Vun trồng văn hóa đọc trong trường: Từ thói quen đến khát vọng tri thức
2026/07/17 17:16
GD&TĐ - Tại TPHCM, nhiều trường học đang kiên trì bồi đắp văn hóa đọc từ những mô hình gần gũi như “góc thư viện lớp”, tủ sách dùng chung hay tiết đọc sách định kỳ…
Không chỉ dừng lại ở việc hình thành thói quen, các hoạt động này còn khơi dậy hứng thú, phát triển tư duy, kỹ năng và từng bước đưa việc đọc của học sinh trở thành nhu cầu tự thân.
Xây văn hóa đọc ngay từ lớp học
Tại Trường Tiểu học Lê Văn Việt (phường Tăng Nhơn Phú), nhiều năm qua, góc thư viện ở mỗi lớp được học sinh tự tay trang trí, sắp xếp gọn gàng, phân loại khoa học, mang đậm dấu ấn riêng. Cô Văn Ngọc Tường Vy, chủ nhiệm lớp 1/5, cho biết, ngay từ đầu năm học, cô phát động phong trào ‘Góp một cuốn sách nhỏ, đọc ngàn cuốn sách hay’.
Mỗi học sinh mang đến lớp những cuốn sách, truyện, báo thiếu nhi phù hợp với lứa tuổi để đặt vào “góc thư viện”. Sau đó, cô và trò cùng sắp xếp, trang trí, tạo nên không gian gần gũi, thân thiện, sinh động, trở thành điểm nhấn của lớp học.
Theo cô Vy, mô hình “góc thư viện” được nhà trường duy trì nhiều năm nay. Không chỉ là nơi lưu giữ sách, mô hình này còn góp phần phát triển tư duy, khả năng sáng tạo và ý thức bảo vệ môi trường cho học sinh. Với cách bài trí khoa học cùng nguồn tài liệu phong phú, các em có thể học tập, khám phá và tham gia nhiều hoạt động bổ ích.
Qua đó, không chỉ hình thành thói quen tự học, lan tỏa văn hóa đọc mà còn tạo dựng môi trường học tập thân thiện - nơi mỗi ngày đến trường là một hành trình đầy niềm vui và ý nghĩa. “Góc thư viện cũng góp phần nuôi dưỡng tình yêu sách, khuyến khích thói quen đọc và mở rộng kiến thức, giúp học sinh thêm hứng thú, gắn bó hơn với lớp học”, cô Vy nhấn mạnh.
Tại Trường Tiểu học Đống Đa (phường Tân Hòa), nhà trường triển khai nhiều giải pháp đồng bộ, thiết thực nhằm xây dựng thói quen đọc sách cho học sinh. Trước hết là phát động phong trào quyên góp sách trong toàn thể cán bộ quản lý, giáo viên, nhân viên và học sinh để xây dựng tủ sách dùng chung tại từng lớp học, giúp các em dễ dàng tiếp cận sách mỗi ngày. Đồng thời, nội dung giáo dục trên lớp cũng được lồng ghép tuyên truyền về ý nghĩa của việc tự học, khả năng làm chủ tri thức và sử dụng công nghệ hiệu quả.
“Không dừng lại ở việc đọc, nhà trường còn tổ chức nhiều hoạt động phong phú như viết cảm nhận sau khi đọc, vẽ tranh minh họa nội dung sách, kể chuyện theo sách và thu thập phiếu đọc sách. Những hình thức này không chỉ tạo hứng thú mà còn phát huy khả năng sáng tạo, rèn luyện kỹ năng diễn đạt và tư duy cho học sinh. Qua đó, thói quen đọc sách dần được hình thành, duy trì và lan tỏa bền vững trong môi trường học đường”, ông Phan Văn Quang, Hiệu trưởng nhà trường, cho biết.
Cùng với việc xây dựng “góc thư viện”, nhiều trường học còn tổ chức các hoạt động đa dạng nhằm khuyến khích học sinh đọc sách. Ngoài việc đọc theo chủ đề, chủ điểm trong các tiết học, các trường còn tổ chức Ngày Sách và Văn hóa đọc Việt Nam, cuộc thi kể chuyện theo sách, ngày hội đọc sách, giới thiệu sách, vẽ tranh theo sách… Qua đó, góp phần thúc đẩy học sinh đọc sách, từng bước xây dựng và lan tỏa văn hóa đọc trong nhà trường.
Học sinh lớp 4, Trường Tiểu học Nguyễn Bỉnh Khiêm (phường Sài Gòn) tham gia hoạt động đọc mở rộng của môn Tiếng Việt. Ảnh. TT
Hiệu quả từ mỗi tuần một tiết đọc sách
Theo Chỉ thị 04-CT/TW ngày 17/3/2026 về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với hoạt động xuất bản trong tình hình mới, việc phát triển văn hóa đọc - đặc biệt trong thế hệ trẻ - được xác định là nhiệm vụ trọng tâm của ngành Giáo dục. Một trong những giải pháp quan trọng là tổ chức tiết đọc sách định kỳ trong trường học, hướng tới hình thành thói quen đọc, phát triển tư duy và xây dựng nền tảng học tập suốt đời.
Ban Bí thư đã giao Đảng ủy Bộ GD&ĐT phối hợp các đơn vị liên quan nghiên cứu, xây dựng khung chương trình chuẩn, trong đó việc đưa tiết đọc sách trở thành môn học tự chọn được xem là bước đi cần thiết. Song song đó, việc đầu tư, nâng cấp hệ thống thư viện theo hướng hiện đại, thân thiện cũng được nhấn mạnh nhằm đáp ứng nhu cầu ngày càng đa dạng của học sinh.
Thực tế tại TPHCM cho thấy, nhiều trường đã chủ động triển khai tiết đọc sách hằng tuần với cách làm linh hoạt, phù hợp điều kiện thực tế. Hoạt động “mỗi tuần một tiết đọc sách” dần trở thành phần quen thuộc trong thời khóa biểu, không chỉ giúp học sinh tiếp cận sách thường xuyên mà còn tạo không gian học tập nhẹ nhàng, khơi gợi hứng thú và sáng tạo.
Năm học 2025-2026, Trường Tiểu học Đặng Trần Côn (phường Vĩnh Hội) duy trì tiết đọc sách 1 tiết/tuần đối với học sinh khối 1, 2, 3. Riêng khối 4, 5, hoạt động đọc được tổ chức linh hoạt, tận dụng các khoảng thời gian phù hợp trong ngày học. Bà Phạm Thúy Hà, Hiệu trưởng nhà trường, cho biết để tiết đọc sách phát huy hiệu quả, điều quan trọng là thay đổi tư duy về không gian đọc.
Thay vì bó hẹp trong thư viện truyền thống vốn có giới hạn về diện tích, nhà trường chủ động mở rộng ra các góc đọc tại lớp học, không gian xanh trong khuôn viên hoặc mô hình thư viện mở. Cách tiếp cận này giúp việc đọc trở nên gần gũi, tự nhiên hơn, từ đó hình thành thói quen đọc sách bền vững cho học sinh.
“Điểm đáng chú ý là tiết đọc sách không chỉ dừng ở việc ‘đọc’ mà được thiết kế thành chuỗi hoạt động có định hướng. Giáo viên lựa chọn chủ đề, hướng dẫn học sinh tiếp cận sách, sau đó tổ chức các hoạt động như viết cảm nhận, vẽ tranh, kể chuyện hoặc diễn tiểu phẩm. Nhờ vậy, tiết học trở nên sinh động, gắn kết chặt chẽ với việc phát triển kỹ năng ngôn ngữ, tư duy và khả năng sáng tạo. Việc đọc sách không còn mang tính bắt buộc mà dần trở thành nhu cầu tự thân của học sinh”, bà Hà chia sẻ.
Tương tự, tại Trường Tiểu học Trần Khánh Dư (phường Tân Định), tiết đọc sách mỗi tuần một tiết đã được đưa vào thời khóa biểu bài bản. Nhà trường không chỉ chú trọng sách tiếng Việt mà còn đẩy mạnh đọc sách bằng tiếng Anh theo định hướng của Chương trình GDPT 2018.
Bà Lê Thị Thu Hằng - Hiệu trưởng nhà trường, cho biết việc tổ chức đọc tại thư viện hoặc ngay trong lớp học giúp học sinh tiếp cận sách thuận lợi hơn. Đặc biệt, giáo viên còn ứng dụng công nghệ thông tin thông qua sách điện tử, mở rộng nguồn học liệu và tăng tính hấp dẫn cho tiết học.
“Việc kết hợp giữa đọc sách truyền thống và công nghệ hiện đại đã tạo ra môi trường học tập đa dạng, giúp học sinh vừa rèn luyện kỹ năng đọc hiểu, vừa nâng cao năng lực ngoại ngữ và khả năng tự học. Các sản phẩm sau mỗi tiết đọc như bài viết, tranh vẽ hay phần trình bày cũng góp phần củng cố kiến thức, tăng cường sự tự tin và khả năng giao tiếp”, bà Hằng cho biết.
Ở góc độ chuyên gia, ThS Bùi Khánh Nguyên - chuyên gia giáo dục độc lập tại TPHCM, nhận định tiết đọc sách hằng tuần là hoạt động giáo dục quan trọng, giúp học sinh hình thành thói quen đọc và phát triển toàn diện. Trong bối cảnh công nghệ số, việc dành thời gian cố định để đọc giúp các em giảm lệ thuộc vào thiết bị điện tử và dần yêu thích sách hơn. Hoạt động này cũng mang ý nghĩa xã hội sâu rộng, góp phần xây dựng văn hóa đọc, lan tỏa tinh thần học tập suốt đời trong cộng đồng.
Hoạt động đọc sách của học sinh Trường Tiểu học Lê Văn Việt (phường Tăng Nhơn Phú). Ảnh: TV
Không chỉ dừng lại ở việc hình thành thói quen, các hoạt động này còn khơi dậy hứng thú, phát triển tư duy, kỹ năng và từng bước đưa việc đọc của học sinh trở thành nhu cầu tự thân.
Xây văn hóa đọc ngay từ lớp học
Tại Trường Tiểu học Lê Văn Việt (phường Tăng Nhơn Phú), nhiều năm qua, góc thư viện ở mỗi lớp được học sinh tự tay trang trí, sắp xếp gọn gàng, phân loại khoa học, mang đậm dấu ấn riêng. Cô Văn Ngọc Tường Vy, chủ nhiệm lớp 1/5, cho biết, ngay từ đầu năm học, cô phát động phong trào ‘Góp một cuốn sách nhỏ, đọc ngàn cuốn sách hay’.
Mỗi học sinh mang đến lớp những cuốn sách, truyện, báo thiếu nhi phù hợp với lứa tuổi để đặt vào “góc thư viện”. Sau đó, cô và trò cùng sắp xếp, trang trí, tạo nên không gian gần gũi, thân thiện, sinh động, trở thành điểm nhấn của lớp học.
Theo cô Vy, mô hình “góc thư viện” được nhà trường duy trì nhiều năm nay. Không chỉ là nơi lưu giữ sách, mô hình này còn góp phần phát triển tư duy, khả năng sáng tạo và ý thức bảo vệ môi trường cho học sinh. Với cách bài trí khoa học cùng nguồn tài liệu phong phú, các em có thể học tập, khám phá và tham gia nhiều hoạt động bổ ích.
Qua đó, không chỉ hình thành thói quen tự học, lan tỏa văn hóa đọc mà còn tạo dựng môi trường học tập thân thiện - nơi mỗi ngày đến trường là một hành trình đầy niềm vui và ý nghĩa. “Góc thư viện cũng góp phần nuôi dưỡng tình yêu sách, khuyến khích thói quen đọc và mở rộng kiến thức, giúp học sinh thêm hứng thú, gắn bó hơn với lớp học”, cô Vy nhấn mạnh.
Tại Trường Tiểu học Đống Đa (phường Tân Hòa), nhà trường triển khai nhiều giải pháp đồng bộ, thiết thực nhằm xây dựng thói quen đọc sách cho học sinh. Trước hết là phát động phong trào quyên góp sách trong toàn thể cán bộ quản lý, giáo viên, nhân viên và học sinh để xây dựng tủ sách dùng chung tại từng lớp học, giúp các em dễ dàng tiếp cận sách mỗi ngày. Đồng thời, nội dung giáo dục trên lớp cũng được lồng ghép tuyên truyền về ý nghĩa của việc tự học, khả năng làm chủ tri thức và sử dụng công nghệ hiệu quả.
“Không dừng lại ở việc đọc, nhà trường còn tổ chức nhiều hoạt động phong phú như viết cảm nhận sau khi đọc, vẽ tranh minh họa nội dung sách, kể chuyện theo sách và thu thập phiếu đọc sách. Những hình thức này không chỉ tạo hứng thú mà còn phát huy khả năng sáng tạo, rèn luyện kỹ năng diễn đạt và tư duy cho học sinh. Qua đó, thói quen đọc sách dần được hình thành, duy trì và lan tỏa bền vững trong môi trường học đường”, ông Phan Văn Quang, Hiệu trưởng nhà trường, cho biết.
Cùng với việc xây dựng “góc thư viện”, nhiều trường học còn tổ chức các hoạt động đa dạng nhằm khuyến khích học sinh đọc sách. Ngoài việc đọc theo chủ đề, chủ điểm trong các tiết học, các trường còn tổ chức Ngày Sách và Văn hóa đọc Việt Nam, cuộc thi kể chuyện theo sách, ngày hội đọc sách, giới thiệu sách, vẽ tranh theo sách… Qua đó, góp phần thúc đẩy học sinh đọc sách, từng bước xây dựng và lan tỏa văn hóa đọc trong nhà trường.
Học sinh lớp 4, Trường Tiểu học Nguyễn Bỉnh Khiêm (phường Sài Gòn) tham gia hoạt động đọc mở rộng của môn Tiếng Việt. Ảnh. TT
Hiệu quả từ mỗi tuần một tiết đọc sách
Theo Chỉ thị 04-CT/TW ngày 17/3/2026 về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với hoạt động xuất bản trong tình hình mới, việc phát triển văn hóa đọc - đặc biệt trong thế hệ trẻ - được xác định là nhiệm vụ trọng tâm của ngành Giáo dục. Một trong những giải pháp quan trọng là tổ chức tiết đọc sách định kỳ trong trường học, hướng tới hình thành thói quen đọc, phát triển tư duy và xây dựng nền tảng học tập suốt đời.
Ban Bí thư đã giao Đảng ủy Bộ GD&ĐT phối hợp các đơn vị liên quan nghiên cứu, xây dựng khung chương trình chuẩn, trong đó việc đưa tiết đọc sách trở thành môn học tự chọn được xem là bước đi cần thiết. Song song đó, việc đầu tư, nâng cấp hệ thống thư viện theo hướng hiện đại, thân thiện cũng được nhấn mạnh nhằm đáp ứng nhu cầu ngày càng đa dạng của học sinh.
Thực tế tại TPHCM cho thấy, nhiều trường đã chủ động triển khai tiết đọc sách hằng tuần với cách làm linh hoạt, phù hợp điều kiện thực tế. Hoạt động “mỗi tuần một tiết đọc sách” dần trở thành phần quen thuộc trong thời khóa biểu, không chỉ giúp học sinh tiếp cận sách thường xuyên mà còn tạo không gian học tập nhẹ nhàng, khơi gợi hứng thú và sáng tạo.
Năm học 2025-2026, Trường Tiểu học Đặng Trần Côn (phường Vĩnh Hội) duy trì tiết đọc sách 1 tiết/tuần đối với học sinh khối 1, 2, 3. Riêng khối 4, 5, hoạt động đọc được tổ chức linh hoạt, tận dụng các khoảng thời gian phù hợp trong ngày học. Bà Phạm Thúy Hà, Hiệu trưởng nhà trường, cho biết để tiết đọc sách phát huy hiệu quả, điều quan trọng là thay đổi tư duy về không gian đọc.
Thay vì bó hẹp trong thư viện truyền thống vốn có giới hạn về diện tích, nhà trường chủ động mở rộng ra các góc đọc tại lớp học, không gian xanh trong khuôn viên hoặc mô hình thư viện mở. Cách tiếp cận này giúp việc đọc trở nên gần gũi, tự nhiên hơn, từ đó hình thành thói quen đọc sách bền vững cho học sinh.
“Điểm đáng chú ý là tiết đọc sách không chỉ dừng ở việc ‘đọc’ mà được thiết kế thành chuỗi hoạt động có định hướng. Giáo viên lựa chọn chủ đề, hướng dẫn học sinh tiếp cận sách, sau đó tổ chức các hoạt động như viết cảm nhận, vẽ tranh, kể chuyện hoặc diễn tiểu phẩm. Nhờ vậy, tiết học trở nên sinh động, gắn kết chặt chẽ với việc phát triển kỹ năng ngôn ngữ, tư duy và khả năng sáng tạo. Việc đọc sách không còn mang tính bắt buộc mà dần trở thành nhu cầu tự thân của học sinh”, bà Hà chia sẻ.
Tương tự, tại Trường Tiểu học Trần Khánh Dư (phường Tân Định), tiết đọc sách mỗi tuần một tiết đã được đưa vào thời khóa biểu bài bản. Nhà trường không chỉ chú trọng sách tiếng Việt mà còn đẩy mạnh đọc sách bằng tiếng Anh theo định hướng của Chương trình GDPT 2018.
Bà Lê Thị Thu Hằng - Hiệu trưởng nhà trường, cho biết việc tổ chức đọc tại thư viện hoặc ngay trong lớp học giúp học sinh tiếp cận sách thuận lợi hơn. Đặc biệt, giáo viên còn ứng dụng công nghệ thông tin thông qua sách điện tử, mở rộng nguồn học liệu và tăng tính hấp dẫn cho tiết học.
“Việc kết hợp giữa đọc sách truyền thống và công nghệ hiện đại đã tạo ra môi trường học tập đa dạng, giúp học sinh vừa rèn luyện kỹ năng đọc hiểu, vừa nâng cao năng lực ngoại ngữ và khả năng tự học. Các sản phẩm sau mỗi tiết đọc như bài viết, tranh vẽ hay phần trình bày cũng góp phần củng cố kiến thức, tăng cường sự tự tin và khả năng giao tiếp”, bà Hằng cho biết.
Ở góc độ chuyên gia, ThS Bùi Khánh Nguyên - chuyên gia giáo dục độc lập tại TPHCM, nhận định tiết đọc sách hằng tuần là hoạt động giáo dục quan trọng, giúp học sinh hình thành thói quen đọc và phát triển toàn diện. Trong bối cảnh công nghệ số, việc dành thời gian cố định để đọc giúp các em giảm lệ thuộc vào thiết bị điện tử và dần yêu thích sách hơn. Hoạt động này cũng mang ý nghĩa xã hội sâu rộng, góp phần xây dựng văn hóa đọc, lan tỏa tinh thần học tập suốt đời trong cộng đồng.
