Tái cấu trúc mạng lưới trường học: Tinh gọn đầu mối, giữ quyền học tập

Mục tiêu không chỉ nâng cao hiệu quả quản trị mà còn bảo đảm quyền học tập, nhất là với học sinh miền núi, vùng sâu, vùng xa.

Bảo đảm cơ hội học tập

Xã Nga My là địa bàn vùng sâu, xa đặc biệt khó khăn của Nghệ An, nơi sinh sống của đồng bào Thái, Ơ Đu. Toàn xã hiện có 1 trường THCS, 2 trường tiểu học và 2 trường mầm non. Trường Mầm non Nga My có 1 điểm chính và 6 điểm lẻ, nhiều bản cách trung tâm từ 15 - 20km như Na Ngân, Na Kho, Xốp Kho, giao thông đi lại rất khó khăn. Năm học trước, sau trận sạt lở lớn, điểm trường Na Ngân mất điện kéo dài do hạ tầng hư hỏng. Trong khi đó, Trường Mầm non Xiêng My chỉ có 8 lớp với 3 điểm trường và nằm trong diện dự kiến sáp nhập.

Bà Nguyễn Thị Thúy Hà - Hiệu trưởng Trường Mầm non Nga My cho biết, nhà trường đồng tình với chủ trương sáp nhập nhằm tinh gọn đầu mối, nâng cao hiệu quả quản lý. Tuy nhiên, do đặc thù vùng cao có nhiều bản xa, trẻ mầm non còn nhỏ nên việc đưa các em đến trường ở khoảng cách xa gặp nhiều khó khăn. Vì vậy, địa phương cần tiếp tục duy trì các điểm trường lẻ tại khu vực cách trở, chỉ dồn dịch những điểm gần, giao thông thuận lợi để bảo đảm tỷ lệ huy động trẻ đến lớp.

Hiệu trưởng Trường Mầm non Nga My cho biết, sau gần 30 năm công tác ở nhiều vị trí, bà sẵn sàng nhận mọi nhiệm vụ theo sự phân công của ngành Giáo dục và địa phương.

Theo ông Lô Thanh Nhất - Bí thư Đảng ủy xã Nga My, địa phương xây dựng phương án sáp nhập theo hướng gộp các trường cùng cấp học để thuận lợi cho quản lý và chuyên môn. Tuy nhiên, các điểm trường ở khu vực quá xa vẫn được duy trì nhằm tạo điều kiện cho học sinh đến trường. Đối với đội ngũ cán bộ quản lý, xã sẽ phối hợp với ngành Giáo dục lựa chọn những người có năng lực để điều hành các trường sau sáp nhập.

Tại xã Bạch Ngọc, việc sắp xếp trường lớp được triển khai ngay sau khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Hai trường mầm non Ngọc Sơn và Lam Sơn được sáp nhập thành Trường Mầm non Bạch Ngọc; đồng thời xóa một điểm trường lẻ của Trường Mầm non Giang Sơn Đông, đưa học sinh về điểm chính.

Sau sắp xếp, toàn xã còn 4 trường mầm non, 5 trường tiểu học và 2 trường THCS. Việc giảm đầu mối giúp tinh gọn các vị trí quản lý như hiệu trưởng, văn thư, thủ quỹ, nhưng địa phương vẫn duy trì 3 điểm trường để bảo đảm việc học tập và đưa đón học sinh.

Ông Nguyễn Kim Nam - Phó Chủ tịch UBND xã Bạch Ngọc cho biết, theo hướng dẫn của Sở GD&ĐT Nghệ An, xã dự kiến sáp nhập các trường THCS thành một trường thống nhất. Riêng cấp tiểu học, địa phương kiến nghị giữ 2 cụm trường để phù hợp điều kiện đi lại của học sinh và phụ huynh. Với bậc mầm non, phương án sắp xếp vẫn đang được cân nhắc do số lượng trẻ đông, độ tuổi còn nhỏ.

Không thực hiện theo cách cơ học

Theo hướng dẫn của Sở GD&ĐT Nghệ An, các địa phương phải rà soát, sắp xếp mạng lưới cơ sở giáo dục công lập với mục tiêu giảm tối thiểu 35% đầu mối. Tuy nhiên, việc sáp nhập không thực hiện theo cách cơ học mà căn cứ vào quy mô dân số, điều kiện địa lý, mạng lưới dân cư và nhu cầu học tập của từng địa phương.

Quan điểm xuyên suốt là bảo đảm học sinh đến trường thuận lợi, không làm tăng khoảng cách, chi phí học tập hoặc ảnh hưởng đến công tác phổ cập giáo dục. Sở cũng quy định không sáp nhập trường mầm non với trường phổ thông; không sáp nhập trường phổ thông với trung tâm giáo dục thường xuyên hoặc giáo dục nghề nghiệp; ưu tiên sáp nhập các trường cùng cấp học hoặc xây dựng trường liên cấp ở những nơi phù hợp.

Mỗi xã có từ hai trường cùng cấp học trở lên phải nghiên cứu phương án sáp nhập ít nhất một trường. Tuy nhiên, những địa bàn miền núi, giao thông chia cắt hoặc việc sáp nhập làm phát sinh quá nhiều điểm trường vẫn có thể đề xuất giữ nguyên sau khi được xem xét.

Đối với các điểm trường lẻ, việc sắp xếp căn cứ vào điều kiện cơ sở vật chất và khoảng cách đi học của học sinh. Riêng ở miền núi, vùng sâu, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, các phân hiệu và điểm trường vẫn được duy trì khi cần thiết để học sinh được học gần nơi cư trú.

Phường Thành Vinh - đô thị trung tâm của Nghệ An - là một trong những địa bàn có quy mô trường lớp lớn nhất tỉnh. Theo phương án đề xuất của UBND phường, số trường mầm non, tiểu học và THCS công lập sẽ giảm từ 27 xuống còn 14, tương đương giảm 48,14%.

Ở bậc mầm non, từ 10 trường dự kiến còn 4 trường; cấp tiểu học từ 9 trường còn 6 trường; cấp THCS từ 8 trường còn 4 trường.

Tương tự, phường Trường Vinh dự kiến sắp xếp từ 25 trường xuống còn 14 trường, giảm hơn 44% cơ sở giáo dục. Phương án được xây dựng trên cơ sở các tiêu chí về diện tích, quy mô dân số, vị trí địa lý, điều kiện giao thông, quy mô lớp học sau sáp nhập, sự tương đồng về văn hóa, phong tục tập quán và định hướng phát triển đô thị.

Do quy mô học sinh lớn, khoảng cách giữa các trường trong khu vực đô thị không quá xa, phương án chủ yếu là sáp nhập các trường cùng cấp học. Mục tiêu là hình thành các trường có quy mô phù hợp, tạo thuận lợi cho học sinh và phụ huynh, đồng thời đáp ứng yêu cầu tinh gọn tổ chức, nâng cao chất lượng quản lý giáo dục trên địa bàn.

Theo ông Nguyễn Văn Khoa - Giám đốc Sở GD&ĐT Nghệ An, việc sắp xếp lần này không chỉ nhằm tinh gọn đầu mối mà còn hướng tới đổi mới phương thức quản trị, chuyển từ “quản lý giáo dục” sang “quản trị phát triển giáo dục”. Mạng lưới trường học sẽ được tổ chức phù hợp với mô hình chính quyền địa phương hai cấp, đồng thời bám sát quy mô dân số, điều kiện địa lý và sự phân bố dân cư của từng địa phương.

Giai đoạn 2021 - 2025, Nghệ An đã giảm 34 trường công lập và 251 điểm trường lẻ. Đến cuối năm học 2025 - 2026, toàn tỉnh còn 1.528 cơ sở giáo dục, trong đó vẫn có 883 điểm trường lẻ. Với quy mô mạng lưới lớn và điều kiện địa hình đa dạng, việc sắp xếp lần này được xác định phải thực hiện thận trọng, phù hợp thực tiễn từng địa phương.
Sau khi các xã, phường hoàn thiện phương án, Sở GD&ĐT sẽ tổng hợp, trình UBND tỉnh xem xét, phấn đấu hoàn thành trước ngày 10/8/2026 để các trường sau sắp xếp đi vào hoạt động ổn định ngay từ đầu năm học mới.

Xã Nga My (Nghệ An) vẫn duy trì nhiều điểm trường lẻ tại các bản vùng sâu, vùng xa. Ảnh: Ngọc Sơn

Mục tiêu không chỉ nâng cao hiệu quả quản trị mà còn bảo đảm quyền học tập, nhất là với học sinh miền núi, vùng sâu, vùng xa.

Bảo đảm cơ hội học tập

Không thực hiện theo cách cơ học

Ở bậc mầm non, từ 10 trường dự kiến còn 4 trường; cấp tiểu học từ 9 trường còn 6 trường; cấp THCS từ 8 trường còn 4 trường.

Giai đoạn 2021 - 2025, Nghệ An đã giảm 34 trường công lập và 251 điểm trường lẻ. Đến cuối năm học 2025 - 2026, toàn tỉnh còn 1.528 cơ sở giáo dục, trong đó vẫn có 883 điểm trường lẻ. Với quy mô mạng lưới lớn và điều kiện địa hình đa dạng, việc sắp xếp lần này được xác định phải thực hiện thận trọng, phù hợp thực tiễn từng địa phương.
Sau khi các xã, phường hoàn thiện phương án, Sở GD&ĐT sẽ tổng hợp, trình UBND tỉnh xem xét, phấn đấu hoàn thành trước ngày 10/8/2026 để các trường sau sắp xếp đi vào hoạt động ổn định ngay từ đầu năm học mới.