Sử dụng rubric trong chấm thi môn Văn liệu có giúp thí sinh được đánh giá công bằng?

Rubric giúp chấm thi khách quan, thống nhất hơn

Theo cô Trần Thị Ngân - Tổ trưởng chuyên môn Ngữ văn, Trường THPT Hương Vinh (TP Huế), điểm mới quan trọng của công tác chấm thi năm nay là việc sử dụng rubric (bảng tiêu chí đánh giá) trong đánh giá bài làm của thí sinh.

Đây được xem là cơ sở để việc chấm thi trở nên khoa học, khách quan và tạo điều kiện cho học sinh phát huy tư duy độc lập, hạn chế tính chủ quan của người chấm.

Rubric sẽ đưa ra các tiêu chí đánh giá, mỗi tiêu chí đều có các mức độ đạt được cụ thể, giúp giám khảo đánh giá bài làm toàn diện hơn thay vì chỉ tập trung vào việc bài viết có đủ các ý trong hướng dẫn chấm hay không.

Nhiều ý kiến băn khoăn rằng việc áp dụng rubric trong chấm thi có thể làm giảm không gian sáng tạo của học sinh, khiến các em e ngại bày tỏ quan điểm riêng trong bài viết. Tuy nhiên, cô Trần Thị Ngân khẳng định đây không phải điều đáng lo ngại.

Theo cô Ngân, chấm thi bằng rubric là đánh giá bài làm dựa trên hệ thống tiêu chí cụ thể như: xác định đúng vấn đề nghị luận; năng lực phân tích và lập luận; cách lựa chọn và sử dụng dẫn chứng; tính logic, khoa học trong triển khai luận điểm; kỹ năng diễn đạt và mức độ sáng tạo.

Vì vậy, một bài viết đạt điểm cao không nhất thiết phải lặp lại nguyên vẹn đáp án mà phụ thuộc vào chất lượng tư duy và cách thể hiện của thí sinh.

Điều đó cũng đồng nghĩa với việc những bài viết có góc nhìn mới, cách tiếp cận khác biệt nhưng hợp lý, có căn cứ và sức thuyết phục vẫn sẽ được ghi nhận, đánh giá xứng đáng. Đây cũng chính là tinh thần của đề thi Ngữ văn hiện nay: khuyến khích học sinh bày tỏ chính kiến, vận dụng kiến thức, trải nghiệm cá nhân để giải quyết vấn đề.

Cô Nguyễn Thị Hải – giáo viên Trường Tiểu học, THCS và THPT Hồng Đức (Hưng Yên) cũng cho rằng việc chấm thi theo các dải năng lực (rubric) là hướng tiếp cận phù hợp và đáng được áp dụng.

Theo đó, thay vì quy định cứng nhắc mỗi ý trong đáp án tương ứng với một số điểm nhất định, hướng dẫn chấm cần tập trung đánh giá năng lực của học sinh thông qua các tiêu chí rõ ràng.

Cụ thể, trên trục tư duy, người chấm cần xem xét bài viết có lập luận logic hay không, cách đặt vấn đề có sắc sảo không, cách giải quyết mâu thuẫn trong bài viết có thấu đáo không?

Trên trục dẫn chứng, cần đánh giá khả năng học sinh chủ động lựa chọn, phân tích và sử dụng dẫn chứng để bảo vệ quan điểm của mình; đồng thời xem xét mức độ phù hợp, sức thuyết phục của dẫn chứng cũng như sự am hiểu của học sinh về đời sống xã hội.

“Khi chấm theo dải năng lực, một bài viết có thể đi theo hướng tiếp cận hoàn toàn mới, khác với số đông, thậm chí khác với quan điểm của giám khảo, nhưng nếu bảo đảm tính logic, có lập luận chặt chẽ và đủ sức thuyết phục thì vẫn xứng đáng được đánh giá ở mức điểm cao nhất”, cô Nguyễn Thị Hải cho hay.

Đề mở, việc chấm cũng phải bảo đảm tinh thần mở

Thầy Nguyễn Trọng Trường - Tổ trưởng Tổ Văn khối THPT, Trường THCS -THPT Phenikaa nêu quan điểm, một đề thi mở chỉ thực sự có ý nghĩa khi quá trình chấm cũng bảo đảm được tinh thần mở, nghĩa là không đóng khung học sinh vào một vài cách hiểu hay một vài kiểu diễn đạt có sẵn.

Tuy nhiên, “chấm mở” không có nghĩa là chấm cảm tính, mà vẫn phải dựa trên chuẩn kiến thức, kỹ năng, yêu cầu cần đạt và thang điểm cụ thể.

Chia sẻ kinh nghiệm khi chấm bài Ngữ văn, thầy Nguyễn Trọng Trường nhấn mạnh trước hết phải đọc bài trong tâm thế tôn trọng tiếng nói riêng của học sinh. Các em có thể lựa chọn cách triển khai khác nhau, dẫn chứng khác nhau, cách diễn đạt khác nhau, miễn là lập luận hợp lý, bám sát vấn đề, có căn cứ từ văn bản hoặc đời sống, thể hiện được năng lực cảm thụ, tư duy và diễn đạt thì cần được ghi nhận.

Đặc biệt, với những bài viết có phát hiện riêng, cách liên hệ sâu sắc, quan điểm nhân văn, diễn đạt có cá tính nhưng không lệch chuẩn, giáo viên chấm cần mạnh dạn đánh giá cao.

Để bảo đảm công bằng, thầy Nguyễn Trọng Trường cho rằng, người chấm cần thống nhất rất kỹ hướng dẫn chấm, xác định rõ đâu là yêu cầu cốt lõi bắt buộc, đâu là phần học sinh có thể sáng tạo.

Khi chấm, không nên tìm một “bài mẫu” trong đầu để so sánh, mà cần nhìn vào chất lượng lập luận, chiều sâu cảm nhận, khả năng tổ chức bài viết và sự thuyết phục trong quan điểm của học sinh. Có như vậy, bài thi Ngữ văn mới vừa bảo đảm chuẩn đánh giá chung, vừa khuyến khích được tư duy độc lập và năng lực sáng tạo của người học.

“Tôi cho rằng điều quan trọng nhất là giáo viên chấm Văn phải công tâm, linh hoạt và có bản lĩnh chuyên môn. Công tâm để không bỏ sót nỗ lực của học sinh; linh hoạt để đón nhận những cách viết mới. Có bản lĩnh để phân biệt sáng tạo thực chất với sự lan man, xa đề. Khi làm được điều đó, việc chấm thi Ngữ văn sẽ không chỉ là cho điểm một bài làm, mà còn là ghi nhận sự trưởng thành trong tư duy, cảm xúc và tiếng nói cá nhân của học sinh”, thầy Nguyễn Trọng Trường chia sẻ.

Thầy Nguyễn Trọng Trường - Tổ trưởng Tổ Văn khối THPT, Trường THCS -THPT Phenikaa hướng dẫn học sinh trong giờ Ngữ văn.

Bàn về điều này, cô Trần Thị Ngân nhìn nhận, trân trọng những bài viết có cách triển khai theo hướng mở, sáng tạo không đồng nghĩa với "tự do tuyệt đối". Sự sáng tạo cần được xây dựng trên nền tảng hiểu đúng trọng tâm yêu cầu các câu hỏi ở phần Đọc hiểu, xác định trúng vấn đề cần nghị luận ở phần Viết.

Ở phần viết, quan điểm cá nhân phải được trình bày một cách logic, có lập luận và bằng chứng phù hợp, chặt chẽ, giàu sức thuyết phục. Vì vậy, theo cô Trần Thị Ngân, trong quá trình thảo luận, cần có sự thống nhất đối với những trường hợp bài làm có cách triển khai mới, sáng tạo.

Giáo viên trong quá trình chấm thi bám sát hướng dẫn chấm và rubric nhưng cần có tư duy linh hoạt, không cứng nhắc để phát hiện và ghi nhận những ý tưởng mới của học sinh được triển khai trong bài làm.

“Điều chúng tôi mong muốn là học sinh tự tin thể hiện chính kiến, biết bảo vệ quan điểm của mình bằng những lập luận và bằng chứng xác đáng trong bài viết. Những bài viết có dấu ấn cá nhân, thể hiện tư duy độc lập, sáng tạo nhưng vẫn bám sát yêu cầu của đề sẽ luôn được trân trọng và đánh giá xứng đáng”, cô Trần Thị Ngân cho hay.

“Chấm mở không phải là sự dễ dãi, vô nguyên tắc. Chấm mở là việc thay đổi thước đo: từ chỗ đo "lượng kiến thức tái hiện" sang đo "chất lượng tư duy phản biện và năng lực biểu đạt", cô Nguyễn Thị Hải nêu quan điểm.

Rubric giúp chấm thi khách quan, thống nhất hơn

Vì vậy, một bài viết đạt điểm cao không nhất thiết phải lặp lại nguyên vẹn đáp án mà phụ thuộc vào chất lượng tư duy và cách thể hiện của thí sinh.

Cô Nguyễn Thị Hải – giáo viên Trường Tiểu học, THCS và THPT Hồng Đức (Hưng Yên) trong giờ Ngữ văn.

Đề mở, việc chấm cũng phải bảo đảm tinh thần mở

Tuy nhiên, “chấm mở” không có nghĩa là chấm cảm tính, mà vẫn phải dựa trên chuẩn kiến thức, kỹ năng, yêu cầu cần đạt và thang điểm cụ thể.

“Chấm mở không phải là sự dễ dãi, vô nguyên tắc. Chấm mở là việc thay đổi thước đo: từ chỗ đo "lượng kiến thức tái hiện" sang đo "chất lượng tư duy phản biện và năng lực biểu đạt", cô Nguyễn Thị Hải nêu quan điểm.