Hướng tới chuỗi giá trị bền vững cho người học thông qua giáo dục nghề nghiệp

GD&TĐ - Giáo dục nghề nghiệp tại Trung tâm GDNN-GDTX giúp học viên tìm ra con đường phát triển phù hợp với năng lực, hình thành kỹ năng đáp ứng thị trường lao động.



Bắt tay cùng doanh nghiệp

Thực tế tại các Trung tâm GDTX cho thấy, nhiều học viên có học lực chưa cao, điều kiện gia đình còn khó khăn hoặc mông lung, chưa thể xác định rõ hướng đi sau tốt nghiệp. Vì vậy, ngoài đào tạo văn hóa, giáo dục nghề nghiệp có ý nghĩa quan trọng góp phần giúp các em chọn nghề đúng năng lực, sở thích của bản thân và yêu cầu của thị trường.

Dựa trên sự am hiểu đặc thù của người học và thực tiễn kinh tế địa phương, nhiều năm qua, Trung tâm GDNN-GDTX Mê Linh (Hà Nội) luôn chủ động liên kết với doanh nghiệp để định hướng nghề nghiệp cho học viên hiệu quả hơn.

Mê Linh là địa bàn có nhiều khu, cụm công nghiệp và công ty trong lĩnh vực điện tử, chế tạo máy, logistics, chế biến thực phẩm,... đang hoạt động sôi nổi, tạo ra nhu cầu lớn về nhân lực.

Đây là cơ sở để Trung tâm triển khai khảo sát và lựa chọn ngành nghề đào tạo phù hợp. Đồng thời, tăng cường tổ chức các chuyến tham quan thực tế, thực hành nghề ngay tại doanh nghiệp.



Đánh giá về mô hình trên, bà Nguyễn Thị Kim Liên – Bí thư Chi bộ, Giám đốc Trung tâm GDNN-GDTX Mê Linh (Hà Nội) nhấn mạnh: “Doanh nghiệp không chỉ là nơi tiếp nhận người học sau đào tạo, mà cần trở thành mắt xích tham gia ngay vào quá trình thông qua xác định nhu cầu, góp ý chương trình học và kết nối việc làm sau đào tạo. Sự phối hợp chủ động và tích cực của doanh nghiệp giúp học viên nhận thức đúng về nghề và có động lực học nghề hơn”.

Theo bà Nguyễn Thị Kim Liên, thị trường ngày càng đặt yêu cầu cao hơn về năng lực của người lao động, trong khi đó, chỉ một số ít học viên tại Trung tâm GDNN-GDTX đi theo con đường đại học.

Đối với phần đông còn lại, đào tạo nghề theo nhu cầu của doanh nghiệp sẽ mở ra hướng đi mới có đủ không gian để các em tiếp tục học tập, nâng cao kỹ năng chuyên môn và cạnh tranh việc làm.

Đặc biệt, Trung tâm luôn gắn quá trình đào tạo với đầu ra việc làm cụ thể. Nhờ vậy, học viên sau khi hoàn thành chương trình không chỉ có kiến thức văn hóa, kỹ năng nghề mà còn sớm tìm được công việc phù hợp, có thu nhập và ổn định cuộc sống.

Hệ sinh thái từ đào tạo với việc làm

Có kinh nghiệm định hướng nghề nghiệp cho học viên lâu năm, bà Nguyễn Thị Kim Liên khẳng định: “Giáo dục nghề nghiệp không chỉ là hoạt động dạy và học, mà là phương thức xây dựng chuỗi giá trị bền vững cho người học: Hiểu bản thân – Chọn đúng nghề - Học tốt nghề - Có việc làm – Có thu nhập - Ổn định cuộc sống và phát triển bền vững”.

Để mô hình “Học văn hóa gắn với giáo dục nghề nghiệp và nhu cầu của thị trường lao động” phát huy hiệu quả cao hơn, bà Nguyễn Thị Kim Liên đề xuất một số giải pháp.



Thứ nhất, cần chú ý với yếu tố đổi mới khi tư vấn và định hướng nghiệp.

Bên cạnh nhu cầu của doanh nghiệp, Trung tâm cần nắm rõ năng lực, sở thích, hoàn cảnh gia đình của học viên thông qua khảo sát đầu năm học. Qua đó, phân loại thành các nhóm đối tượng để tư vấn phù hợp, tránh tình trạng tư vấn chung chung.

Ngoài ra, Trung tâm có thể khơi gợi hứng thú học nghề bằng cách mời doanh nghiệp, cựu học viên thành đạt đến giao lưu và chia sẻ kinh nghiệm, hoặc tổ chức tham quan doanh nghiệp, cơ sở sản xuất để các em hiểu rõ môi trường thực tế.

Thứ hai, cần tích cực kết nối với các trường cao đẳng, trung cấp và doanh nghiệp.

Cụ thể, kêu gọi các bên tham gia góp ý chương trình đào tạo, tổ chức ngày hội việc làm, tuyển dụng tại Trung tâm hoặc cam kết giới thiệu việc làm sau tốt nghiệp.

“Trách nhiệm của Trung tâm còn nằm ở lựa chọn ngành, nghề phù hợp nhu cầu, định hướng phát triển kinh tế của địa phương, từ đó gia tăng cơ hội có việc làm như: điện công nghiệp, cơ khí, công nghệ ô tô, tin học, chế biến thực phẩm, chăm sóc sắc đẹp, thương mại điện tử...

Ngoài ra, lộ trình học phải linh hoạt để đảm bảo các em vừa hoàn thành chương trình văn hóa, vừa có chứng chỉ nghề”, bà Nguyễn Thị Kim Liên nhấn mạnh.

Với đối tượng học viên có hoàn cảnh khó khăn hoặc lực học yếu, Trung tâm chủ động tư vấn tâm lý và hướng dẫn chọn nghề. Cùng với đó là hỗ trợ tiếp cận các chính sách miễn, giảm học phí, học bổng, vay vốn học nghề.

Đáng chú ý, bà Nguyễn Thị Kim Liên cho biết cần ưu tiên cho nhóm đối tượng trên cơ hội thực tập có hỗ trợ chi phí hoặc tuyển dụng sớm. Qua đó, tạo động lực trực tiếp để các em không bỏ học.

Song song với kiến thức văn hóa và kỹ năng nghề, cần chú trọng trang bị cho học viên kỹ năng giao tiếp, làm việc nhóm, sử dụng công nghệ và ngoại ngữ cơ bản, kỹ năng tìm việc, viết hồ sơ và tham gia phỏng vấn, kỷ luật lao động và tác phong công nghiệp.

Một yếu tố cần đặc biệt quan tâm là đầu ra và tính duy trì kết nối giữa Trung tâm – Học viên – Doanh nghiệp để hỗ trợ việc làm lâu dài.

"Cần thiết phải có cơ sở dữ liệu học viên sau tốt nghiệp để tiện theo dõi tỷ lệ học tiếp, đi làm và mức thu nhập. Đó sẽ là cơ sở quan trọng khi điều chỉnh chương trình đào tạo và thực tiễn triển khai mô hình đem lại hiệu quả tốt hơn”, bà Nguyễn Thị Kim Liên lưu ý.



Bắt tay cùng doanh nghiệp

Thực tế tại các Trung tâm GDTX cho thấy, nhiều học viên có học lực chưa cao, điều kiện gia đình còn khó khăn hoặc mông lung, chưa thể xác định rõ hướng đi sau tốt nghiệp. Vì vậy, ngoài đào tạo văn hóa, giáo dục nghề nghiệp có ý nghĩa quan trọng góp phần giúp các em chọn nghề đúng năng lực, sở thích của bản thân và yêu cầu của thị trường.

Dựa trên sự am hiểu đặc thù của người học và thực tiễn kinh tế địa phương, nhiều năm qua, Trung tâm GDNN-GDTX Mê Linh (Hà Nội) luôn chủ động liên kết với doanh nghiệp để định hướng nghề nghiệp cho học viên hiệu quả hơn.

Mê Linh là địa bàn có nhiều khu, cụm công nghiệp và công ty trong lĩnh vực điện tử, chế tạo máy, logistics, chế biến thực phẩm,... đang hoạt động sôi nổi, tạo ra nhu cầu lớn về nhân lực.

Đây là cơ sở để Trung tâm triển khai khảo sát và lựa chọn ngành nghề đào tạo phù hợp. Đồng thời, tăng cường tổ chức các chuyến tham quan thực tế, thực hành nghề ngay tại doanh nghiệp.



Đánh giá về mô hình trên, bà Nguyễn Thị Kim Liên – Bí thư Chi bộ, Giám đốc Trung tâm GDNN-GDTX Mê Linh (Hà Nội) nhấn mạnh: “Doanh nghiệp không chỉ là nơi tiếp nhận người học sau đào tạo, mà cần trở thành mắt xích tham gia ngay vào quá trình thông qua xác định nhu cầu, góp ý chương trình học và kết nối việc làm sau đào tạo. Sự phối hợp chủ động và tích cực của doanh nghiệp giúp học viên nhận thức đúng về nghề và có động lực học nghề hơn”.

Theo bà Nguyễn Thị Kim Liên, thị trường ngày càng đặt yêu cầu cao hơn về năng lực của người lao động, trong khi đó, chỉ một số ít học viên tại Trung tâm GDNN-GDTX đi theo con đường đại học.

Đối với phần đông còn lại, đào tạo nghề theo nhu cầu của doanh nghiệp sẽ mở ra hướng đi mới có đủ không gian để các em tiếp tục học tập, nâng cao kỹ năng chuyên môn và cạnh tranh việc làm.

Đặc biệt, Trung tâm luôn gắn quá trình đào tạo với đầu ra việc làm cụ thể. Nhờ vậy, học viên sau khi hoàn thành chương trình không chỉ có kiến thức văn hóa, kỹ năng nghề mà còn sớm tìm được công việc phù hợp, có thu nhập và ổn định cuộc sống.

Hệ sinh thái từ đào tạo với việc làm

Có kinh nghiệm định hướng nghề nghiệp cho học viên lâu năm, bà Nguyễn Thị Kim Liên khẳng định: “Giáo dục nghề nghiệp không chỉ là hoạt động dạy và học, mà là phương thức xây dựng chuỗi giá trị bền vững cho người học: Hiểu bản thân – Chọn đúng nghề - Học tốt nghề - Có việc làm – Có thu nhập - Ổn định cuộc sống và phát triển bền vững”.

Để mô hình “Học văn hóa gắn với giáo dục nghề nghiệp và nhu cầu của thị trường lao động” phát huy hiệu quả cao hơn, bà Nguyễn Thị Kim Liên đề xuất một số giải pháp.



Thứ nhất, cần chú ý với yếu tố đổi mới khi tư vấn và định hướng nghiệp.

Bên cạnh nhu cầu của doanh nghiệp, Trung tâm cần nắm rõ năng lực, sở thích, hoàn cảnh gia đình của học viên thông qua khảo sát đầu năm học. Qua đó, phân loại thành các nhóm đối tượng để tư vấn phù hợp, tránh tình trạng tư vấn chung chung.

Ngoài ra, Trung tâm có thể khơi gợi hứng thú học nghề bằng cách mời doanh nghiệp, cựu học viên thành đạt đến giao lưu và chia sẻ kinh nghiệm, hoặc tổ chức tham quan doanh nghiệp, cơ sở sản xuất để các em hiểu rõ môi trường thực tế.

Thứ hai, cần tích cực kết nối với các trường cao đẳng, trung cấp và doanh nghiệp.

Cụ thể, kêu gọi các bên tham gia góp ý chương trình đào tạo, tổ chức ngày hội việc làm, tuyển dụng tại Trung tâm hoặc cam kết giới thiệu việc làm sau tốt nghiệp.

“Trách nhiệm của Trung tâm còn nằm ở lựa chọn ngành, nghề phù hợp nhu cầu, định hướng phát triển kinh tế của địa phương, từ đó gia tăng cơ hội có việc làm như: điện công nghiệp, cơ khí, công nghệ ô tô, tin học, chế biến thực phẩm, chăm sóc sắc đẹp, thương mại điện tử...

Ngoài ra, lộ trình học phải linh hoạt để đảm bảo các em vừa hoàn thành chương trình văn hóa, vừa có chứng chỉ nghề”, bà Nguyễn Thị Kim Liên nhấn mạnh.

Với đối tượng học viên có hoàn cảnh khó khăn hoặc lực học yếu, Trung tâm chủ động tư vấn tâm lý và hướng dẫn chọn nghề. Cùng với đó là hỗ trợ tiếp cận các chính sách miễn, giảm học phí, học bổng, vay vốn học nghề.

Đáng chú ý, bà Nguyễn Thị Kim Liên cho biết cần ưu tiên cho nhóm đối tượng trên cơ hội thực tập có hỗ trợ chi phí hoặc tuyển dụng sớm. Qua đó, tạo động lực trực tiếp để các em không bỏ học.

Song song với kiến thức văn hóa và kỹ năng nghề, cần chú trọng trang bị cho học viên kỹ năng giao tiếp, làm việc nhóm, sử dụng công nghệ và ngoại ngữ cơ bản, kỹ năng tìm việc, viết hồ sơ và tham gia phỏng vấn, kỷ luật lao động và tác phong công nghiệp.

Một yếu tố cần đặc biệt quan tâm là đầu ra và tính duy trì kết nối giữa Trung tâm – Học viên – Doanh nghiệp để hỗ trợ việc làm lâu dài.

"Cần thiết phải có cơ sở dữ liệu học viên sau tốt nghiệp để tiện theo dõi tỷ lệ học tiếp, đi làm và mức thu nhập. Đó sẽ là cơ sở quan trọng khi điều chỉnh chương trình đào tạo và thực tiễn triển khai mô hình đem lại hiệu quả tốt hơn”, bà Nguyễn Thị Kim Liên lưu ý.