Hoàn thiện khung cơ cấu của hệ thống giáo dục quốc dân
2026/09/09 09:50
GD&TĐ - Thủ tướng Chính phủ vừa ban hành Quyết định số 38/2026/QĐ-TTg ngày 23/7/2026 quy định Khung cơ cấu hệ thống giáo dục quốc dân (Quyết định 38).
Quyết định tạo khuôn khổ thống nhất để tổ chức hệ thống giáo dục từ mầm non đến giáo dục đại học; làm căn cứ xây dựng, rà soát và điều chỉnh chương trình giáo dục; đồng thời tăng cường sự chuyển tiếp, liên thông giữa các cấp học, trình độ đào tạo trong hệ thống giáo dục quốc dân.
Mở rộng cơ hội học tập và liên thông
Theo ông Lê Tuấn Tứ - nguyên Giám đốc Sở GD&ĐT Khánh Hòa, điểm đáng ghi nhận nhất của Quyết định 38 là đã tiếp cận hệ thống giáo dục quốc dân theo hướng thống nhất, phân tầng và có khả năng liên thông rõ ràng hơn.
Việc xác lập 9 cấp độ chương trình giáo dục, từ cấp độ 0 đến cấp độ 8 không chỉ có ý nghĩa trong quản lý, mà còn tạo ra một “ngôn ngữ chung” để xác định vị trí, yêu cầu và kết quả đầu ra của từng chương trình trong toàn hệ thống.
Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh giáo dục ngày càng đa dạng về con đường học tập. Người học không nhất thiết phải đi theo một tuyến duy nhất từ phổ thông lên đại học, mà có thể lựa chọn, chuyển hướng và tiếp tục học tập phù hợp với năng lực, điều kiện và mục tiêu nghề nghiệp.
Khi các chương trình được phân loại thống nhất, có mã chương trình và xác định rõ khả năng chuyển tiếp, việc công nhận kết quả học tập, xây dựng chương trình và tổ chức các lộ trình học tập linh hoạt sẽ có cơ sở rõ ràng hơn.
Đáng chú ý, lần đầu tiên xác lập vị trí của chương trình giáo dục trung học nghề trong Khung cơ cấu hệ thống giáo dục quốc dân là một bước tiến đáng chú ý.
Ông Lê Tuấn Tứ cho rằng, giáo dục trung học nghề được đặt ở cấp độ 2 và 3, đồng thời quy định khả năng chuyển tiếp, liên thông với các trình độ đào tạo tiếp theo. Cách tiếp cận này góp phần khắc phục quan niệm: lựa chọn giáo dục nghề nghiệp đồng nghĩa với việc “đóng lại” cơ hội học tập ở những trình độ cao hơn.
Về lâu dài, ông Lê Tuấn Tứ tin tưởng, giá trị của Khung cơ cấu mới không chỉ nằm ở việc sắp xếp lại các cấp độ đào tạo, mà quan trọng hơn là mở thêm những con đường học tập có thể kết nối với nhau.
Đây cũng là cơ sở để giáo dục chuyển mạnh từ tư duy quản lý theo từng cấp học sang tư duy xây dựng một hệ thống học tập suốt đời, trong đó mỗi người học đều có cơ hội lựa chọn và điều chỉnh hành trình học tập của mình.
Học sinh ở Điểm trường Làng Cát, Trường Tiểu học & THCS Đakrông (Quảng Trị).
Tạo nền tảng để quản lý hệ thống giáo dục đồng bộ hơn
Từ góc độ quản lý giáo dục, bà Hà Thị Thu – Hiệu trưởng Trường THCS và THPT Bá Thước (Thanh Hóa) đánh giá, Quyết định 38 có ý nghĩa quan trọng trong việc tạo ra một khung tham chiếu thống nhất cho công tác tổ chức và quản trị hệ thống giáo dục quốc dân.
Khi các chương trình được xác định theo 9 cấp độ với những tiêu chí cụ thể, cơ quan quản lý có thêm cơ sở để rà soát sự phù hợp giữa mục tiêu đào tạo, nội dung chương trình và yêu cầu đầu ra; đồng thời hạn chế tình trạng mỗi cấp học, loại hình đào tạo được nhìn nhận và vận hành theo những cách khác nhau.
Một điểm mà bà Hà Thị Thu đặc biệt quan tâm là quy định về chương trình giáo dục trung học nghề. Việc xác định rõ vị trí của chương trình này trong Khung cơ cấu giúp các địa phương và cơ sở giáo dục có căn cứ cụ thể hơn khi triển khai công tác phân luồng học sinh sau trung học cơ sở.
Đây là vấn đề có ý nghĩa thực tiễn, bởi phân luồng chỉ thực sự hiệu quả khi người học được cung cấp những lựa chọn rõ ràng, được tư vấn đầy đủ và các chương trình đào tạo có vị trí xác định trong tổng thể hệ thống.
Đối với công tác quản lý, Khung cơ cấu mới cũng đặt ra yêu cầu các cơ sở giáo dục phải chủ động rà soát chương trình, chuẩn đầu ra và phương thức tổ chức đào tạo để bảo đảm phù hợp với vị trí của từng chương trình. Đặc biệt, việc xác định khả năng chuyển tiếp, liên thông sẽ tạo điều kiện để các cơ quan quản lý xây dựng chính sách và quy hoạch giáo dục sát thực tế hơn.
Bà Hà Thị Thu cho rằng, đây là bước quan trọng để chuyển từ quản lý theo từng “mảng” giáo dục sang quản lý một hệ thống có cấu trúc, có quan hệ và có trách nhiệm rõ ràng giữa các bộ phận. Hiệu quả cuối cùng sẽ phụ thuộc vào việc các quy định được cụ thể hóa đồng bộ trong chương trình, tổ chức đào tạo và cơ chế phối hợp giữa các cơ sở giáo dục.
Quyết định 38 quy định thời gian học tập tiêu chuẩn của các cấp học và trình độ đào tạo
Theo PGS.TS Trần Xuân Nhĩ – nguyên Thứ trưởng Bộ GD&ĐT, Phó Chủ tịch Hiệp hội các trường đại học, cao đẳng Việt Nam, Khung cơ cấu hệ thống giáo dục quốc dân có vai trò xác lập cấu trúc tổng thể của hệ thống giáo dục, phân biệt, phân loại và sắp xếp các loại chương trình giáo dục trong hệ thống giáo dục quốc dân.
Đây là căn cứ để xây dựng, rà soát và điều chỉnh chương trình giáo dục một cách thống nhất, bảo đảm định hướng lộ trình học tập của người học và sự vận hành đồng bộ của toàn bộ hệ thống giáo dục.
Theo Quyết định, khung cơ cấu hệ thống giáo dục quốc dân gồm giáo dục chính quy và giáo dục thường xuyên, được thực hiện ở các cấp học và trình độ đào tạo trong hệ thống giáo dục quốc dân.
Đồng thời, Quyết định quy định các luồng giáo dục, sự chuyển tiếp và liên thông trong hệ thống, tạo cơ sở cho việc công nhận và chuyển tiếp kết quả học tập giữa các cấp học và trình độ đào tạo; hỗ trợ người học lựa chọn lộ trình học tập, phát triển nghề nghiệp và phục vụ công tác quản lý nhà nước về giáo dục.
Một trong những điểm mới đáng chú ý của Quyết định là quy định thống nhất việc phân loại các chương trình giáo dục theo 9 cấp độ, từ cấp độ 0 đến cấp độ 8, trên cơ sở mục tiêu chương trình, mức độ phức tạp của nội dung học tập, yêu cầu đầu vào, kết quả học tập dự kiến và khả năng chuyển tiếp trong hệ thống giáo dục quốc dân. Mỗi chương trình giáo dục được xác định bằng mã chương trình và được phân loại thống nhất trong toàn hệ thống.
Đáng chú ý, Khung cơ cấu hệ thống giáo dục quốc dân lần đầu tiên xác lập vị trí của chương trình giáo dục trung học nghề. Theo đó, chương trình giáo dục trung học nghề được phân loại ở cấp độ 2 và cấp độ 3 tương ứng với từng mục tiêu, yêu cầu đào tạo; đồng thời quy định rõ khả năng chuyển tiếp và liên thông với các trình độ đào tạo tiếp theo trong hệ thống giáo dục quốc dân.
Bên cạnh đó, Quyết định cũng quy định việc phân loại đối với các chương trình đào tạo tích hợp cấp bằng thạc sĩ, tích hợp cấp bằng tiến sĩ và các chương trình đào tạo chuyên sâu theo Khung trình độ quốc gia Việt Nam.
Cùng với việc quy định hệ thống cấp độ của các chương trình giáo dục, Quyết định 38 cũng quy định thời gian học tập tiêu chuẩn của các cấp học và trình độ đào tạo trong hệ thống giáo dục quốc dân.
Theo đó, giáo dục mầm non áp dụng đối với trẻ từ 3 tháng tuổi đến 6 tuổi; tiểu học có thời gian học tập 5 năm; trung học cơ sở 4 năm; trung học phổ thông và trung học nghề 3 năm; trung cấp từ 1 đến 2 năm; cao đẳng từ 2 đến 3 năm; đại học (cử nhân) từ 3 đến 4 năm; thạc sĩ từ 1 đến 2 năm và tiến sĩ từ 3 đến 4 năm.
Theo Quyết định 38, thời gian học tập tiêu chuẩn là căn cứ để thiết kế chương trình giáo dục, bảo đảm tính thống nhất của hệ thống giáo dục quốc dân, sự liên thông giữa các cấp học và trình độ đào tạo, đồng thời bảo đảm sự thống nhất với Khung trình độ quốc gia Việt Nam và sự tương thích với phân loại giáo dục quốc tế.
Quyết định tạo khuôn khổ thống nhất để tổ chức hệ thống giáo dục từ mầm non đến giáo dục đại học; làm căn cứ xây dựng, rà soát và điều chỉnh chương trình giáo dục; đồng thời tăng cường sự chuyển tiếp, liên thông giữa các cấp học, trình độ đào tạo trong hệ thống giáo dục quốc dân.
Sinh viên Trường Cao đẳng Xây dựng Công trình đô thị thực hành trực tiếp trên ô tô.
Mở rộng cơ hội học tập và liên thông
Theo ông Lê Tuấn Tứ - nguyên Giám đốc Sở GD&ĐT Khánh Hòa, điểm đáng ghi nhận nhất của Quyết định 38 là đã tiếp cận hệ thống giáo dục quốc dân theo hướng thống nhất, phân tầng và có khả năng liên thông rõ ràng hơn.
Việc xác lập 9 cấp độ chương trình giáo dục, từ cấp độ 0 đến cấp độ 8 không chỉ có ý nghĩa trong quản lý, mà còn tạo ra một “ngôn ngữ chung” để xác định vị trí, yêu cầu và kết quả đầu ra của từng chương trình trong toàn hệ thống.
Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh giáo dục ngày càng đa dạng về con đường học tập. Người học không nhất thiết phải đi theo một tuyến duy nhất từ phổ thông lên đại học, mà có thể lựa chọn, chuyển hướng và tiếp tục học tập phù hợp với năng lực, điều kiện và mục tiêu nghề nghiệp.
Khi các chương trình được phân loại thống nhất, có mã chương trình và xác định rõ khả năng chuyển tiếp, việc công nhận kết quả học tập, xây dựng chương trình và tổ chức các lộ trình học tập linh hoạt sẽ có cơ sở rõ ràng hơn.
Đáng chú ý, lần đầu tiên xác lập vị trí của chương trình giáo dục trung học nghề trong Khung cơ cấu hệ thống giáo dục quốc dân là một bước tiến đáng chú ý.
Ông Lê Tuấn Tứ cho rằng, giáo dục trung học nghề được đặt ở cấp độ 2 và 3, đồng thời quy định khả năng chuyển tiếp, liên thông với các trình độ đào tạo tiếp theo. Cách tiếp cận này góp phần khắc phục quan niệm: lựa chọn giáo dục nghề nghiệp đồng nghĩa với việc “đóng lại” cơ hội học tập ở những trình độ cao hơn.
Về lâu dài, ông Lê Tuấn Tứ tin tưởng, giá trị của Khung cơ cấu mới không chỉ nằm ở việc sắp xếp lại các cấp độ đào tạo, mà quan trọng hơn là mở thêm những con đường học tập có thể kết nối với nhau.
Đây cũng là cơ sở để giáo dục chuyển mạnh từ tư duy quản lý theo từng cấp học sang tư duy xây dựng một hệ thống học tập suốt đời, trong đó mỗi người học đều có cơ hội lựa chọn và điều chỉnh hành trình học tập của mình.
Học sinh ở Điểm trường Làng Cát, Trường Tiểu học & THCS Đakrông (Quảng Trị).
Tạo nền tảng để quản lý hệ thống giáo dục đồng bộ hơn
Từ góc độ quản lý giáo dục, bà Hà Thị Thu – Hiệu trưởng Trường THCS và THPT Bá Thước (Thanh Hóa) đánh giá, Quyết định 38 có ý nghĩa quan trọng trong việc tạo ra một khung tham chiếu thống nhất cho công tác tổ chức và quản trị hệ thống giáo dục quốc dân.
Khi các chương trình được xác định theo 9 cấp độ với những tiêu chí cụ thể, cơ quan quản lý có thêm cơ sở để rà soát sự phù hợp giữa mục tiêu đào tạo, nội dung chương trình và yêu cầu đầu ra; đồng thời hạn chế tình trạng mỗi cấp học, loại hình đào tạo được nhìn nhận và vận hành theo những cách khác nhau.
Một điểm mà bà Hà Thị Thu đặc biệt quan tâm là quy định về chương trình giáo dục trung học nghề. Việc xác định rõ vị trí của chương trình này trong Khung cơ cấu giúp các địa phương và cơ sở giáo dục có căn cứ cụ thể hơn khi triển khai công tác phân luồng học sinh sau trung học cơ sở.
Đây là vấn đề có ý nghĩa thực tiễn, bởi phân luồng chỉ thực sự hiệu quả khi người học được cung cấp những lựa chọn rõ ràng, được tư vấn đầy đủ và các chương trình đào tạo có vị trí xác định trong tổng thể hệ thống.
Đối với công tác quản lý, Khung cơ cấu mới cũng đặt ra yêu cầu các cơ sở giáo dục phải chủ động rà soát chương trình, chuẩn đầu ra và phương thức tổ chức đào tạo để bảo đảm phù hợp với vị trí của từng chương trình. Đặc biệt, việc xác định khả năng chuyển tiếp, liên thông sẽ tạo điều kiện để các cơ quan quản lý xây dựng chính sách và quy hoạch giáo dục sát thực tế hơn.
Bà Hà Thị Thu cho rằng, đây là bước quan trọng để chuyển từ quản lý theo từng “mảng” giáo dục sang quản lý một hệ thống có cấu trúc, có quan hệ và có trách nhiệm rõ ràng giữa các bộ phận. Hiệu quả cuối cùng sẽ phụ thuộc vào việc các quy định được cụ thể hóa đồng bộ trong chương trình, tổ chức đào tạo và cơ chế phối hợp giữa các cơ sở giáo dục.
Quyết định 38 quy định thời gian học tập tiêu chuẩn của các cấp học và trình độ đào tạo
Theo PGS.TS Trần Xuân Nhĩ – nguyên Thứ trưởng Bộ GD&ĐT, Phó Chủ tịch Hiệp hội các trường đại học, cao đẳng Việt Nam, Khung cơ cấu hệ thống giáo dục quốc dân có vai trò xác lập cấu trúc tổng thể của hệ thống giáo dục, phân biệt, phân loại và sắp xếp các loại chương trình giáo dục trong hệ thống giáo dục quốc dân.
Đây là căn cứ để xây dựng, rà soát và điều chỉnh chương trình giáo dục một cách thống nhất, bảo đảm định hướng lộ trình học tập của người học và sự vận hành đồng bộ của toàn bộ hệ thống giáo dục.
Theo Quyết định, khung cơ cấu hệ thống giáo dục quốc dân gồm giáo dục chính quy và giáo dục thường xuyên, được thực hiện ở các cấp học và trình độ đào tạo trong hệ thống giáo dục quốc dân.
Đồng thời, Quyết định quy định các luồng giáo dục, sự chuyển tiếp và liên thông trong hệ thống, tạo cơ sở cho việc công nhận và chuyển tiếp kết quả học tập giữa các cấp học và trình độ đào tạo; hỗ trợ người học lựa chọn lộ trình học tập, phát triển nghề nghiệp và phục vụ công tác quản lý nhà nước về giáo dục.
Một trong những điểm mới đáng chú ý của Quyết định là quy định thống nhất việc phân loại các chương trình giáo dục theo 9 cấp độ, từ cấp độ 0 đến cấp độ 8, trên cơ sở mục tiêu chương trình, mức độ phức tạp của nội dung học tập, yêu cầu đầu vào, kết quả học tập dự kiến và khả năng chuyển tiếp trong hệ thống giáo dục quốc dân. Mỗi chương trình giáo dục được xác định bằng mã chương trình và được phân loại thống nhất trong toàn hệ thống.
Đáng chú ý, Khung cơ cấu hệ thống giáo dục quốc dân lần đầu tiên xác lập vị trí của chương trình giáo dục trung học nghề. Theo đó, chương trình giáo dục trung học nghề được phân loại ở cấp độ 2 và cấp độ 3 tương ứng với từng mục tiêu, yêu cầu đào tạo; đồng thời quy định rõ khả năng chuyển tiếp và liên thông với các trình độ đào tạo tiếp theo trong hệ thống giáo dục quốc dân.
Bên cạnh đó, Quyết định cũng quy định việc phân loại đối với các chương trình đào tạo tích hợp cấp bằng thạc sĩ, tích hợp cấp bằng tiến sĩ và các chương trình đào tạo chuyên sâu theo Khung trình độ quốc gia Việt Nam.
Cùng với việc quy định hệ thống cấp độ của các chương trình giáo dục, Quyết định 38 cũng quy định thời gian học tập tiêu chuẩn của các cấp học và trình độ đào tạo trong hệ thống giáo dục quốc dân.
Theo đó, giáo dục mầm non áp dụng đối với trẻ từ 3 tháng tuổi đến 6 tuổi; tiểu học có thời gian học tập 5 năm; trung học cơ sở 4 năm; trung học phổ thông và trung học nghề 3 năm; trung cấp từ 1 đến 2 năm; cao đẳng từ 2 đến 3 năm; đại học (cử nhân) từ 3 đến 4 năm; thạc sĩ từ 1 đến 2 năm và tiến sĩ từ 3 đến 4 năm.
Theo Quyết định 38, thời gian học tập tiêu chuẩn là căn cứ để thiết kế chương trình giáo dục, bảo đảm tính thống nhất của hệ thống giáo dục quốc dân, sự liên thông giữa các cấp học và trình độ đào tạo, đồng thời bảo đảm sự thống nhất với Khung trình độ quốc gia Việt Nam và sự tương thích với phân loại giáo dục quốc tế.
