Hạ tầng học nghề trực tuyến cần tạo chuyển biến thực chất

GD&TĐ - Hạ tầng số đang mở thêm cơ hội học nghề, song để tạo chuyển biến thực chất, chính sách cần đồng bộ với thực hành và nhu cầu thị trường.



Số hóa để tăng thời gian thực hành

Trong đào tạo nghề, chuyển đổi số không đồng nghĩa với việc đưa toàn bộ quá trình học tập lên môi trường trực tuyến. Giá trị của công nghệ nằm ở khả năng hỗ trợ người học chủ động tiếp cận kiến thức, qua đó dành nhiều thời gian hơn cho thực hành, hình thành kỹ năng và chứng minh năng lực bằng sản phẩm thực tế.

Theo ông Dương Đình Cường, Giám đốc FPT PolySchool TPHCM, việc ứng dụng công nghệ tại đơn vị được triển khai theo mô hình đào tạo kết hợp, trong đó hình thức học tập được lựa chọn phù hợp với tính chất nội dung và yêu cầu đầu ra của chương trình.

Những nội dung như kiến thức nền tảng, lý thuyết chuyên môn, hướng dẫn quy trình, video minh họa, bài tập và kiểm tra có thể được số hóa để người học chủ động tiếp cận, ôn tập, củng cố kiến thức. Trong khi đó, những nội dung đòi hỏi thao tác trên thiết bị, rèn luyện kỹ năng kỹ thuật, giao tiếp, làm việc nhóm và xử lý tình huống thực tế vẫn cần được tổ chức trực tiếp.

“Chúng tôi định hướng theo nguyên tắc: Học trực tuyến để chuẩn bị kiến thức, học trực tiếp để rèn luyện kỹ năng và sử dụng dự án, sản phẩm thực tế để đánh giá năng lực”, ông Cường cho hay.

Tại FPT PolySchool Đồng Nai, Giám đốc Trần Duy Phong cho biết, mô hình Blended Learning được triển khai trên hệ sinh thái số kết hợp giữa không gian học tập trực tuyến và thực tế. Các học phần lý thuyết nền tảng, kiến thức chuyên ngành, tư duy công nghệ, ngoại ngữ, kỹ năng mềm và nội dung tự học được số hóa, giúp người học nghiên cứu học liệu, làm bài tập và kiểm tra trên hệ thống trực tuyến.



Ngược lại, các nội dung liên quan thao tác kỹ thuật, vận hành thiết bị chuyên dụng, thực hành chuyên sâu tại phòng lab và dự án thực tế vẫn được tổ chức trực tiếp với sự hướng dẫn của giảng viên.

Mô hình “lớp học đảo ngược” cũng được áp dụng theo hướng sinh viên chủ động nghiên cứu lý thuyết, xem video bài giảng và làm bài kiểm tra trước khi đến trường. Thời gian trực tiếp được tập trung cho thực hành tại phòng lab, xưởng thực hành, thao tác trên thiết bị thật và xử lý những tình huống phát sinh.

Theo ông Phong, cách tổ chức này giúp giảng viên giảm thời gian truyền đạt lý thuyết, dành nhiều thời lượng hơn cho hướng dẫn, sửa lỗi và rèn luyện tay nghề cho người học.

Chính sách phải mở rộng cơ hội học nghề

Theo ông Dương Đình Cường, Giám đốc FPT PolySchool TPHCM, hệ sinh thái này gồm nền tảng quản lý học tập, kho học liệu số, thiết bị và không gian thực hành, công nghệ mô phỏng, công cụ tương tác và các ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI). Trong đó, AI có thể hỗ trợ giảng viên thiết kế bài giảng, xây dựng tình huống, biên soạn câu hỏi, tạo tài liệu bổ trợ; đồng thời giúp người học đánh giá, hoàn thiện sản phẩm. Tuy nhiên, công nghệ vẫn giữ vai trò hỗ trợ, không thay thế giảng viên trong hướng dẫn và đánh giá năng lực.

Cùng với hạ tầng, chất lượng học liệu số cũng cần được chú trọng. Theo ông Cường, số hóa không chỉ là chuyển giáo trình giấy thành tài liệu điện tử mà phải thiết kế lại trải nghiệm học tập theo hướng dễ tiếp cận, có tính tương tác và bám sát mục tiêu đào tạo.

Tại FPT PolySchool Đồng Nai, ông Trần Duy Phong cho hay, học liệu được cập nhật thường xuyên với sự tham gia của chuyên gia và doanh nghiệp, bám theo chuẩn đầu ra, biến động thị trường tuyển dụng và thay đổi của công nghệ. Video ngắn, slide tương tác, bài tập tình huống được sử dụng để tăng tính chủ động của người học.

Tuy vậy, thách thức lớn nhất của đào tạo nghề trên môi trường số không chỉ nằm ở công nghệ. “Không phải kỹ năng nào cũng có thể được truyền đạt và đánh giá đầy đủ thông qua màn hình máy tính. Những thao tác trên thiết bị, xử lý tình huống và phối hợp trong môi trường làm việc thực tế vẫn cần thực hành, quan sát và phản hồi trực tiếp”, ông Cường phân tích.



Đào tạo trực tuyến cũng đặt ra yêu cầu cao hơn về khả năng tự học, tính kỷ luật và năng lực sử dụng công nghệ của người học; đồng thời đòi hỏi giảng viên thay đổi phương pháp, tăng tương tác và thiết kế lại cách đánh giá.

Từ góc độ địa phương, ông Phong cho rằng khu vực phía Nam có nhu cầu lớn về nhân lực chất lượng cao, do đó cần tiếp tục hoàn thiện hạ tầng viễn thông băng thông rộng đến cấp huyện, xã. Cùng với đó là chính sách hỗ trợ tài chính, học bổng số cho người lao động đào tạo lại, nâng cao kỹ năng; tăng kết nối Nhà nước - Nhà trường - Doanh nghiệp trong chia sẻ dữ liệu thị trường lao động và đầu tư hạ tầng thực hành dùng chung.

Trong khi đó, ông Cường đề xuất có cơ chế hỗ trợ các cơ sở giáo dục nghề nghiệp xây dựng, cập nhật và chia sẻ học liệu số; bảo đảm người học, nhất là lao động có nhu cầu đào tạo lại, có thiết bị, Internet và công cụ cần thiết. Cùng với đó, cần hoàn thiện cơ chế công nhận, tích lũy kết quả học tập linh hoạt để mở rộng cơ hội học tập.

Đáng chú ý, theo ông Cường, hiệu quả chuyển đổi số không nên đo bằng số lượng nền tảng hay học liệu được đầu tư, mà bằng kết quả người học đạt được: có thực sự tham gia, hình thành kỹ năng, tạo ra sản phẩm và đáp ứng yêu cầu công việc hay không.

“Đào tạo nghề trực tuyến không phải là đưa toàn bộ việc học nghề lên môi trường số, mà là ứng dụng công nghệ để học tốt hơn, dành thời gian trực tiếp cho thực hành nhiều hơn và cuối cùng chứng minh được năng lực nghề nghiệp bằng sản phẩm thực tế”, ông Cường nhấn mạnh.



Số hóa để tăng thời gian thực hành

Trong đào tạo nghề, chuyển đổi số không đồng nghĩa với việc đưa toàn bộ quá trình học tập lên môi trường trực tuyến. Giá trị của công nghệ nằm ở khả năng hỗ trợ người học chủ động tiếp cận kiến thức, qua đó dành nhiều thời gian hơn cho thực hành, hình thành kỹ năng và chứng minh năng lực bằng sản phẩm thực tế.

Theo ông Dương Đình Cường, Giám đốc FPT PolySchool TPHCM, việc ứng dụng công nghệ tại đơn vị được triển khai theo mô hình đào tạo kết hợp, trong đó hình thức học tập được lựa chọn phù hợp với tính chất nội dung và yêu cầu đầu ra của chương trình.

Những nội dung như kiến thức nền tảng, lý thuyết chuyên môn, hướng dẫn quy trình, video minh họa, bài tập và kiểm tra có thể được số hóa để người học chủ động tiếp cận, ôn tập, củng cố kiến thức. Trong khi đó, những nội dung đòi hỏi thao tác trên thiết bị, rèn luyện kỹ năng kỹ thuật, giao tiếp, làm việc nhóm và xử lý tình huống thực tế vẫn cần được tổ chức trực tiếp.

“Chúng tôi định hướng theo nguyên tắc: Học trực tuyến để chuẩn bị kiến thức, học trực tiếp để rèn luyện kỹ năng và sử dụng dự án, sản phẩm thực tế để đánh giá năng lực”, ông Cường cho hay.

Tại FPT PolySchool Đồng Nai, Giám đốc Trần Duy Phong cho biết, mô hình Blended Learning được triển khai trên hệ sinh thái số kết hợp giữa không gian học tập trực tuyến và thực tế. Các học phần lý thuyết nền tảng, kiến thức chuyên ngành, tư duy công nghệ, ngoại ngữ, kỹ năng mềm và nội dung tự học được số hóa, giúp người học nghiên cứu học liệu, làm bài tập và kiểm tra trên hệ thống trực tuyến.



Ngược lại, các nội dung liên quan thao tác kỹ thuật, vận hành thiết bị chuyên dụng, thực hành chuyên sâu tại phòng lab và dự án thực tế vẫn được tổ chức trực tiếp với sự hướng dẫn của giảng viên.

Mô hình “lớp học đảo ngược” cũng được áp dụng theo hướng sinh viên chủ động nghiên cứu lý thuyết, xem video bài giảng và làm bài kiểm tra trước khi đến trường. Thời gian trực tiếp được tập trung cho thực hành tại phòng lab, xưởng thực hành, thao tác trên thiết bị thật và xử lý những tình huống phát sinh.

Theo ông Phong, cách tổ chức này giúp giảng viên giảm thời gian truyền đạt lý thuyết, dành nhiều thời lượng hơn cho hướng dẫn, sửa lỗi và rèn luyện tay nghề cho người học.

Chính sách phải mở rộng cơ hội học nghề

Theo ông Dương Đình Cường, Giám đốc FPT PolySchool TPHCM, hệ sinh thái này gồm nền tảng quản lý học tập, kho học liệu số, thiết bị và không gian thực hành, công nghệ mô phỏng, công cụ tương tác và các ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI). Trong đó, AI có thể hỗ trợ giảng viên thiết kế bài giảng, xây dựng tình huống, biên soạn câu hỏi, tạo tài liệu bổ trợ; đồng thời giúp người học đánh giá, hoàn thiện sản phẩm. Tuy nhiên, công nghệ vẫn giữ vai trò hỗ trợ, không thay thế giảng viên trong hướng dẫn và đánh giá năng lực.

Cùng với hạ tầng, chất lượng học liệu số cũng cần được chú trọng. Theo ông Cường, số hóa không chỉ là chuyển giáo trình giấy thành tài liệu điện tử mà phải thiết kế lại trải nghiệm học tập theo hướng dễ tiếp cận, có tính tương tác và bám sát mục tiêu đào tạo.

Tại FPT PolySchool Đồng Nai, ông Trần Duy Phong cho hay, học liệu được cập nhật thường xuyên với sự tham gia của chuyên gia và doanh nghiệp, bám theo chuẩn đầu ra, biến động thị trường tuyển dụng và thay đổi của công nghệ. Video ngắn, slide tương tác, bài tập tình huống được sử dụng để tăng tính chủ động của người học.

Tuy vậy, thách thức lớn nhất của đào tạo nghề trên môi trường số không chỉ nằm ở công nghệ. “Không phải kỹ năng nào cũng có thể được truyền đạt và đánh giá đầy đủ thông qua màn hình máy tính. Những thao tác trên thiết bị, xử lý tình huống và phối hợp trong môi trường làm việc thực tế vẫn cần thực hành, quan sát và phản hồi trực tiếp”, ông Cường phân tích.



Đào tạo trực tuyến cũng đặt ra yêu cầu cao hơn về khả năng tự học, tính kỷ luật và năng lực sử dụng công nghệ của người học; đồng thời đòi hỏi giảng viên thay đổi phương pháp, tăng tương tác và thiết kế lại cách đánh giá.

Từ góc độ địa phương, ông Phong cho rằng khu vực phía Nam có nhu cầu lớn về nhân lực chất lượng cao, do đó cần tiếp tục hoàn thiện hạ tầng viễn thông băng thông rộng đến cấp huyện, xã. Cùng với đó là chính sách hỗ trợ tài chính, học bổng số cho người lao động đào tạo lại, nâng cao kỹ năng; tăng kết nối Nhà nước - Nhà trường - Doanh nghiệp trong chia sẻ dữ liệu thị trường lao động và đầu tư hạ tầng thực hành dùng chung.

Trong khi đó, ông Cường đề xuất có cơ chế hỗ trợ các cơ sở giáo dục nghề nghiệp xây dựng, cập nhật và chia sẻ học liệu số; bảo đảm người học, nhất là lao động có nhu cầu đào tạo lại, có thiết bị, Internet và công cụ cần thiết. Cùng với đó, cần hoàn thiện cơ chế công nhận, tích lũy kết quả học tập linh hoạt để mở rộng cơ hội học tập.

Đáng chú ý, theo ông Cường, hiệu quả chuyển đổi số không nên đo bằng số lượng nền tảng hay học liệu được đầu tư, mà bằng kết quả người học đạt được: có thực sự tham gia, hình thành kỹ năng, tạo ra sản phẩm và đáp ứng yêu cầu công việc hay không.

“Đào tạo nghề trực tuyến không phải là đưa toàn bộ việc học nghề lên môi trường số, mà là ứng dụng công nghệ để học tốt hơn, dành thời gian trực tiếp cho thực hành nhiều hơn và cuối cùng chứng minh được năng lực nghề nghiệp bằng sản phẩm thực tế”, ông Cường nhấn mạnh.