phải học lại từ đầu mà tiếp tục phát triển năng lực trên nền tảng đã được trang bị.



Để tạo ra vòng lặp này, việc lựa chọn “bạn đồng hành” giữ vai trò then chốt. Ông Trần Anh Tuấn - Phó Chủ tịch Hội Giáo dục nghề nghiệp TPHCM lưu ý, các trường không nên rơi vào “bẫy thương hiệu”, chỉ ưu tiên doanh nghiệp lớn nhưng thiếu năng lực phối hợp đào tạo. Thay vào đó, cần dựa trên 6 tiêu chí cốt lõi: Năng lực nghề nghiệp (công nghệ phù hợp ngành đào tạo); năng lực đào tạo (có cán bộ hướng dẫn đủ chuyên môn); môi trường thực hành (an toàn, văn hóa doanh nghiệp tốt); khả năng tiếp nhận (phù hợp quy mô thiết bị); cam kết chất lượng; và khả năng việc làm sau tốt nghiệp.

"Một doanh nghiệp vừa và nhỏ nhưng có người hướng dẫn tận tâm, công nghệ phù hợp sẽ mang lại hiệu quả đào tạo thực hành cao hơn một doanh nghiệp lớn nhưng bỏ ngỏ khâu sư phạm", ông Tuấn nhấn mạnh.

Quản lý, đảm bảo an toàn và đánh giá năng lực thực chất

Khi không gian học tập được mở rộng, rủi ro trong quản lý và an toàn lao động cũng tăng theo. Ông Trần Anh Tuấn cho rằng, mô hình 30/70 chỉ thành công khi có sự ràng buộc chặt chẽ thông qua hợp đồng đào tạo 3 bên: Nhà trường - Doanh nghiệp - Sinh viên. Đây là nền tảng pháp lý để thực hiện nguyên tắc “Học thật - làm thật - được bảo vệ thật - đánh giá thật”. Hợp đồng không chỉ ghi nhận thời lượng thực hành mà cần cụ thể hóa 6 nội dung: mục tiêu chuẩn đầu ra, kế hoạch đào tạo, quyền lợi sinh viên (bảo hiểm, trợ cấp), trách nhiệm của nhà trường, cơ chế xử lý rủi ro và đặc biệt là cam kết của doanh nghiệp không biến sinh viên thành “lao động giá rẻ” thay thế nhân sự chính thức.

Từ thực tiễn triển khai, bà Phan Thị Lệ Thu chia sẻ về cơ chế quản lý đa lớp nhằm bảo đảm an toàn. Trước khi xuống xưởng, sinh viên bắt buộc được huấn luyện về nội quy, văn hóa doanh nghiệp và an toàn lao động. Với nhóm sinh viên hệ 9+ (dưới 18 tuổi), nhà trường yêu cầu phụ huynh cùng ký cam kết. Tại nơi thực tập, giảng viên nhà trường và kỹ sư doanh nghiệp cùng giám sát.



Nhà trường cũng đẩy mạnh chuyển đổi số thông qua hệ thống CRM và App giáo dục để theo dõi nhật ký thực tập, thay cho phương pháp điểm danh cơ học, qua đó bảo đảm sinh viên chỉ thực hiện công việc đúng chuyên môn và độ tuổi. Khâu hóc búa nhất và cũng quyết định chất lượng cuối cùng là công cụ đánh giá. Sự “lệch pha” thường xảy ra khi nhà trường thiên về quy trình, lý thuyết, còn doanh nghiệp chú trọng năng suất, thái độ và kỹ năng thực chiến.

Để tìm tiếng nói chung, ông Trần Anh Tuấn đề xuất hai bên xây dựng bộ Rubric (khung năng lực) thống nhất, với tỷ trọng: Kỹ năng nghề 40%, chất lượng sản phẩm 20%, tác phong 15%, an toàn 10%, xử lý vấn đề 10% và làm việc nhóm 5%. Việc đánh giá cần được lượng hóa bằng minh chứng cụ thể như sản phẩm, hình ảnh thay vì nhận xét cảm tính.

Minh chứng cho tính khả thi của công cụ này, Trường Cao đẳng Viễn Đông đã triển khai các kỳ thi sát hạch tay nghề “chạy trạm” mô phỏng thực tế. Ở khối ngành sức khỏe, hội đồng giám khảo không chỉ có giảng viên mà còn có Điều dưỡng trưởng từ Bệnh viện Chợ Rẫy, Bệnh viện Nhi Đồng hay Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới. Sự tham gia của các chuyên gia đang trực tiếp làm nghề giúp bài thi thực chất và khách quan hơn.

Chuyển từ tư duy liên kết đào tạo sang “đồng chịu trách nhiệm” là chìa khóa để mô hình 30/70 phát huy giá trị. Điểm số hay tấm bằng tốt nghiệp sẽ không còn nhiều ý nghĩa nếu thiếu câu trả lời cho câu hỏi cốt lõi: “Nếu ngày mai sinh viên tốt nghiệp bước vào xưởng máy, doanh nghiệp có thể yên tâm giao việc ngay hay chưa?”. “Trả lời được câu hỏi đó, giáo dục nghề nghiệp mới thực sự hoàn thành sứ mệnh kiến tạo lực lượng lao động chất lượng cao cho xã hội”, bà Thu khẳng định.



Thay vì dành phần lớn thời gian trên giảng đường, mô hình đào tạo 30% lý thuyết tại nhà trường, 70% thực hành tại doanh nghiệp đang mở ra cách tiếp cận mới trong giáo dục nghề nghiệp. Tuy nhiên, để “học thật, làm thật” và đánh giá đúng năng lực người học, mô hình này đòi hỏi chương trình đào tạo được thiết kế cùng doanh nghiệp, cơ chế quản lý chặt chẽ, môi trường thực hành an toàn và bộ tiêu chí đánh giá dựa trên năng lực thực tế.

Thiết kế chương trình đồng bộ, đưa nhà máy vào quy trình đào tạo

Để 70% thời lượng tại doanh nghiệp thực sự hiệu quả, khâu thiết kế chương trình là bước đi đầu tiên và mang tính quyết định. Việc phân bổ thời gian học tập không nên gò bó theo một khuôn mẫu cứng nhắc mà phải bám sát đặc thù từng nhóm ngành và chu kỳ sản xuất, kinh doanh của đối tác.

Bà Phan Thị Lệ Thu - Phó Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Viễn Đông (TPHCM) cho biết, nhà trường luôn xem doanh nghiệp là “phòng học mở rộng”. Với các ngành như Nhà hàng - Khách sạn, Kỹ thuật chế biến món ăn, thời điểm cuối năm thường là mùa cao điểm về tiệc, hội nghị. Nắm bắt tính mùa vụ, nhà trường chủ động đẩy khối lượng lý thuyết lên học sớm, dồn thời gian thực hành tại doanh nghiệp vào đúng dịp cao điểm.

Cách làm này mang lại lợi ích kép: doanh nghiệp có nguồn nhân lực đã được trang bị nền tảng để “chia lửa” công việc, trong khi sinh viên được trải nghiệm trực tiếp áp lực, cường độ và các tình huống nghề nghiệp thực tế. Với những ngành dựa trên sản phẩm như Công nghệ thông tin hay Truyền thông đa phương tiện, học theo block hoặc dự án lại là lựa chọn phù hợp, giúp sinh viên giải quyết các bài toán thực tiễn ngay khi còn ở trường.

Dù áp dụng hình thức nào, điều cốt lõi là quá trình chuyển giao từ 30% lý thuyết sang 70% thực hành không được đứt gãy. Đây phải là một vòng lặp liên tục: Nhà trường trang bị kiến thức nền - Doanh nghiệp giao bài toán thực tế - Sinh viên thực thi - Chuyên gia đánh giá - Nhà trường kiểm tra, chuẩn hóa. Khi bước vào xưởng sản xuất, sinh viên không phải học lại từ đầu mà tiếp tục phát triển năng lực trên nền tảng đã được trang bị.



Để tạo ra vòng lặp này, việc lựa chọn “bạn đồng hành” giữ vai trò then chốt. Ông Trần Anh Tuấn - Phó Chủ tịch Hội Giáo dục nghề nghiệp TPHCM lưu ý, các trường không nên rơi vào “bẫy thương hiệu”, chỉ ưu tiên doanh nghiệp lớn nhưng thiếu năng lực phối hợp đào tạo. Thay vào đó, cần dựa trên 6 tiêu chí cốt lõi: Năng lực nghề nghiệp (công nghệ phù hợp ngành đào tạo); năng lực đào tạo (có cán bộ hướng dẫn đủ chuyên môn); môi trường thực hành (an toàn, văn hóa doanh nghiệp tốt); khả năng tiếp nhận (phù hợp quy mô thiết bị); cam kết chất lượng; và khả năng việc làm sau tốt nghiệp.

"Một doanh nghiệp vừa và nhỏ nhưng có người hướng dẫn tận tâm, công nghệ phù hợp sẽ mang lại hiệu quả đào tạo thực hành cao hơn một doanh nghiệp lớn nhưng bỏ ngỏ khâu sư phạm", ông Tuấn nhấn mạnh.

Quản lý, đảm bảo an toàn và đánh giá năng lực thực chất

Khi không gian học tập được mở rộng, rủi ro trong quản lý và an toàn lao động cũng tăng theo. Ông Trần Anh Tuấn cho rằng, mô hình 30/70 chỉ thành công khi có sự ràng buộc chặt chẽ thông qua hợp đồng đào tạo 3 bên: Nhà trường - Doanh nghiệp - Sinh viên. Đây là nền tảng pháp lý để thực hiện nguyên tắc “Học thật - làm thật - được bảo vệ thật - đánh giá thật”. Hợp đồng không chỉ ghi nhận thời lượng thực hành mà cần cụ thể hóa 6 nội dung: mục tiêu chuẩn đầu ra, kế hoạch đào tạo, quyền lợi sinh viên (bảo hiểm, trợ cấp), trách nhiệm của nhà trường, cơ chế xử lý rủi ro và đặc biệt là cam kết của doanh nghiệp không biến sinh viên thành “lao động giá rẻ” thay thế nhân sự chính thức.

Từ thực tiễn triển khai, bà Phan Thị Lệ Thu chia sẻ về cơ chế quản lý đa lớp nhằm bảo đảm an toàn. Trước khi xuống xưởng, sinh viên bắt buộc được huấn luyện về nội quy, văn hóa doanh nghiệp và an toàn lao động. Với nhóm sinh viên hệ 9+ (dưới 18 tuổi), nhà trường yêu cầu phụ huynh cùng ký cam kết. Tại nơi thực tập, giảng viên nhà trường và kỹ sư doanh nghiệp cùng giám sát.



Nhà trường cũng đẩy mạnh chuyển đổi số thông qua hệ thống CRM và App giáo dục để theo dõi nhật ký thực tập, thay cho phương pháp điểm danh cơ học, qua đó bảo đảm sinh viên chỉ thực hiện công việc đúng chuyên môn và độ tuổi. Khâu hóc búa nhất và cũng quyết định chất lượng cuối cùng là công cụ đánh giá. Sự “lệch pha” thường xảy ra khi nhà trường thiên về quy trình, lý thuyết, còn doanh nghiệp chú trọng năng suất, thái độ và kỹ năng thực chiến.

Để tìm tiếng nói chung, ông Trần Anh Tuấn đề xuất hai bên xây dựng bộ Rubric (khung năng lực) thống nhất, với tỷ trọng: Kỹ năng nghề 40%, chất lượng sản phẩm 20%, tác phong 15%, an toàn 10%, xử lý vấn đề 10% và làm việc nhóm 5%. Việc đánh giá cần được lượng hóa bằng minh chứng cụ thể như sản phẩm, hình ảnh thay vì nhận xét cảm tính.

Minh chứng cho tính khả thi của công cụ này, Trường Cao đẳng Viễn Đông đã triển khai các kỳ thi sát hạch tay nghề “chạy trạm” mô phỏng thực tế. Ở khối ngành sức khỏe, hội đồng giám khảo không chỉ có giảng viên mà còn có Điều dưỡng trưởng từ Bệnh viện Chợ Rẫy, Bệnh viện Nhi Đồng hay Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới. Sự tham gia của các chuyên gia đang trực tiếp làm nghề giúp bài thi thực chất và khách quan hơn.

Chuyển từ tư duy liên kết đào tạo sang “đồng chịu trách nhiệm” là chìa khóa để mô hình 30/70 phát huy giá trị. Điểm số hay tấm bằng tốt nghiệp sẽ không còn nhiều ý nghĩa nếu thiếu câu trả lời cho câu hỏi cốt lõi: “Nếu ngày mai sinh viên tốt nghiệp bước vào xưởng máy, doanh nghiệp có thể yên tâm giao việc ngay hay chưa?”. “Trả lời được câu hỏi đó, giáo dục nghề nghiệp mới thực sự hoàn thành sứ mệnh kiến tạo lực lượng lao động chất lượng cao cho xã hội”, bà Thu khẳng định.