Chuẩn bị năng lực để người khuyết tật bước vào việc làm

Từ kỹ năng tự lập đến tiền hướng nghiệp

Theo bà Võ Thị Thùy, Giám đốc Trung tâm Hỗ trợ phát triển Giáo dục hòa nhập Khai Trí, nguyên Hiệu trưởng Trường Giáo dục chuyên biệt Khai Trí (TPHCM), mỗi dạng khuyết tật có nhu cầu và khả năng khác nhau nên không thể áp dụng một cách giáo dục giống nhau.

Với trẻ khiếm thị, khiếm thính hay khuyết tật vận động, khả năng nhận thức trong nhiều trường hợp vẫn tốt. Việc giáo dục có thể dựa trên năng lực còn lại để hỗ trợ học tập và định hướng nghề nghiệp. Trong khi đó, với trẻ khuyết tật trí tuệ hoặc khuyết tật thần kinh, trong đó có các dạng rối loạn phát triển, nhà trường phải chú trọng nhiều hơn đến những kỹ năng thiết yếu để các em có thể tự lập và hòa nhập.

“Hiện trường có khoảng 90 học sinh học văn hóa và kỹ năng sống, từ 3 đến khoảng 14-15 tuổi; khoảng 50 học sinh ở độ tuổi 16-20 có thể tham gia chương trình tiền hướng nghiệp”, bà Thùy cho hay.

Với những học sinh cần nhiều hỗ trợ, việc học tại Khai Trí bắt đầu từ các kỹ năng tự lực, tự chăm sóc bản thân. Khi khả năng tiến bộ, yêu cầu được nâng lên kỹ năng tự quản lý, từ những việc cơ bản như sử dụng nhà vệ sinh, rửa tay, sắp xếp đồ dùng, giữ gìn không gian sau khi sử dụng. Khi đạt mức độ phù hợp, các em từng bước làm quen với công việc lao động và kỹ năng tiền hướng nghiệp.

Với học sinh gặp khó khăn trong giao tiếp, chưa có ngôn ngữ bằng lời, Trung tâm sử dụng ngôn ngữ cơ thể để hỗ trợ. Khoảng 50 từ cơ bản như ăn, ngủ, đi chơi, học hành, đi bộ, các con vật... được chuyển thành động tác, giúp học sinh hiểu và thể hiện nhu cầu.

Theo bà Thùy, tiền hướng nghiệp chưa phải đào tạo một nghề hoàn chỉnh mà là quá trình chuẩn bị để các em trở thành người lao động. Học sinh trước hết được rèn khả năng sử dụng công cụ. Nếu định hướng công việc trong bếp, các em làm quen với chảo, bếp, ấm siêu tốc, nồi cơm điện; với công việc thủ công là kéo, kềm, dụng cụ hàn điện, máy ép keo...

Đặc biệt, Khai Trí chú trọng rèn khả năng làm những việc mình không thích. Đây là kỹ năng khó với một số trẻ tự kỷ, nhưng trong môi trường lao động, người lao động phải hoàn thành nhiệm vụ được giao. Các em đồng thời được rèn khả năng hợp tác, làm việc nhóm, giao tiếp xã hội và chịu áp lực về thời gian, hiểu trách nhiệm của mình đối với công việc chung.

Từ thực tế đào tạo, bà Thùy cho biết học sinh có thể được định hướng những công việc phù hợp với khả năng thao tác như làm bánh, uốn tóc, pha chế, thủ công, phục vụ. Những em có khả năng tốt hơn có thể tiếp tục học tại trường nghề. Khai Trí đang liên kết với Trường Dạy nghề Võ Thị Sáu để hỗ trợ học sinh tiếp tục học nghề.

Cơ hội việc làm cần đi cùng năng lực phù hợp

Thực tế thị trường lao động cũng cho thấy nhu cầu tuyển dụng người khuyết tật đang được mở rộng ở nhiều lĩnh vực. Ngày 23/9/2026, Trung tâm Dịch vụ việc làm TPHCM, Trung tâm Bảo trợ-Dạy nghề và Tạo việc làm, Trung tâm Dịch vụ việc làm Thanh niên Thành phố, Hội Bảo vệ quyền trẻ em thành phố, Tổ chức Cứu trợ Trẻ em Việt Nam (Save the Children) và UBND phường Xuân Hòa phối hợp tổ chức “Ngày hội việc làm cho người khuyết tật và Ngày hội việc làm cho người lao động trên địa bàn Thành phố”.

Với thông điệp “Cơ hội việc làm bình đẳng và hòa nhập”, ngày hội tạo điều kiện để người khuyết tật có nhu cầu tìm việc tiếp cận trực tiếp với doanh nghiệp, tìm kiếm công việc phù hợp với năng lực. Gần 40 doanh nghiệp tham gia tuyển dụng trực tiếp, trong đó 24 doanh nghiệp có nhu cầu tuyển lao động là người khuyết tật với hơn 1.600 vị trí việc làm.

Các vị trí tuyển dụng thuộc nhiều lĩnh vực như thực phẩm, dịch vụ, kinh doanh, quản lý, công nghệ thông tin, trong đó có cả lao động phổ thông và lao động đã qua đào tạo nghề.

Phát biểu tại ngày hội, ông Nguyễn Văn Ngoan, Phó Giám đốc Trung tâm Bảo trợ-Dạy nghề và Tạo việc làm Thành phố Hồ Chí Minh, nhấn mạnh việc làm không chỉ mang lại thu nhập mà còn giúp người lao động khẳng định giá trị bản thân, tự chủ, hòa nhập và đóng góp cho xã hội.

Những cơ hội việc làm trên cho thấy vấn đề không chỉ nằm ở việc tạo thêm vị trí dành cho người khuyết tật mà còn ở khả năng đáp ứng yêu cầu công việc của chính người lao động. Đây cũng là lý do việc chuẩn bị kỹ năng, khả năng giao tiếp, hợp tác và hoàn thành nhiệm vụ cần được thực hiện từ quá trình giáo dục, thay vì chờ đến khi các em bước vào thị trường lao động.

Bà Thùy cho rằng cần chuẩn bị cho các em ngay từ quá trình học tập, hình thành kỹ năng giao tiếp, hợp tác, sử dụng công cụ, chịu áp lực và hoàn thành nhiệm vụ. Đây là nền tảng để các em tự tin làm việc, tự lập và hòa nhập.

“Đào tạo của Khai Trí dừng ở mức đào tạo một con người sẵn sàng bước vào xã hội và sẵn sàng làm việc, chứ chưa phải đào tạo một nghề hoàn chỉnh. Chúng tôi muốn các em có những năng lực cần thiết để tự chăm sóc bản thân, giao tiếp, hợp tác, hoàn thành một công việc và tiếp tục học nghề khi có điều kiện”, bà Thùy nói.