Học nghề mở lối thoát nghèo cho lao động Điện Biên

GD&TĐ - Những lớp học nghề sát nhu cầu giúp lao động nông thôn Điện Biên đổi cách làm, tự tạo sinh kế và nâng cao thu nhập.



Đổi cách làm từ những lớp học nghề

Tại nhiều xã vùng cao của tỉnh Điện Biên, sinh kế của người dân chủ yếu dựa vào sản xuất nông nghiệp quy mô hộ gia đình. Trong khi đất sản xuất hạn chế, điều kiện đầu tư còn khó khăn, việc thiếu kiến thức và kỹ thuật khiến năng suất cây trồng, vật nuôi chưa cao, thu nhập của người lao động thiếu ổn định.

Trong bối cảnh đó, đào tạo nghề ngắn hạn đang trở thành một trong những giải pháp giúp lao động nông thôn, nhất là người thuộc hộ nghèo, hộ cận nghèo và có thu nhập thấp, nâng cao kỹ năng, thay đổi phương thức sản xuất và từng bước tự tạo việc làm ngay tại địa phương.

Các lớp học không đặt nặng lý thuyết mà tập trung hướng dẫn thực hành, giúp người học tiếp cận kiến thức về lựa chọn giống, chăm sóc cây trồng, phòng trị bệnh cho vật nuôi, sử dụng vật tư đúng kỹ thuật, bảo quản và nâng cao chất lượng sản phẩm. Người học có thể vận dụng kiến thức vào chính ruộng, vườn, chuồng trại hoặc hoạt động sản xuất của gia đình sau khi kết thúc khóa học.

Giai đoạn 2020–2025, Trung tâm Giáo dục nghề nghiệp - Giáo dục thường xuyên 1 tỉnh Điện Biên đã tuyển sinh, đào tạo nghề cho 6.051 người. Trong đó, 3.867 người được đào tạo trình độ sơ cấp và 2.184 người tham gia các chương trình đào tạo thường xuyên, dưới 3 tháng. Tỷ lệ học viên có việc làm hoặc tự tạo việc làm sau đào tạo đạt trên 80%.

Quá trình đào tạo cho thấy phần lớn lao động nông thôn đã chủ động hơn trong áp dụng khoa học kỹ thuật vào chăn nuôi, trồng trọt và sản xuất. Một số hộ từng bước chuyển từ sản xuất tự cung, tự cấp sang sản xuất hàng hóa, chú trọng năng suất, chất lượng và nhu cầu thị trường.

Ông Trần Ninh Nam - Phó Giám đốc Trung tâm Giáo dục nghề nghiệp - Giáo dục thường xuyên 1 cho biết, hiệu quả của một lớp học nghề không chỉ được đánh giá bằng số người hoàn thành chương trình, mà quan trọng hơn là khả năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn.

“Việc lựa chọn nghề phải xuất phát từ nhu cầu của người dân và phù hợp với điều kiện phát triển kinh tế tại từng địa bàn. Khi được học những kiến thức sát thực tế, tăng thời lượng thực hành và hướng dẫn trực tiếp, người lao động có thể áp dụng ngay vào sản xuất, từng bước tự tạo việc làm và nâng cao thu nhập”, ông Nam chia sẻ.

Để các lớp học phù hợp với người dân, Trung tâm phối hợp với chính quyền xã, phường, các tổ chức đoàn thể và trưởng thôn, bản khảo sát nhu cầu trước khi tuyển sinh. Căn cứ điều kiện tự nhiên, vùng sản xuất và định hướng phát triển của từng địa phương, đơn vị lựa chọn ngành nghề, nội dung và hình thức đào tạo phù hợp.

Cách làm này góp phần khắc phục tình trạng mở lớp theo chỉ tiêu nhưng nghề đào tạo không sát nhu cầu. Người dân được cung cấp thông tin về chương trình, quyền lợi, chính sách hỗ trợ và khả năng tạo việc làm trước khi đăng ký tham gia.



Không để người học dừng lại sau khóa đào tạo

Dù đạt những kết quả bước đầu, đào tạo nghề cho lao động vùng khó vẫn đứng trước không ít thách thức. Phần lớn người học sau đào tạo tự tạo việc làm tại gia đình, quy mô sản xuất nhỏ, khả năng mở rộng mô hình còn hạn chế. Vì vậy, mức tăng thu nhập từ nghề đã học ở một số trường hợp chưa cao, chưa tạo được chuyển biến mạnh trong giảm nghèo bền vững.

Một bộ phận lao động dù có kiến thức, kỹ thuật nhưng thiếu vốn để mua giống, vật tư, máy móc hoặc mở rộng sản xuất. Tại một số địa bàn, việc liên kết với doanh nghiệp, hợp tác xã và cơ sở tiêu thụ sản phẩm còn hạn chế. Người dân làm ra sản phẩm nhưng đầu ra thiếu ổn định, dễ bị ảnh hưởng bởi giá cả thị trường.

Bên cạnh đó, trình độ nhận thức của người lao động tại vùng sâu, vùng xa chưa đồng đều. Một số người sau khi học nghề vẫn giữ tập quán sản xuất cũ, chưa mạnh dạn chuyển đổi cây trồng, vật nuôi hoặc đầu tư áp dụng kỹ thuật mới. Nhiều xã chưa có nhà máy, cơ sở chế biến và doanh nghiệp sử dụng nhiều lao động nên cơ hội làm việc tại chỗ còn ít.

Theo ông Trần Ninh Nam, để chính sách đào tạo nghề thực sự trở thành “đòn bẩy” giảm nghèo, người học cần tiếp tục được đồng hành sau khi kết thúc khóa đào tạo.

“Đào tạo nghề phải gắn với giải quyết việc làm, tiếp cận vốn vay, tư vấn kỹ thuật và kết nối đầu ra cho sản phẩm. Nếu người lao động chỉ có kiến thức nhưng thiếu nguồn lực để triển khai, hiệu quả tạo sinh kế sẽ khó bền vững. Do đó, cần tăng cường sự phối hợp giữa cơ sở đào tạo, chính quyền địa phương, doanh nghiệp, hợp tác xã và các tổ chức tín dụng”, ông Nam nhấn mạnh.

Từ thực tế triển khai, Trung tâm xác định không tổ chức đào tạo những nghề không phù hợp với nhu cầu của người dân, khả năng phát triển kinh tế - xã hội và nhu cầu sử dụng lao động. Công tác khảo sát phải được thực hiện thường xuyên, làm căn cứ xây dựng kế hoạch và lựa chọn nghề cho từng địa bàn.

Cùng với các nghề trồng trọt, chăn nuôi, Trung tâm từng bước hướng tới mở rộng đào tạo nghề phi nông nghiệp, dịch vụ và kỹ thuật phù hợp với thị trường lao động. Việc gắn đào tạo với doanh nghiệp, hợp tác xã, sản phẩm OCOP và vùng sản xuất hàng hóa cũng được xem là hướng đi cần thiết nhằm tạo đầu ra và nâng cao giá trị sản phẩm.

Trong năm 2026, Trung tâm được giao tuyển mới, đào tạo nghề cho 1.330 người tại 16 xã, phường. Đối tượng được quan tâm gồm lao động nông thôn, người dân tộc thiểu số, người thuộc hộ nghèo, người thất nghiệp và các nhóm chính sách khác. Trên cơ sở đó, Trung tâm xác định sẽ quyết tâm đổi mới mục tiêu đào tạo. Cùng với đó là việc triển khai các nghề mới, nghề phi nông nghiệp, đáp ứng thị trường lao động.

Bên cạnh đó, các lớp học tiếp tục được tổ chức theo hướng ứng dụng, thực hành và gắn với khả năng tạo việc làm, thu nhập sau đào tạo. Tính đến ngày 22/7, Trung tâm đã mở được 3 lớp nghề kỹ thuật chế biến món ăn với 105 học sinh; 1 lớp nghề May với 35 học viên theo đơn đặt hàng của xã Si Pa Phìn.

Đối với người dân vùng khó, một khóa học nghề chưa thể lập tức tạo nên mô hình sản xuất lớn. Tuy nhiên, những kiến thức được trang bị có thể giúp họ giảm rủi ro, nâng cao năng suất, tiết kiệm chi phí và chủ động hơn trong tổ chức sản xuất. Khi đào tạo nghề được nối tiếp bằng vốn, việc làm và thị trường, người lao động sẽ có thêm điều kiện biến kỹ năng thành sinh kế, từng bước thoát nghèo bằng chính sức lao động của mình.



Đổi cách làm từ những lớp học nghề

Tại nhiều xã vùng cao của tỉnh Điện Biên, sinh kế của người dân chủ yếu dựa vào sản xuất nông nghiệp quy mô hộ gia đình. Trong khi đất sản xuất hạn chế, điều kiện đầu tư còn khó khăn, việc thiếu kiến thức và kỹ thuật khiến năng suất cây trồng, vật nuôi chưa cao, thu nhập của người lao động thiếu ổn định.

Trong bối cảnh đó, đào tạo nghề ngắn hạn đang trở thành một trong những giải pháp giúp lao động nông thôn, nhất là người thuộc hộ nghèo, hộ cận nghèo và có thu nhập thấp, nâng cao kỹ năng, thay đổi phương thức sản xuất và từng bước tự tạo việc làm ngay tại địa phương.

Các lớp học không đặt nặng lý thuyết mà tập trung hướng dẫn thực hành, giúp người học tiếp cận kiến thức về lựa chọn giống, chăm sóc cây trồng, phòng trị bệnh cho vật nuôi, sử dụng vật tư đúng kỹ thuật, bảo quản và nâng cao chất lượng sản phẩm. Người học có thể vận dụng kiến thức vào chính ruộng, vườn, chuồng trại hoặc hoạt động sản xuất của gia đình sau khi kết thúc khóa học.

Giai đoạn 2020–2025, Trung tâm Giáo dục nghề nghiệp - Giáo dục thường xuyên 1 tỉnh Điện Biên đã tuyển sinh, đào tạo nghề cho 6.051 người. Trong đó, 3.867 người được đào tạo trình độ sơ cấp và 2.184 người tham gia các chương trình đào tạo thường xuyên, dưới 3 tháng. Tỷ lệ học viên có việc làm hoặc tự tạo việc làm sau đào tạo đạt trên 80%.

Quá trình đào tạo cho thấy phần lớn lao động nông thôn đã chủ động hơn trong áp dụng khoa học kỹ thuật vào chăn nuôi, trồng trọt và sản xuất. Một số hộ từng bước chuyển từ sản xuất tự cung, tự cấp sang sản xuất hàng hóa, chú trọng năng suất, chất lượng và nhu cầu thị trường.

Ông Trần Ninh Nam - Phó Giám đốc Trung tâm Giáo dục nghề nghiệp - Giáo dục thường xuyên 1 cho biết, hiệu quả của một lớp học nghề không chỉ được đánh giá bằng số người hoàn thành chương trình, mà quan trọng hơn là khả năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn.

“Việc lựa chọn nghề phải xuất phát từ nhu cầu của người dân và phù hợp với điều kiện phát triển kinh tế tại từng địa bàn. Khi được học những kiến thức sát thực tế, tăng thời lượng thực hành và hướng dẫn trực tiếp, người lao động có thể áp dụng ngay vào sản xuất, từng bước tự tạo việc làm và nâng cao thu nhập”, ông Nam chia sẻ.

Để các lớp học phù hợp với người dân, Trung tâm phối hợp với chính quyền xã, phường, các tổ chức đoàn thể và trưởng thôn, bản khảo sát nhu cầu trước khi tuyển sinh. Căn cứ điều kiện tự nhiên, vùng sản xuất và định hướng phát triển của từng địa phương, đơn vị lựa chọn ngành nghề, nội dung và hình thức đào tạo phù hợp.

Cách làm này góp phần khắc phục tình trạng mở lớp theo chỉ tiêu nhưng nghề đào tạo không sát nhu cầu. Người dân được cung cấp thông tin về chương trình, quyền lợi, chính sách hỗ trợ và khả năng tạo việc làm trước khi đăng ký tham gia.



Không để người học dừng lại sau khóa đào tạo

Dù đạt những kết quả bước đầu, đào tạo nghề cho lao động vùng khó vẫn đứng trước không ít thách thức. Phần lớn người học sau đào tạo tự tạo việc làm tại gia đình, quy mô sản xuất nhỏ, khả năng mở rộng mô hình còn hạn chế. Vì vậy, mức tăng thu nhập từ nghề đã học ở một số trường hợp chưa cao, chưa tạo được chuyển biến mạnh trong giảm nghèo bền vững.

Một bộ phận lao động dù có kiến thức, kỹ thuật nhưng thiếu vốn để mua giống, vật tư, máy móc hoặc mở rộng sản xuất. Tại một số địa bàn, việc liên kết với doanh nghiệp, hợp tác xã và cơ sở tiêu thụ sản phẩm còn hạn chế. Người dân làm ra sản phẩm nhưng đầu ra thiếu ổn định, dễ bị ảnh hưởng bởi giá cả thị trường.

Bên cạnh đó, trình độ nhận thức của người lao động tại vùng sâu, vùng xa chưa đồng đều. Một số người sau khi học nghề vẫn giữ tập quán sản xuất cũ, chưa mạnh dạn chuyển đổi cây trồng, vật nuôi hoặc đầu tư áp dụng kỹ thuật mới. Nhiều xã chưa có nhà máy, cơ sở chế biến và doanh nghiệp sử dụng nhiều lao động nên cơ hội làm việc tại chỗ còn ít.

Theo ông Trần Ninh Nam, để chính sách đào tạo nghề thực sự trở thành “đòn bẩy” giảm nghèo, người học cần tiếp tục được đồng hành sau khi kết thúc khóa đào tạo.

“Đào tạo nghề phải gắn với giải quyết việc làm, tiếp cận vốn vay, tư vấn kỹ thuật và kết nối đầu ra cho sản phẩm. Nếu người lao động chỉ có kiến thức nhưng thiếu nguồn lực để triển khai, hiệu quả tạo sinh kế sẽ khó bền vững. Do đó, cần tăng cường sự phối hợp giữa cơ sở đào tạo, chính quyền địa phương, doanh nghiệp, hợp tác xã và các tổ chức tín dụng”, ông Nam nhấn mạnh.

Từ thực tế triển khai, Trung tâm xác định không tổ chức đào tạo những nghề không phù hợp với nhu cầu của người dân, khả năng phát triển kinh tế - xã hội và nhu cầu sử dụng lao động. Công tác khảo sát phải được thực hiện thường xuyên, làm căn cứ xây dựng kế hoạch và lựa chọn nghề cho từng địa bàn.

Cùng với các nghề trồng trọt, chăn nuôi, Trung tâm từng bước hướng tới mở rộng đào tạo nghề phi nông nghiệp, dịch vụ và kỹ thuật phù hợp với thị trường lao động. Việc gắn đào tạo với doanh nghiệp, hợp tác xã, sản phẩm OCOP và vùng sản xuất hàng hóa cũng được xem là hướng đi cần thiết nhằm tạo đầu ra và nâng cao giá trị sản phẩm.

Trong năm 2026, Trung tâm được giao tuyển mới, đào tạo nghề cho 1.330 người tại 16 xã, phường. Đối tượng được quan tâm gồm lao động nông thôn, người dân tộc thiểu số, người thuộc hộ nghèo, người thất nghiệp và các nhóm chính sách khác. Trên cơ sở đó, Trung tâm xác định sẽ quyết tâm đổi mới mục tiêu đào tạo. Cùng với đó là việc triển khai các nghề mới, nghề phi nông nghiệp, đáp ứng thị trường lao động.

Bên cạnh đó, các lớp học tiếp tục được tổ chức theo hướng ứng dụng, thực hành và gắn với khả năng tạo việc làm, thu nhập sau đào tạo. Tính đến ngày 22/7, Trung tâm đã mở được 3 lớp nghề kỹ thuật chế biến món ăn với 105 học sinh; 1 lớp nghề May với 35 học viên theo đơn đặt hàng của xã Si Pa Phìn.

Đối với người dân vùng khó, một khóa học nghề chưa thể lập tức tạo nên mô hình sản xuất lớn. Tuy nhiên, những kiến thức được trang bị có thể giúp họ giảm rủi ro, nâng cao năng suất, tiết kiệm chi phí và chủ động hơn trong tổ chức sản xuất. Khi đào tạo nghề được nối tiếp bằng vốn, việc làm và thị trường, người lao động sẽ có thêm điều kiện biến kỹ năng thành sinh kế, từng bước thoát nghèo bằng chính sức lao động của mình.