Nhu cầu chăm sóc người cao tuổi ngày càng lớn
Theo kết quả Điều tra dân số và nhà ở giữa kỳ năm 2024 của Cục Thống kê, Việt Nam có 14,2 triệu người từ 60 tuổi trở lên. Dự báo đến năm 2030, con số này sẽ xấp xỉ 18 triệu người.
Xu hướng này đặt ra yêu cầu cấp thiết về bảo đảm an sinh, nâng cao chất lượng chăm sóc sức khỏe và phát triển các dịch vụ chăm sóc dài hạn cho người cao tuổi.
Đáng chú ý, tuổi thọ bình quân của người Việt Nam năm 2024 đạt 74,7 tuổi, trong khi số năm sống khỏe mạnh ở mức khoảng 65,4 năm. Khoảng cách này cho thấy thách thức không chỉ nằm ở việc kéo dài tuổi thọ mà còn ở nâng cao chất lượng sống, duy trì khả năng tự chủ và bảo đảm người cao tuổi được tiếp cận các dịch vụ chăm sóc phù hợp.
Nhiều khảo sát đã chỉ ra rằng, trên 70% người cao tuổi mắc trung bình từ 3 bệnh mãn tính trở lên như sa sút trí tuệ, hội chứng dễ bị tổn thương, các bệnh tim mạch, đái tháo đường, thoái hóa cơ xương khớp.... ảnh hưởng nghiêm trọng đến chất lượng cuộc sống của người cao tuổi.
Trong khi đó, hệ thống chăm sóc sức khỏe nói chung, chăm sóc sức khỏe ban đầu cho người cao tuổi nói riêng tại Việt Nam chưa thích ứng với già hóa dân số nhanh; việc xây dựng môi trường thân thiện với người cao tuổi và triển khai các loại hình chăm sóc sức khỏe dài hạn tại cộng đồng chưa được quan tâm đúng mức khiến công tác chăm sóc sức khỏe cho người cao tuổi còn gặp nhiều khó khăn.
Theo các chuyên gia y tế, ở người cao tuổi, các vấn đề sức khỏe thường có tính chất phức tạp và kéo dài. Một người có thể cùng lúc mắc nhiều bệnh mạn tính, đồng thời gặp vấn đề về vận động, dinh dưỡng, thị lực, thính lực, trí nhớ hoặc sức khỏe tinh thần.
Vì vậy, nếu chỉ đưa người cao tuổi đến bệnh viện khi xuất hiện triệu chứng bệnh thì chưa đủ. Việc chăm sóc cần được thực hiện liên tục, từ phòng bệnh, phát hiện sớm nguy cơ, quản lý bệnh mạn tính đến phục hồi chức năng, dinh dưỡng, chăm sóc tinh thần và hỗ trợ các hoạt động sinh hoạt hằng ngày.
Đa dạng các mô hình chăm sóc người cao tuổi
Tại một tọa đàm về chăm sóc người cao tuổi trong bối cảnh già hóa dân số, Giáo sư Nguyễn Đình Cử - nguyên Viện trưởng Viện Dân số và các vấn đề xã hội (Đại học Kinh tế Quốc dân) cho biết, hiện nay nhiều người cao tuổi vẫn mong muốn tiếp tục sống trong ngôi nhà quen thuộc, gần gũi với con cháu. Tuy nhiên, quá trình đô thị hóa, di cư và những thay đổi trong đời sống lao động đang khiến việc bố trí người chăm sóc tại gia đình gặp nhiều khó khăn.
Vì vậy, theo Giáo sư Nguyễn Đình Cử, cần thay đổi cách tiếp cận, từ mô hình gia đình tự đảm nhận phần lớn việc chăm sóc sang mô hình có sự tham gia của nhiều chủ thể trong xã hội. Một trong những hướng có thể xem xét là phát triển các điểm chăm sóc ban ngày, giúp người cao tuổi tiếp tục sống tại nhà nhưng vẫn được hỗ trợ, giao lưu và tham gia hoạt động cộng đồng.
Theo TS Phạm Vũ Hoàng, Phó Cục trưởng Cục Dân số (Bộ Y tế), các điểm chăm sóc sức khỏe và trung tâm chăm sóc ban ngày tại cộng đồng phù hợp với điều kiện kinh tế, văn hóa, xã hội của Việt Nam. Người cao tuổi có thể tiếp tục sống tại nhà, đồng thời tham gia sinh hoạt, giao lưu, được hỗ trợ chăm sóc sức khỏe và duy trì kết nối xã hội vào ban ngày.
Mô hình này cũng có thể giúp giảm áp lực cho các thành viên trong gia đình, nhất là những người vừa phải đi làm, nuôi con vừa chăm sóc cha mẹ già. Việc tận dụng các câu lạc bộ người cao tuổi, trạm y tế và cơ sở phù hợp tại địa phương có thể góp phần mở rộng mạng lưới chăm sóc gần nơi người cao tuổi sinh sống.
Định hướng mở rộng các hình thức chăm sóc người cao tuổi cũng được thể hiện trong Luật Dân số số 113/2025/QH15, có hiệu lực từ ngày 1/7/2026. Luật xác định thích ứng với già hóa dân số là một nội dung quan trọng, trong đó chú trọng chuẩn bị cho tuổi già, chăm sóc người cao tuổi và phát triển nhân lực chăm sóc.
Theo quy định của Luật, việc chăm sóc người cao tuổi được định hướng theo nhiều hình thức, gồm tự chăm sóc, chăm sóc tại nhà, tại cộng đồng, tại cơ sở chăm sóc người cao tuổi và cơ sở khám bệnh, chữa bệnh theo quy định. Luật cũng đề cập việc nâng cao năng lực tự chăm sóc, cung cấp kiến thức và kỹ năng cho người chăm sóc trong gia đình, đồng thời phát triển mạng lưới tình nguyện viên, câu lạc bộ và nhóm tự giúp nhau.
Bên cạnh đó, các tổ chức chính trị - xã hội, tổ chức xã hội, cơ sở giáo dục, cơ sở chăm sóc và cộng đồng dân cư được khuyến khích tham gia hỗ trợ chăm sóc người cao tuổi, trong đó có các hoạt động hỗ trợ liên thế hệ.
Những định hướng này cho thấy chăm sóc người cao tuổi không chỉ là trách nhiệm riêng của gia đình mà cần có sự phối hợp giữa các thiết chế y tế, an sinh và cộng đồng. Khi các hình thức chăm sóc được đa dạng hóa, nguồn lực được kết nối và trách nhiệm được chia sẻ, người cao tuổi sẽ có thêm cơ hội sống khỏe mạnh, duy trì sự tự chủ và tiếp tục đóng góp cho cộng đồng. Đây cũng là một trong những nền tảng để Việt Nam chủ động thích ứng với già hóa dân số trong những năm tới.
Cùng với việc hoàn thiện chính sách và phát triển các mô hình chăm sóc người cao tuổi, nâng cao nhận thức cộng đồng về chủ động thích ứng với già hóa dân số cũng là yêu cầu quan trọng. Hướng tới mục tiêu này, Cục Dân số (Bộ Y tế) phát động các cuộc thi tìm hiểu chính sách, pháp luật về dân số trong tình hình mới.
Trong đó, một chủ đề quan trọng trong Cuộc thi 2 là “Thích ứng với già hóa dân số”. Cuộc thi diễn ra từ 0h ngày 11/10 đến 24h ngày 11/11/2026. Cuộc thi góp phần nâng cao hiểu biết của người dân về việc chuẩn bị cho tuổi già từ sớm, chăm sóc sức khỏe người cao tuổi và phát huy vai trò, kinh nghiệm của người cao tuổi trong gia đình, cộng đồng và xã hội.
