Dừng 'chạy theo' kiểm định: Hướng tới nâng 'chất' giáo dục thực chất
2026/04/08 16:59
GD&TĐ - Bộ GD&ĐT công bố dự thảo Thông tư quy định về bảo đảm chất lượng giáo dục, công nhận đạt chuẩn quốc gia đối với cơ sở giáo dục mầm non, phổ thông, giáo dục thường xuyên với nhiều điểm mới.
Nhiều nhà giáo cho rằng, đây là bước tiến giúp nhà trường chủ động cải tiến chất lượng, giảm áp lực hành chính, đồng thời đặt ra yêu cầu cao hơn về năng lực quản trị, tính khách quan trong đánh giá.
Công cụ quản trị và cải tiến chất lượng
Điểm mới của dự thảo Thông tư là hoạt động bảo đảm chất lượng trong các cơ sở giáo dục được thực hiện thông qua tự đánh giá của cơ sở giáo dục; gắn với việc công nhận đạt chuẩn quốc gia của cơ quan có thẩm quyền; không thiết lập cơ chế kiểm định chất lượng giáo dục như trước đây. Tự đánh giá được quy định là hoạt động thường xuyên phục vụ quản trị nhà trường và để thực hiện cải tiến chất lượng.
Bày tỏ đồng tình với điểm mới này, bà Lương Thị Hồng - Hiệu trưởng Trường Tiểu học Trần Hưng Đạo (Ea Kar, Đắk Lắk), cho rằng việc trao quyền tự chủ đi đôi với trách nhiệm sẽ giúp nhà trường chủ động cải tiến thay vì “chạy theo” các đợt kiểm định.
Quy định mới góp phần giảm tính hình thức, giảm áp lực về hồ sơ; tránh tình trạng chạy theo hồ sơ, minh chứng để đạt chuẩn, tập trung vào nâng cao chất lượng thực chất. Đặc biệt, việc tự đánh giá thường xuyên sẽ giúp nhà trường kịp thời phát hiện vấn đề và điều chỉnh trong quá trình triển khai, nếu thực hiện tốt sẽ trở thành công cụ quản trị nội bộ hiệu quả, không phải chờ chu kỳ kiểm định.
Bà Nguyễn Thị Xuân Thảo - Hiệu trưởng Trường Mầm non Sơn Ca (Nam Đà, Lâm Đồng), đồng tình với định hướng chuyển từ kiểm định chất lượng sang cơ chế tự đánh giá gắn với công nhận đạt chuẩn quốc gia. Lý do, tự đánh giá giúp nhà trường chủ động nhìn nhận đúng thực chất chất lượng giáo dục, thay vì mang tính “đối phó” khi có đoàn kiểm định; đồng thời giảm áp lực về hồ sơ, thủ tục hành chính, tạo điều kiện để giáo viên tập trung hơn vào công tác chăm sóc, nuôi dưỡng và giáo dục trẻ.
Đây cũng là cách tiếp cận phù hợp với xu hướng quản trị hiện đại, theo hướng trao quyền đi đôi với tăng trách nhiệm và cải tiến liên tục. Tuy nhiên, để cơ chế này phát huy hiệu quả, cần có hình thức giám sát phù hợp nhằm tránh tình trạng đánh giá hình thức.
Bà Trần Thị Hồng Hương - Phó Hiệu trưởng Trường Mầm non Vinh Tiền (xã Long Cốc, Phú Thọ), nhận định việc chuyển từ kiểm định chất lượng giáo dục như trước sang cơ chế tự đánh giá của cơ sở giáo dục, gắn với công nhận đạt chuẩn quốc gia là thay đổi lớn. Cơ chế tự đánh giá giúp tăng tính chủ động cho nhà trường, giảm các thủ tục hành chính, đồng thời khuyến khích tinh thần tự chịu trách nhiệm của các cơ sở giáo dục.
Khi hoạt động tự đánh giá được quy định là thường xuyên và gắn với quản trị nhà trường, tác động tích cực đối với các cơ sở giáo dục là rõ rệt. Thứ nhất, năng lực quản trị được nâng cao; việc nhà trường tự xây dựng quy trình đánh giá nội bộ giúp hình thành văn hóa quản lý dựa trên minh chứng và dữ liệu. Thứ hai, tự đánh giá định kỳ thúc đẩy cải tiến liên tục, giúp phát hiện sớm những hạn chế và lập kế hoạch cải thiện chất lượng thay vì chờ đến kỳ kiểm định. Thứ ba, tính minh bạch được tăng cường; các báo cáo tự đánh giá trở thành công cụ để giáo viên, phụ huynh và cộng đồng giám sát, tạo niềm tin vào chất lượng giáo dục. Thứ tư, việc tự đánh giá góp phần phát triển đội ngũ; toàn thể giáo viên và cán bộ quản lý tham gia quá trình đánh giá, nâng cao kỹ năng phân tích, phản biện và cải tiến chuyên môn.
Ảnh minh họa INT.
Yêu cầu cao hơn với công tác quản lý
Tuy nhiên, theo bà Trần Thị Hồng Hương, cơ chế này cũng đặt ra một số khó khăn, thách thức với nhà trường. Tự đánh giá thường xuyên đòi hỏi nhà trường phải đầu tư nhiều thời gian và nhân lực để thu thập minh chứng, lập báo cáo. Nếu thiếu hướng dẫn và giám sát, việc lập báo cáo có thể không phản ánh đúng thực trạng.
“Hiện nay, không phải trường nào cũng có đội ngũ am hiểu quy trình đánh giá, dẫn đến phân tích dữ liệu còn mang tính hình thức. Việc thu thập hồ sơ, minh chứng nặng tính hành chính, mất nhiều thời gian, khiến giáo viên phân tán khỏi nhiệm vụ giảng dạy. Tính khách quan cũng hạn chế do tự đánh giá nội bộ, dễ xảy ra tình trạng “nể nang” hoặc “làm đẹp số liệu” để đạt chuẩn”, bà Trần Thị Hồng Hương chia sẻ.
Để bảo đảm tính khách quan và hiệu quả, Phó Hiệu trưởng Trường Mầm non Vinh Tiền đề xuất cần tổ chức tập huấn cho cán bộ quản lý và giáo viên về kỹ năng đánh giá, phân tích dữ liệu, lập báo cáo.
Thực hiện kiểm tra chéo giữa các trường trong cùng địa phương để tăng tính khách quan; cơ quan quản lý giáo dục kiểm tra ngẫu nhiên hoặc định kỳ để đối chiếu kết quả tự đánh giá. Mỗi báo cáo tự đánh giá cần kèm theo kế hoạch cải tiến cụ thể, có theo dõi tiến độ thực hiện và khuyến khích thu thập phản hồi đa chiều từ phụ huynh, học sinh, cộng đồng để bổ sung góc nhìn khách quan.
Khi tự đánh giá trở thành hoạt động thường xuyên, yêu cầu đặt ra đối với công tác quản lý cũng cao hơn. Nhấn mạnh điều này, bà Lương Thị Hồng cho rằng, ban giám hiệu phải dựa trên dữ liệu và minh chứng cụ thể để đưa ra quyết định điều hành. Giáo viên và các tổ chuyên môn cũng cần nâng cao ý thức trách nhiệm trong cải tiến chất lượng, không chờ đánh giá định kỳ mà điều chỉnh kịp thời trong năm học. Điều này đồng thời làm gia tăng khối lượng công việc và đòi hỏi năng lực đánh giá của đội ngũ phải được nâng cao, nếu không sẽ dễ dẫn đến nguy cơ hình thức.
Chỉ ra một số khó khăn, bất cập trong hoạt động tự đánh giá hiện nay, bà Lương Thị Hồng nhắc đến hệ thống minh chứng còn mang tính hình thức, việc thu thập chủ yếu thủ công, rời rạc, khó tổng hợp và chưa phản ánh đúng chất lượng thực. Bên cạnh đó, áp lực thành tích vẫn tồn tại khi một số nơi còn coi trọng danh hiệu “đạt chuẩn” hơn chất lượng thực chất.
Để bảo đảm tính khách quan và hiệu quả của hoạt động tự đánh giá, bà Lương Thị Hồng đề xuất cần xây dựng bộ tiêu chí và minh chứng mẫu thống nhất nhằm tránh cách hiểu khác nhau; đẩy mạnh ứng dụng công nghệ để giảm tải hồ sơ giấy; đồng thời có kế hoạch giám sát, bồi dưỡng nâng cao năng lực cho đội ngũ. Qua đó, bảo đảm hoạt động tự đánh giá thực sự trở thành công cụ nâng cao chất lượng giáo dục trong nhà trường.
Nhìn nhận vẫn tồn tại một số khó khăn, như tâm lý e ngại, chưa mạnh dạn đánh giá đúng thực trạng, bà Nguyễn Thị Xuân Thảo đề xuất cần có hướng dẫn rõ ràng với hệ thống tiêu chí cụ thể, dễ áp dụng; tăng cường tập huấn kỹ năng tự đánh giá cho cán bộ quản lý và giáo viên; kết hợp linh hoạt giữa tự đánh giá với kiểm tra, giám sát độc lập; đồng thời đẩy mạnh ứng dụng công nghệ trong quản lý minh chứng nhằm giảm tải hồ sơ giấy và nâng cao hiệu quả quản trị.
Theo bà Nguyễn Thị Xuân Thảo, khi tự đánh giá trở thành hoạt động thường xuyên, nhà trường sẽ chuyển từ tư duy “làm để đạt chuẩn” sang “làm để nâng cao chất lượng thực sự”. Điều này đòi hỏi ban giám hiệu phải nâng cao năng lực quản trị, chủ động điều chỉnh kế hoạch và cải tiến hoạt động giáo dục; đồng thời, đội ngũ giáo viên cũng cần nâng cao ý thức tự hoàn thiện chuyên môn, góp phần xây dựng văn hóa chất lượng trong nhà trường.
Giờ học tại Trường Mầm non Vinh Tiền (Long Cốc, Phú Thọ). Ảnh: NTCC
Nhiều nhà giáo cho rằng, đây là bước tiến giúp nhà trường chủ động cải tiến chất lượng, giảm áp lực hành chính, đồng thời đặt ra yêu cầu cao hơn về năng lực quản trị, tính khách quan trong đánh giá.
Công cụ quản trị và cải tiến chất lượng
Điểm mới của dự thảo Thông tư là hoạt động bảo đảm chất lượng trong các cơ sở giáo dục được thực hiện thông qua tự đánh giá của cơ sở giáo dục; gắn với việc công nhận đạt chuẩn quốc gia của cơ quan có thẩm quyền; không thiết lập cơ chế kiểm định chất lượng giáo dục như trước đây. Tự đánh giá được quy định là hoạt động thường xuyên phục vụ quản trị nhà trường và để thực hiện cải tiến chất lượng.
Bày tỏ đồng tình với điểm mới này, bà Lương Thị Hồng - Hiệu trưởng Trường Tiểu học Trần Hưng Đạo (Ea Kar, Đắk Lắk), cho rằng việc trao quyền tự chủ đi đôi với trách nhiệm sẽ giúp nhà trường chủ động cải tiến thay vì “chạy theo” các đợt kiểm định.
Quy định mới góp phần giảm tính hình thức, giảm áp lực về hồ sơ; tránh tình trạng chạy theo hồ sơ, minh chứng để đạt chuẩn, tập trung vào nâng cao chất lượng thực chất. Đặc biệt, việc tự đánh giá thường xuyên sẽ giúp nhà trường kịp thời phát hiện vấn đề và điều chỉnh trong quá trình triển khai, nếu thực hiện tốt sẽ trở thành công cụ quản trị nội bộ hiệu quả, không phải chờ chu kỳ kiểm định.
Bà Nguyễn Thị Xuân Thảo - Hiệu trưởng Trường Mầm non Sơn Ca (Nam Đà, Lâm Đồng), đồng tình với định hướng chuyển từ kiểm định chất lượng sang cơ chế tự đánh giá gắn với công nhận đạt chuẩn quốc gia. Lý do, tự đánh giá giúp nhà trường chủ động nhìn nhận đúng thực chất chất lượng giáo dục, thay vì mang tính “đối phó” khi có đoàn kiểm định; đồng thời giảm áp lực về hồ sơ, thủ tục hành chính, tạo điều kiện để giáo viên tập trung hơn vào công tác chăm sóc, nuôi dưỡng và giáo dục trẻ.
Đây cũng là cách tiếp cận phù hợp với xu hướng quản trị hiện đại, theo hướng trao quyền đi đôi với tăng trách nhiệm và cải tiến liên tục. Tuy nhiên, để cơ chế này phát huy hiệu quả, cần có hình thức giám sát phù hợp nhằm tránh tình trạng đánh giá hình thức.
Bà Trần Thị Hồng Hương - Phó Hiệu trưởng Trường Mầm non Vinh Tiền (xã Long Cốc, Phú Thọ), nhận định việc chuyển từ kiểm định chất lượng giáo dục như trước sang cơ chế tự đánh giá của cơ sở giáo dục, gắn với công nhận đạt chuẩn quốc gia là thay đổi lớn. Cơ chế tự đánh giá giúp tăng tính chủ động cho nhà trường, giảm các thủ tục hành chính, đồng thời khuyến khích tinh thần tự chịu trách nhiệm của các cơ sở giáo dục.
Khi hoạt động tự đánh giá được quy định là thường xuyên và gắn với quản trị nhà trường, tác động tích cực đối với các cơ sở giáo dục là rõ rệt. Thứ nhất, năng lực quản trị được nâng cao; việc nhà trường tự xây dựng quy trình đánh giá nội bộ giúp hình thành văn hóa quản lý dựa trên minh chứng và dữ liệu. Thứ hai, tự đánh giá định kỳ thúc đẩy cải tiến liên tục, giúp phát hiện sớm những hạn chế và lập kế hoạch cải thiện chất lượng thay vì chờ đến kỳ kiểm định. Thứ ba, tính minh bạch được tăng cường; các báo cáo tự đánh giá trở thành công cụ để giáo viên, phụ huynh và cộng đồng giám sát, tạo niềm tin vào chất lượng giáo dục. Thứ tư, việc tự đánh giá góp phần phát triển đội ngũ; toàn thể giáo viên và cán bộ quản lý tham gia quá trình đánh giá, nâng cao kỹ năng phân tích, phản biện và cải tiến chuyên môn.
Ảnh minh họa INT.
Yêu cầu cao hơn với công tác quản lý
Tuy nhiên, theo bà Trần Thị Hồng Hương, cơ chế này cũng đặt ra một số khó khăn, thách thức với nhà trường. Tự đánh giá thường xuyên đòi hỏi nhà trường phải đầu tư nhiều thời gian và nhân lực để thu thập minh chứng, lập báo cáo. Nếu thiếu hướng dẫn và giám sát, việc lập báo cáo có thể không phản ánh đúng thực trạng.
“Hiện nay, không phải trường nào cũng có đội ngũ am hiểu quy trình đánh giá, dẫn đến phân tích dữ liệu còn mang tính hình thức. Việc thu thập hồ sơ, minh chứng nặng tính hành chính, mất nhiều thời gian, khiến giáo viên phân tán khỏi nhiệm vụ giảng dạy. Tính khách quan cũng hạn chế do tự đánh giá nội bộ, dễ xảy ra tình trạng “nể nang” hoặc “làm đẹp số liệu” để đạt chuẩn”, bà Trần Thị Hồng Hương chia sẻ.
Để bảo đảm tính khách quan và hiệu quả, Phó Hiệu trưởng Trường Mầm non Vinh Tiền đề xuất cần tổ chức tập huấn cho cán bộ quản lý và giáo viên về kỹ năng đánh giá, phân tích dữ liệu, lập báo cáo.
Thực hiện kiểm tra chéo giữa các trường trong cùng địa phương để tăng tính khách quan; cơ quan quản lý giáo dục kiểm tra ngẫu nhiên hoặc định kỳ để đối chiếu kết quả tự đánh giá. Mỗi báo cáo tự đánh giá cần kèm theo kế hoạch cải tiến cụ thể, có theo dõi tiến độ thực hiện và khuyến khích thu thập phản hồi đa chiều từ phụ huynh, học sinh, cộng đồng để bổ sung góc nhìn khách quan.
Khi tự đánh giá trở thành hoạt động thường xuyên, yêu cầu đặt ra đối với công tác quản lý cũng cao hơn. Nhấn mạnh điều này, bà Lương Thị Hồng cho rằng, ban giám hiệu phải dựa trên dữ liệu và minh chứng cụ thể để đưa ra quyết định điều hành. Giáo viên và các tổ chuyên môn cũng cần nâng cao ý thức trách nhiệm trong cải tiến chất lượng, không chờ đánh giá định kỳ mà điều chỉnh kịp thời trong năm học. Điều này đồng thời làm gia tăng khối lượng công việc và đòi hỏi năng lực đánh giá của đội ngũ phải được nâng cao, nếu không sẽ dễ dẫn đến nguy cơ hình thức.
Chỉ ra một số khó khăn, bất cập trong hoạt động tự đánh giá hiện nay, bà Lương Thị Hồng nhắc đến hệ thống minh chứng còn mang tính hình thức, việc thu thập chủ yếu thủ công, rời rạc, khó tổng hợp và chưa phản ánh đúng chất lượng thực. Bên cạnh đó, áp lực thành tích vẫn tồn tại khi một số nơi còn coi trọng danh hiệu “đạt chuẩn” hơn chất lượng thực chất.
Để bảo đảm tính khách quan và hiệu quả của hoạt động tự đánh giá, bà Lương Thị Hồng đề xuất cần xây dựng bộ tiêu chí và minh chứng mẫu thống nhất nhằm tránh cách hiểu khác nhau; đẩy mạnh ứng dụng công nghệ để giảm tải hồ sơ giấy; đồng thời có kế hoạch giám sát, bồi dưỡng nâng cao năng lực cho đội ngũ. Qua đó, bảo đảm hoạt động tự đánh giá thực sự trở thành công cụ nâng cao chất lượng giáo dục trong nhà trường.
Nhìn nhận vẫn tồn tại một số khó khăn, như tâm lý e ngại, chưa mạnh dạn đánh giá đúng thực trạng, bà Nguyễn Thị Xuân Thảo đề xuất cần có hướng dẫn rõ ràng với hệ thống tiêu chí cụ thể, dễ áp dụng; tăng cường tập huấn kỹ năng tự đánh giá cho cán bộ quản lý và giáo viên; kết hợp linh hoạt giữa tự đánh giá với kiểm tra, giám sát độc lập; đồng thời đẩy mạnh ứng dụng công nghệ trong quản lý minh chứng nhằm giảm tải hồ sơ giấy và nâng cao hiệu quả quản trị.
Theo bà Nguyễn Thị Xuân Thảo, khi tự đánh giá trở thành hoạt động thường xuyên, nhà trường sẽ chuyển từ tư duy “làm để đạt chuẩn” sang “làm để nâng cao chất lượng thực sự”. Điều này đòi hỏi ban giám hiệu phải nâng cao năng lực quản trị, chủ động điều chỉnh kế hoạch và cải tiến hoạt động giáo dục; đồng thời, đội ngũ giáo viên cũng cần nâng cao ý thức tự hoàn thiện chuyên môn, góp phần xây dựng văn hóa chất lượng trong nhà trường.
GD&TĐ - Cuộc thi viết “Kể câu chuyện Việt Nam” do Báo Nông thôn Ngày nay tổ chức lựa chọn 21 tác phẩm trao giải trong số 1.200 tác phẩm tham dự.
2026-08-28 09:03
Học nghề mở cánh cửa tự lập cho người khuyết tật
GD&TĐ - Từ lớp học nghề đến doanh nghiệp, người khuyết tật ở Hà Tĩnh đang được tạo thêm cơ hội học nghề, tìm việc và từng bước hòa nhập cộng đồng.
2026-08-28 03:10
Nâng cao chất lượng cán bộ công đoàn trong đối thoại và thương lượng tập thể
GD&TĐ - Trong tình hình mới, cán bộ công đoàn phải có bản lĩnh, kiến thức, kỹ năng nghiệp vụ đồng thời gần người lao động và hiểu doanh nghiệp.
2026-08-28 03:09
Video ngắn, thủ phạm 'đánh cắp' sự tập trung và cảm xúc của bạn
GD&TĐ - Thường xuyên lướt video ngắn đã trở thành thói quen của nhiều người. Nhưng, xem lâu không chỉ hại mắt mà còn gây ảnh hưởng xấu đến tinh thần của bạn.
2026-08-28 03:09
Giáo dục nghề nghiệp gắn với hỗ trợ việc làm bền vững ở Phú Thọ
GD&TĐ - Gắn giáo dục nghề nghiệp với nhu cầu tuyển dụng và đổi mới kết nối cung - cầu đang mở rộng cơ hội việc làm bền vững cho lao động Phú Thọ.
2026-08-28 01:47
Mở lối việc làm từ giáo dục nghề nghiệp
GD&TĐ - Giáo dục nghề nghiệp gắn với nhu cầu thị trường lao động đang được các nhà trường đặc biệt quan tâm.
2026-08-28 01:46
Chiếu miễn phí nhiều phim điện ảnh đặc sắc dịp Quốc khánh 2/9
GD&TĐ - Từ ngày 27 - 30/8, Trung tâm Chiếu phim Quốc gia tổ chức đợt phim miễn phí nhân kỷ niệm 81 năm Cách mạng Tháng Tám và Quốc khánh 2/9.
2026-08-28 01:46
Hà Nội miễn phí tham quan di tích, danh thắng dịp Quốc khánh 2/9
GD&TĐ - Trong ngày Quốc khánh 2/9, du khách sẽ được miễn phí tham quan các danh thắng, di tích lịch sử, công trình văn hóa có thu phí do Hà Nội quản lý.
2026-08-27 16:24
Trường THPT chuyên Thủ Khoa Nghĩa (An Giang) có tân Hiệu trưởng
GD&TĐ - Ông Trần Quốc Vũ được bổ nhiệm giữ chức Hiệu trưởng Trường THPT chuyên Thủ Khoa Nghĩa (An Giang), nhiệm kỳ 5 năm kể từ ngày ký Quyết định.
2026-08-27 16:23
Hơn 42 tỷ đồng xây dựng, cải tạo Trường Tiểu học Kim Đồng ở Cần Thơ
GD&TĐ - Công trình khởi công nhằm chào mừng Kỷ niệm 81 năm Ngày Cách mạng tháng Tám thành công và Quốc khánh 2/9.
