Muốn hiện thực hóa khát vọng phát triển đất nước đến năm 2045, giáo dục - đặc biệt giáo dục đại học phải trở thành trung tâm sản sinh tri thức mới, đào tạo nhân lực chất lượng cao và kiến tạo động lực đổi mới sáng tạo.
Lực lượng tiên phong
Tại lễ kỷ niệm 120 năm truyền thống Đại học Quốc gia Hà Nội, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh: Đảng ta đã nhiều lần cảnh báo, tụt hậu là nguy cơ bao trùm, đe dọa vận mệnh và tương lai dân tộc. Tụt hậu về trình độ phát triển bắt nguồn từ tụt hậu về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, về hàm lượng tri thức trong sản xuất, dịch vụ và quản trị quốc gia.
Theo ThS Phan Thị Lệ Thu - Phó Hiệu trưởng thường trực Trường Cao đẳng Viễn Đông, phát biểu của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm không chỉ là lời cảnh báo về nguy cơ tụt hậu, mà còn là thông điệp chiến lược đặt ra trách nhiệm lớn cho giáo dục - đào tạo trong giai đoạn mới. Ngày nay, giáo dục - đào tạo không đơn thuần là truyền đạt kiến thức, mà phải trở thành động lực trung tâm để nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao và thúc đẩy đổi mới sáng tạo.
ThS Phan Thị Lệ Thu cho rằng, nếu trước đây, lợi thế của một quốc gia có thể dựa vào tài nguyên hay lao động giá rẻ, thì hiện nay sức mạnh quốc gia được quyết định bởi chất lượng nguồn nhân lực, trình độ công nghệ và khả năng sáng tạo. Vì vậy, giáo dục phải đi trước một bước, đóng vai trò “khai mở trí tuệ”, hình thành thế hệ công dân có năng lực toàn cầu, tư duy số, kỹ năng nghề nghiệp hiện đại và tinh thần thích ứng với sự thay đổi rất nhanh của thế giới.
Đối với khối giáo dục nghề nghiệp, ThS Phan Thị Lệ Thu nhìn nhận đây chính là lực lượng tiên phong trực tiếp tạo ra nguồn nhân lực thực hành chất lượng cao cho nền kinh tế. Một quốc gia muốn phát triển nhanh và bền vững thì không thể thiếu đội ngũ kỹ sư thực hành, chuyên gia công nghệ, điều dưỡng, kỹ thuật viên, nhân lực dịch vụ chất lượng cao đạt chuẩn quốc tế. Đây cũng là lý do các trường cao đẳng cần chuyển mạnh từ tư duy “đào tạo những gì mình có” sang “đào tạo những gì doanh nghiệp và xã hội cần”.
GS.TS Ngô Thị Phương Lan - Hiệu trưởng Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia TPHCM cũng nhấn mạnh sứ mệnh của giáo dục, đặc biệt giáo dục đại học, trong hành trình đưa Việt Nam trở thành quốc gia phát triển vào năm 2045. Sứ mệnh đó là xây dựng và không ngừng cải tiến một hệ thống giáo dục quốc dân hiện đại, mở, linh hoạt, liên thông, đủ mạnh để thực hiện 4 chức năng chiến lược: Phát hiện và bồi dưỡng nhân tài, sản sinh tri thức mới, thúc đẩy đổi mới sáng tạo, nâng cao năng lực học tập của toàn xã hội. Đây là nền tảng quyết định chất lượng nguồn nhân lực, năng lực cạnh tranh quốc gia, trình độ khoa học công nghệ và khả năng tự chủ phát triển của đất nước.
Trong hệ thống đó, các cấp học và loại hình giáo dục không tồn tại tách rời mà gắn kết với nhau trong một cấu trúc hữu cơ, liên thông. Giáo dục phổ thông hình thành nền tảng tri thức, nhân cách, năng lực cơ bản. Giáo dục nghề nghiệp và cao đẳng đào tạo đội ngũ kỹ thuật viên, nhân lực thực hành có tay nghề cao.
Giáo dục thường xuyên tạo cơ hội học tập suốt đời, nâng cao kỹ năng cho mọi công dân. Giáo dục đại học giữ vai trò trung tâm trong đào tạo nhân lực trình độ cao, nghiên cứu khoa học và đổi mới sáng tạo. Mỗi thành tố đảm nhiệm một chức năng riêng nhưng đồng thời bổ trợ và nâng đỡ lẫn nhau, tạo thành một hệ sinh thái giáo dục thống nhất, bảo đảm cho mọi người dân có cơ hội học tập, chuyển đổi kỹ năng, phát triển liên tục trong suốt cuộc đời.
Để giáo dục tạo sức bật hiện thực hóa khát vọng 2045
Để giáo dục - đào tạo thực hiện tốt sứ mệnh của mình, GS.TS Ngô Thị Phương Lan cho rằng, Việt Nam trước hết cần tiếp tục cải cách căn bản và toàn diện hệ thống giáo dục theo hướng hiện đại, mở, linh hoạt, học tập suốt đời.
Hệ thống giáo dục phải chuyển mạnh từ truyền thụ kiến thức sang phát triển năng lực, từ đào tạo theo nhu cầu trước mắt sang chuẩn bị cho những thách thức dài hạn, từ quản lý hành chính sang quản trị chất lượng và đổi mới sáng tạo. Giáo dục không chỉ trang bị tri thức mà còn hình thành tư duy độc lập, năng lực sáng tạo, khả năng thích ứng và tinh thần trách nhiệm của công dân trong kỷ nguyên số.
Đặc biệt, giáo dục đại học giữ vai trò trung tâm trong hệ thống tri thức quốc gia. Đại học phải trở thành nơi đào tạo đội ngũ chuyên gia, nhà khoa học, doanh nhân, nhà lãnh đạo có năng lực học tập suốt đời, khả năng làm chủ công nghệ mới và tư duy toàn cầu. Đồng thời, đây phải là trung tâm sản sinh tri thức mới thông qua nghiên cứu khoa học, hợp tác quốc tế, kết nối chặt chẽ với thực tiễn phát triển của đất nước. Trên nền tảng đó, các kết quả nghiên cứu và đổi mới từ đại học cần lan tỏa trở lại toàn bộ hệ thống giáo dục, góp phần nâng cao chất lượng đào tạo nghề, giáo dục thường xuyên, cao đẳng và các chương trình bồi dưỡng kỹ năng cho xã hội.
Giáo dục đại học đồng thời cần đóng vai trò hạt nhân của hệ sinh thái đổi mới sáng tạo quốc gia, nơi kết nối Nhà nước, doanh nghiệp, giới khoa học và cộng đồng để chuyển hóa tri thức thành công nghệ, chính sách, sản phẩm, dịch vụ phục vụ phát triển kinh tế - xã hội. Một quốc gia chỉ có thể vươn lên mạnh mẽ khi không chỉ tiếp nhận mà còn chủ động tạo ra tri thức, công nghệ và các mô hình phát triển phù hợp với điều kiện lịch sử, văn hóa, xã hội của chính mình. Giáo dục đại học sẽ giúp tạo ra các tri thức “make in Vietnam” để khẳng định đóng góp của mình vào tri thức nhân loại và dẫn dắt sự phát triển.
“Nói cách khác, nếu khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo là động lực của tăng trưởng trong kỷ nguyên mới, thì giáo dục - đặc biệt giáo dục đại học - chính là nơi kiến tạo động lực đó. Xây dựng, liên tục cải tiến một hệ thống giáo dục liên thông, trong đó giáo dục nghề nghiệp, giáo dục thường xuyên, cao đẳng, đại học gắn kết hữu cơ với nhau, không chỉ là nhiệm vụ của ngành Giáo dục mà là chiến lược phát triển cốt lõi để Việt Nam nâng cao năng lực cạnh tranh, củng cố chủ quyền tri thức và hiện thực hóa khát vọng trở thành quốc gia phát triển, thu nhập cao vào năm 2045”, GS.TS Ngô Thị Phương Lan nhấn mạnh.
ThS Phan Thị Lệ Thu chia sẻ, để Việt Nam vươn lên trở thành quốc gia phát triển tiên tiến vào năm 2045, giáo dục đào tạo phải thực sự trở thành “quốc sách dẫn đường”. Trong đó, các cơ sở giáo dục đại học và giáo dục nghề nghiệp cần tiên phong đổi mới mô hình đào tạo, cùng tạo nên một hệ sinh thái đào tạo mở, lấy chất lượng nguồn nhân lực làm trung tâm, lấy nhu cầu phát triển của xã hội và doanh nghiệp làm định hướng; đồng thời nuôi dưỡng khát vọng đổi mới sáng tạo cho thế hệ trẻ Việt Nam hiện đại, thực học, thực nghiệp, thực tài.
“Với trách nhiệm của mình, chúng tôi không chỉ đào tạo người học có việc làm, mà còn hướng đến đào tạo thế hệ công dân có năng lực cạnh tranh quốc tế, có khát vọng cống hiến và đủ khả năng đồng hành cùng sự phát triển của đất nước trong kỷ nguyên mới”, ThS Phan Thị Lệ Thu bày tỏ.
TS Cù Ngọc Phương - Trưởng khoa Lý luận Chính trị, Trường Đại học Nguyễn Tất Thành cho rằng, để hiện thực hóa khát vọng phát triển đất nước đến năm 2045, giáo dục cần được đổi mới không chỉ ở chương trình hay phương pháp, mà sâu xa hơn ở quan niệm về mục tiêu phát triển con người. Một nền giáo dục thực chất phải hướng đến việc giải phóng tiềm năng sáng tạo, hình thành năng lực tư duy khoa học và bồi dưỡng bản lĩnh văn hóa của con người Việt Nam trong thời đại mới.
“Chỉ khi giáo dục thực sự trở thành nền tảng của đổi mới sáng tạo và phát triển trí tuệ dân tộc, tri thức mới chuyển hóa thành sức mạnh nội sinh để đất nước thoát khỏi nguy cơ tụt hậu, vươn lên nhóm quốc gia phát triển tiên tiến”. TS Cù Ngọc Phương
