Giáo dục nghề nghiệp đổi mới, đáp ứng nhu cầu nhân lực

Hoàn thiện thể chế, mở rộng quy mô và tăng gắn kết doanh nghiệp

Theo Bộ GD&ĐT, sau khi Luật Giáo dục nghề nghiệp (GDNN) năm 2025 có hiệu lực, Bộ đã trình Chính phủ ban hành 4 nghị định hướng dẫn thi hành và ban hành 11 thông tư quy định chi tiết. Trong năm 2026, Bộ tiếp tục hoàn thiện các thông tư về hệ thống chuẩn GDNN, cơ chế tự chủ, tuyển sinh, đào tạo, cấp văn bằng và kiểm định chất lượng.

Cùng với hoàn thiện thể chế, công tác sắp xếp, quy hoạch mạng lưới cơ sở GDNN tiếp tục được đẩy mạnh.

Đến ngày 1/5/2026, các bộ, ngành Trung ương đã giảm 16 cơ sở GDNN (29% so với ngày 1/7/2025), các địa phương giảm 31 cơ sở (23%). Hiện cả nước có 373 trường cao đẳng, trung cấp công lập, gồm 257 trường cao đẳng và 116 trường trung cấp. Bộ GD&ĐT đang hoàn thiện Đề án phát triển hệ thống trường cao đẳng chất lượng cao đạt chuẩn quốc tế giai đoạn 2026-2035.

Năm 2025, cả nước tuyển sinh khoảng 2,2 triệu người học GDNN, trong đó 430 nghìn người học trình độ cao đẳng, trung cấp và gần 1,8 triệu người học sơ cấp, đào tạo dưới 3 tháng. Tỷ lệ lao động qua đào tạo có bằng, chứng chỉ đạt 29,2%, tăng so với mức 28,3% của năm 2024.

Năm 2026, ngành đặt mục tiêu tuyển sinh 450 nghìn người học trình độ cao đẳng, trung cấp, tăng 4,7%; trong đó khoảng 115 nghìn người học các ngành STEM và công nghệ mới.

Bộ GD&ĐT cũng đang thể chế hóa mô hình trung học nghề theo quy định của Luật GDNN 2025. Chuẩn cơ sở GDNN được ban hành với 6 nhóm tiêu chí gồm tổ chức quản trị, đội ngũ, chương trình đào tạo, cơ sở vật chất, tài chính và quản trị số.

Chuyển đổi số tiếp tục được đẩy mạnh. Hệ thống dữ liệu GDNN đã cấp 701 tài khoản, cập nhật thông tin của 62.599 nhà giáo, cán bộ quản lý và khoảng 1.089.247 học sinh, sinh viên; khoảng 350 trường cao đẳng đã tham gia hệ thống phần mềm tuyển sinh chung. Bên cạnh đó, trên 85% cơ sở GDNN đã thiết lập quan hệ hợp tác với hơn 7.200 doanh nghiệp; tỷ lệ người học có việc làm sau tốt nghiệp đạt trên 85%.

Năm học 2026-2027, giáo dục nghề nghiệp tập trung phát triển trường cao đẳng chất lượng cao, từng bước hình thành các trung tâm quốc gia, trung tâm vùng làm hạt nhân dẫn dắt, lan tỏa trong hệ thống.

Khắc phục hạn chế, hướng tới hệ thống giáo dục nghề nghiệp hiện đại

Bên cạnh những kết quả đạt được, Bộ GD&ĐT cho biết cơ cấu tuyển sinh giữa các trình độ đào tạo, nhóm ngành nghề và vùng miền chưa thực sự hợp lý; hiệu quả phân luồng học sinh sau THCS, THPT ở nhiều địa phương còn hạn chế. Chính sách thu hút người học vào các ngành nghề mới như công nghiệp chip bán dẫn, năng lượng tái tạo, công nghệ xanh, trí tuệ nhân tạo chưa tạo được sức hút đủ mạnh.

Chất lượng đào tạo giữa các cơ sở GDNN và giữa các vùng, miền còn chưa đồng đều. Chương trình đào tạo chưa thực sự đáp ứng yêu cầu khoa học, công nghệ và yêu cầu thực tiễn. Mối quan hệ gắn kết giữa nhà trường và doanh nghiệp ở một số nơi chưa thực sự chặt chẽ, chưa gắn tuyển sinh với tuyển dụng.

Phần mềm tuyển sinh dùng chung giữa GDNN và giáo dục đại học còn có bất cập. Hệ thống cơ sở dữ liệu về GDNN chưa hoàn thiện, thiếu đồng bộ và liên thông. Công tác quản lý giáo dục ở một số khâu còn nặng về hành chính, thủ tục; chưa chuyển đổi từ tư duy “quản lý” sang tư duy “quản trị phát triển”.

Nguyên nhân những hạn chế trên là do công tác dự báo nhu cầu nhân lực còn chưa sát với thực tiễn và yêu cầu phát triển của thị trường lao động, thiếu sự kết nối dữ liệu cung - cầu. Nhận thức của một bộ phận xã hội, người học và phụ huynh còn nặng tâm lý khoa cử, bằng cấp, coi trọng con đường học đại học.

Bên cạnh đó, nguồn lực đầu tư cho cơ sở vật chất, trang thiết bị đào tạo hiện đại và phát triển đội ngũ nhà giáo còn hạn chế. Ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số tại một số cơ sở GDNN còn chậm, thiếu đồng bộ.

Trong năm học 2026-2027, giáo dục nghề nghiệp xác định tiếp tục hoàn thiện thể chế, sắp xếp mạng lưới và đẩy mạnh phân cấp, phân quyền gắn với mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Tập trung phát triển trường cao đẳng chất lượng cao và từng bước hình thành các trung tâm quốc gia, trung tâm vùng làm hạt nhân dẫn dắt, lan tỏa trong hệ thống.

Đồng thời, đổi mới công tác tuyển sinh và nâng cao chất lượng đào tạo; nâng cao hiệu quả công tác phân luồng học sinh sau THCS, THPT; chú trọng triển khai và nhân rộng mô hình trung học nghề hiện đại; liên thông với tuyển sinh đại học, cao đẳng, khắc phục bất cập của phần mềm tuyển sinh dùng chung hiện nay.

Tăng cường gắn kết doanh nghiệp và dự báo nhu cầu nhân lực, đặc biệt đào tạo theo đơn đặt hàng, đào tạo theo địa chỉ sử dụng, đào tạo gắn với việc làm, với tuyển dụng; hoàn thiện hệ thống thông tin thị trường lao động, kết nối cung - cầu lao động.

Đẩy mạnh chuyển đổi số và hoàn thiện cơ sở dữ liệu về GDNN, bảo đảm kết nối, liên thông trong toàn ngành và với Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư. Tăng cường kiểm tra, giám sát và bảo đảm các điều kiện chất lượng về GDNN; kịp thời phát hiện, chấn chỉnh và xử lý nghiêm các vi phạm. Tăng cường truyền thông và hội nhập quốc tế, thu hút và sử dụng hiệu quả nguồn vốn ODA và các nguồn lực bên ngoài.