So với quy định hiện hành, dự thảo có nhiều điều chỉnh đáng chú ý, tập trung vào việc kiểm soát chặt chẽ chất lượng đầu vào, khắc phục những bất cập bộc lộ trong thực tiễn tuyển sinh. Những điều chỉnh bám sát tinh thần Nghị quyết số 71-NQ/TW và Luật Giáo dục đại học; mục tiêu xuyên suốt là bảo đảm các nguyên tắc công bằng, khách quan, công khai, minh bạch, giảm chi phí cho xã hội và người học, tăng cường tự chủ, tự chịu trách nhiệm của cơ sở giáo dục…
Một trong những nội dung thu hút nhiều sự quan tâm là siết điều kiện xét tuyển bằng học bạ. Phương thức xét tuyển này đã được triển khai hơn thập kỷ qua và thường chiếm khoảng 40% tổng số thí sinh trúng tuyển hằng năm.
Bên cạnh ưu điểm giảm áp lực thi cử, tạo động lực học tập để đạt kết quả tốt ở THPT, xét tuyển học bạ cũng phát sinh bất cập, đặc biệt khi chủ yếu chỉ dựa trên kết quả học tập lớp 12. Cùng với đó, sự chưa đồng đều trong đánh giá, cho điểm giữa các cơ sở giáo dục phổ thông đặt ra băn khoăn nhất định về tính công bằng trong xét tuyển với phương thức này.
Dự kiến điều chỉnh trong tuyển sinh 2026 không phủ nhận vai trò học bạ, tiếp tục xác định đây là kênh đánh giá quan trọng quá trình học tập của học sinh, nhưng đưa thêm các yêu cầu tăng cường kiểm soát chất lượng.
Theo đó, kết quả xét tuyển phải dựa trên điểm trung bình cả 6 học kỳ; tổ hợp xét tuyển buộc có môn Toán hoặc Ngữ văn với trọng số không thấp hơn 1/3; thí sinh phải đạt tối thiểu 16 điểm theo thang điểm 30 trong tổ hợp xét tuyển. Những điều chỉnh này không chỉ giúp đánh giá toàn diện hơn quá trình học tập, mà còn tạo ra “ngưỡng chất lượng” cần thiết, nâng cao độ tin cậy của phương thức xét tuyển bằng học bạ.
Tuyển sinh 2026 cũng dự kiến giới hạn tối đa 5 phương thức tuyển sinh, không bao gồm xét tuyển thẳng. Thống kê của Bộ GD&ĐT, trong gần 20 phương thức tuyển sinh được sử dụng, có đến khoảng 90% thí sinh trúng tuyển bằng điểm thi tốt nghiệp THPT hoặc kết hợp đồng thời thi tuyển và xét tuyển học bạ.
Điều này đồng nghĩa, nhiều phương thức có rất ít thí sinh sử dụng, nhưng lại khiến thông tin tuyển sinh trở nên phức tạp, khó khăn cho thí sinh và phụ huynh khi tiếp cận; gia tăng chi phí, nguồn lực cho cả người học, cơ sở đào tạo.
Tinh gọn phương thức tuyển sinh giúp thí sinh dễ dàng nắm bắt thông tin, tập trung hơn vào lựa chọn ngành, trường phù hợp với năng lực và nguyện vọng, thay vì bị “nhiễu” bởi quá nhiều cách thức xét tuyển. Với cơ sở đào tạo, quy định này góp phần đơn giản hóa quy trình tuyển sinh, nâng cao tính minh bạch; đồng thời buộc các trường phải lựa chọn, đầu tư thực chất cho phương thức xét tuyển hiệu quả.
Giảm số lượng nguyện vọng đăng ký cũng là điều chỉnh quan trọng. Theo phân tích của Bộ GD&ĐT, gần 98,5% thí sinh trúng tuyển ở các nguyện vọng dưới 10. Giới hạn đăng ký 10 nguyện vọng không giảm cơ hội trúng tuyển, nhưng góp phần giảm chi phí, rút ngắn thời gian xét tuyển và yêu cầu thí sinh cân nhắc nghiêm túc hơn trong chọn ngành, trường.
Riêng chương trình đào tạo giáo viên, chỉ xét tuyển thí sinh đăng ký ở các nguyện vọng ưu tiên từ 1 đến 3, nhằm bảo đảm động cơ nghề nghiệp rõ ràng và phù hợp với chính sách hỗ trợ của Nhà nước.
Ngoài ra, tuyển sinh 2026 cũng dự kiến điều chỉnh liên quan đến điểm cộng trong xét tuyển; sử dụng chứng chỉ ngoại ngữ; bổ sung đối tượng xét tuyển đại học; bổ sung điều kiện tổng điểm 3 môn thi tốt nghiệp THPT theo tổ hợp xét tuyển phải đạt từ 20 điểm trở lên với thí sinh sử dụng kết quả học tập để xét tuyển vào ngành do các bộ phối hợp quy định ngưỡng đầu vào.
Những điều chỉnh nói trên cho thấy xu hướng rõ ràng, nhất quán, đó là: Tăng cường chuẩn hóa, giảm dàn trải, nâng cao chất lượng đầu vào, bảo đảm công bằng, minh bạch và quyền lợi của người học, phù hợp với yêu cầu phát triển của giáo dục đại học trong giai đoạn mới.
