Dân số Việt Nam đứng trước thách thức 'sinh tử': Sinh thấp, già hóa nhanh

Công tác dân số nước ta đang đứng trước những thách thức lớn, trong bối cảnh mức sinh tại nhiều địa phương đã giảm xuống dưới mức sinh thay thế, tốc độ già hóa dân số diễn ra nhanh, trong khi tình trạng mất cân bằng giới tính khi sinh vẫn ở mức cao.

Trước yêu cầu mới, Bộ Y tế xác định tiếp tục hoàn thiện thể chế, bảo đảm nguồn lực và triển khai đồng bộ các giải pháp nhằm nâng cao chất lượng dân số, hướng tới phát triển bền vững.

Thứ trưởng Bộ Y tế Đỗ Xuân Tuyên cho biết, năm 2025, công tác dân số tiếp tục nhận được sự quan tâm đặc biệt của Đảng và Nhà nước. Bộ Chính trị đã ban hành Kết luận số 149-KL/TW ngày 10/4/2025 về đẩy mạnh thực hiện Nghị quyết số 21-NQ/TW về công tác dân số trong tình hình mới.

Quốc hội cũng đã thông qua Luật Dân số và Chương trình mục tiêu quốc gia về chăm sóc sức khỏe, dân số và phát triển giai đoạn 2026–2035.

Cùng với đó, Nghị quyết số 72-NQ/TW của Bộ Chính trị về tăng cường bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân đã tạo cơ sở chính trị, pháp lý quan trọng cho việc triển khai công tác dân số trong giai đoạn tiếp theo.

Bên cạnh những kết quả đạt được, theo Thứ trưởng Đỗ Xuân Tuyên, công tác dân số hiện nay vẫn đối mặt với nhiều khó khăn. Mức sinh ở nhiều địa phương đã xuống thấp hơn mức sinh thay thế; quá trình già hóa dân số diễn ra nhanh; mất cân bằng giới tính khi sinh vẫn ở mức cao, nhất là tại một số vùng sâu, vùng xa.

Cùng với đó, tình trạng tảo hôn, hôn nhân cận huyết thống, cũng như sự chênh lệch trong tiếp cận dịch vụ y tế, giáo dục giữa khu vực nông thôn và đô thị tiếp tục đặt ra những vấn đề cần giải quyết.

Trước thực tiễn đó, lãnh đạo Bộ Y tế đề nghị các cấp ủy, chính quyền địa phương tiếp tục quán triệt, triển khai hiệu quả Luật Dân số, Nghị quyết số 21-NQ/TW và Kết luận số 149-KL/TW; đồng thời bảo đảm nguồn lực cho công tác dân số trong bối cảnh tổ chức chính quyền địa phương hai cấp.

Bộ Y tế cũng đề nghị các địa phương củng cố tổ chức bộ máy, nâng cao năng lực đội ngũ cán bộ làm công tác dân số từ tỉnh đến cơ sở, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong tình hình mới.

Theo Báo cáo của Cục Dân số (Bộ Y tế), năm 2025 ghi nhận nhiều kết quả quan trọng trong lĩnh vực dân số. Các hoạt động chuyên môn được triển khai chủ động, linh hoạt, duy trì ổn định từ Trung ương đến địa phương.

Công tác chuyển đổi số trong quản lý dân số bước đầu được đẩy mạnh; mạng lưới tổ chức dân số tiếp tục được kiện toàn, phù hợp mô hình chính quyền địa phương hai cấp.

Tỷ số giới tính khi sinh giữ ở mức 111 bé trai/100 bé gái, đạt chỉ tiêu nhưng vẫn cao so với mức cân bằng tự nhiên. Ảnh: Bệnh viện Nhân dân Gia Định

Về các chỉ tiêu chủ yếu, tuổi thọ trung bình của người Việt Nam năm 2025 ước đạt 74,7 tuổi, vượt mục tiêu đề ra. Tỷ số giới tính khi sinh duy trì ở mức 111 bé trai/100 bé gái, đạt chỉ tiêu kế hoạch nhưng vẫn cao so với mức cân bằng tự nhiên.

Tổng tỷ suất sinh toàn quốc đạt 1,93 con/phụ nữ, chưa đạt mức sinh thay thế, cho thấy xu hướng sinh ít con, sinh muộn tiếp tục gia tăng.

Báo cáo cũng chỉ rõ, mức sinh thấp đang là thách thức lớn nhất đối với công tác dân số hiện nay. Tình trạng kết hôn muộn, sinh con muộn, sinh ít con hoặc không muốn sinh con ngày càng phổ biến, nhất là tại các đô thị và vùng có mức sinh thấp.

Các chính sách hỗ trợ, khuyến khích sinh đủ hai con tại nhiều địa phương còn hạn chế, chủ yếu mới ở giai đoạn xây dựng hoặc thí điểm, chưa tạo được chuyển biến rõ nét và bền vững.

Cùng với đó, tốc độ già hóa dân số diễn ra nhanh trong khi hệ thống dịch vụ chăm sóc người cao tuổi chưa theo kịp; nguồn lực đầu tư cho công tác dân số còn hạn chế; năng lực khai thác, phân tích dữ liệu dân số chưa đáp ứng yêu cầu hoạch định chính sách dài hạn.

Đây là những vấn đề đặt ra, đòi hỏi sự vào cuộc đồng bộ của các cấp, các ngành nhằm bảo đảm chất lượng dân số và phát triển bền vững đất nước trong giai đoạn tới.