Trong bối cảnh nguồn nhân lực kỹ thuật ngày càng khan hiếm, việc tăng cường liên kết giữa doanh nghiệp và các trường đại học được xem là giải pháp quan trọng nhằm rút ngắn khoảng cách giữa đào tạo và thực tiễn. Theo đó, mô hình phối hợp chặt chẽ giữa doanh nghiệp - nhà trường - Nhà nước không chỉ giúp sinh viên sớm thích nghi với môi trường làm việc mà còn mang lại hiệu quả rõ rệt trong tuyển dụng và sử dụng lao động.

Ông Trần Đại Nghĩa - Tổng Giám đốc Tập đoàn Xây dựng Minh Đức trao đổi về mô hình phối hợp giữa doanh nghiệp và các trường đại học trong đào tạo, tuyển dụng nhân lực kỹ thuật, cũng như những kỳ vọng từ chính sách phát triển kinh tế tư nhân hiện nay.

PV: Khi phối hợp với các trường đại học, Tập đoàn Minh Đức đặt ra những tiêu chí tuyển chọn như thế nào?

Ông Trần Đại Nghĩa: Hiện nay, chúng tôi đang phối hợp với ba trường là Trường Đại học Giao thông Vận tải, Trường Đại học Xây dựng Hà Nội và Trường Đại học Kiến trúc Hà Nội. Đây đều là những cơ sở đào tạo có chuyên ngành sát với hoạt động thực tiễn của doanh nghiệp như xây dựng, cầu đường, kiến trúc.

Tiêu chí đầu tiên để chúng tôi lựa chọn là ngành nghề đào tạo phải phù hợp với hoạt động thực tiễn của doanh nghiệp, chủ yếu trong lĩnh vực xây dựng, cầu đường và kiến trúc. Bên cạnh đó, chất lượng sinh viên đầu ra và chương trình đào tạo có tính ứng dụng cũng là những yếu tố rất quan trọng.

Tuy nhiên, dù nền tảng lý thuyết tốt đến đâu, nếu thiếu trải nghiệm thực tiễn thì sinh viên vẫn khó đáp ứng ngay yêu cầu công việc. Vì vậy, Minh Đức chủ động cung cấp môi trường công trường, dự án thực tế để sinh viên và giảng viên cùng tham gia. Khi giảng viên hiểu sâu thực tiễn, bài giảng sẽ sát hơn; khi sinh viên được va chạm sớm, khả năng thích nghi được tăng lên đáng kể.

Để xây dựng quan hệ hợp tác lâu dài, chúng tôi đưa ra cam kết ưu tiên tuyển dụng sinh viên từ các trường phối hợp, đồng thời tài trợ và đồng hành cùng hoạt động nghiên cứu khoa học. Bên cạnh đó, các chuyên gia của doanh nghiệp trực tiếp tham gia cùng nhóm nghiên cứu, đưa sinh viên ra công trường và chia sẻ các bài toán thực tế, đặc biệt là định hướng chuyển đổi công nghệ xanh trong xây dựng.

PV: Sau một thời gian triển khai mô hình hợp tác, ông đánh giá hiệu quả của việc phối hợp giữa doanh nghiệp và nhà trường ra sao?

Ông Trần Đại Nghĩa: Từ thực tế triển khai, chúng tôi đánh giá mô hình phối hợp giữa doanh nghiệp và nhà trường mang lại hiệu quả rõ rệt. Gần đây, chúng tôi tiếp nhận khoảng 30 sinh viên thực tập trong thời gian ba tháng, trong đó khoảng 1/3 số sinh viên có thể tham gia công việc ngay, đảm nhận các vị trí tương đương kỹ sư có từ 2–3 năm kinh nghiệm.

Kết quả này cho thấy định hướng đào tạo của nhà trường cơ bản phù hợp với nhu cầu của doanh nghiệp, sinh viên có nền tảng kiến thức khá tốt. Hạn chế chủ yếu hiện nay nằm ở kỹ năng và trải nghiệm thực tiễn. Khi được trực tiếp làm việc trong môi trường doanh nghiệp, nhiều sinh viên tiến bộ nhanh, có thể tham gia vào các khâu như thiết kế hoặc giám sát công trình chỉ sau một thời gian ngắn.

So với cách tuyển dụng truyền thống là tuyển người đã có kinh nghiệm nhưng vẫn phải đào tạo lại, việc tiếp nhận sinh viên ngay từ đầu và đồng hành trong quá trình đào tạo được đánh giá là hiệu quả và bền vững hơn, giúp doanh nghiệp chủ động xây dựng đội ngũ nhân lực lâu dài.

PV: Trước thực tế lao động trẻ, đặc biệt là thế hệ Gen Z có xu hướng dịch chuyển công việc, doanh nghiệp có gặp áp lực trong việc giữ chân nhân sự đã đào tạo hay không?

Ông Trần Đại Nghĩa: Thực tế là doanh nghiệp nào cũng có lo lắng, bởi chúng tôi bỏ ra rất nhiều chi phí, thời gian và nguồn lực để đào tạo. Tuy nhiên, chúng tôi xác định đào tạo không chỉ vì lợi ích trước mắt mà còn là trách nhiệm xã hội. Nếu góp phần tạo ra một lớp kỹ sư có năng lực, đó cũng là giá trị tích cực.

Để giữ chân nhân sự, chúng tôi xây dựng chế độ đãi ngộ tương đối cạnh tranh, từ thưởng đầu vào, mức lương phù hợp cho đến môi trường làm việc. Sinh viên thực tập tại Minh Đức được hỗ trợ ăn ở, đi lại; nếu có năng lực và mong muốn gắn bó, các bạn có thể ký hợp đồng học việc với mức trợ cấp trên 7 triệu đồng/tháng trước khi trở thành lao động chính thức. Hiện nay, lực lượng lao động trẻ tại công ty chúng tôi chiếm tỷ lệ khá cao, nhiều người trưởng thành từ chính vị trí thực tập sinh.

Theo tôi, nhảy việc thường xuất phát từ môi trường làm việc, chế độ đãi ngộ hoặc kỳ vọng cá nhân. Tuy nhiên, việc thay đổi quá sớm khiến người lao động mất 3 - 6 tháng thích nghi và chưa chắc phát triển tốt hơn.

PV: Trong bối cảnh Nghị quyết 68 về phát triển kinh tế tư nhân đang được triển khai, theo ông, mô hình phối hợp giữa Nhà nước – nhà trường – doanh nghiệp cần được tháo gỡ những điểm gì để phát huy hiệu quả hơn?

Ông Trần Đại Nghĩa: Tôi cho rằng Nghị quyết 68 là một chủ trương rất đúng và kịp thời, đặc biệt phù hợp với sự phát triển của khu vực kinh tế tư nhân và cộng đồng doanh nghiệp hiện nay. Nghị quyết đã xác định rõ vai trò trung tâm của doanh nghiệp trong nền kinh tế, đồng thời tạo cơ sở quan trọng để hoạch định các chính sách liên quan đến phát triển doanh nghiệp, từ tuyển dụng, đào tạo nguồn nhân lực cho đến chính sách tiền lương, đãi ngộ.

Tuy nhiên, để mô hình phối hợp giữa Nhà nước - nhà trường - doanh nghiệp thực sự phát huy hiệu quả, cần tiếp tục tháo gỡ một số điểm nghẽn. Trước hết, cần tăng cường sự gắn kết giữa nhà trường và doanh nghiệp trong xây dựng chương trình đào tạo, bảo đảm sinh viên ra trường đáp ứng yêu cầu thực tiễn. Nhà trường cần nắm sát nhu cầu của doanh nghiệp, trong khi doanh nghiệp chủ động phối hợp, tạo điều kiện cho sinh viên được tham gia thực tế sản xuất, kinh doanh.

Bên cạnh đó, Nhà nước cần hoàn thiện các cơ chế liên quan đến thực tập, đào tạo tại doanh nghiệp, đặc biệt là các quy định về chi phí, thuế và bảo hiểm đối với sinh viên thực tập có thu nhập, để doanh nghiệp yên tâm đầu tư cho công tác đào tạo. Khi cơ sở lý luận được gắn chặt với thực tiễn, chất lượng đào tạo và hiệu quả sử dụng nguồn nhân lực sẽ được nâng cao.

PV: Với kinh nghiệm từng giảng dạy và trực tiếp tuyển dụng, ông kỳ vọng gì ở sinh viên kỹ thuật hiện nay?

Ông Trần Đại Nghĩa: Theo tôi, sinh viên kỹ thuật hiện nay cần trước hết có đam mê với ngành nghề đã lựa chọn, cùng tinh thần dấn thân và sự chăm chỉ. Khi đã xác định được hướng đi, các em cần kiên trì theo đuổi đến cùng, bởi nếu thiếu sự nỗ lực và bền bỉ thì rất khó hoàn thiện năng lực chuyên môn.

Một điều tôi đặc biệt lưu ý là khả năng tập trung. Hiện nay, sinh viên đứng trước quá nhiều luồng thông tin, tác động từ mạng xã hội và các lựa chọn nghề nghiệp, dẫn đến tình trạng học một đằng, ra trường làm một nẻo. Việc không thực sự chuyên tâm vào ngành đào tạo khiến quá trình tích lũy chuyên môn bị gián đoạn, từ đó khó phát triển lâu dài và trở thành nhân lực chất lượng cao.

Bên cạnh đó, ngoại ngữ vẫn là điểm yếu lớn của sinh viên kỹ thuật hiện nay. Trong bối cảnh doanh nghiệp ngày càng tham gia nhiều dự án quốc tế, một kỹ sư không chỉ giỏi chuyên môn mà còn có khả năng giao tiếp tốt bằng tiếng Anh hoặc tiếng Trung sẽ có lợi thế rất lớn, cả về cơ hội việc làm lẫn thu nhập.

Thực tế cho thấy, kỹ sư có ngoại ngữ tốt thường có mức thu nhập cao hơn rõ rệt, song nhiều sinh viên vẫn chưa thực sự đầu tư nghiêm túc cho kỹ năng này. Tôi mong rằng sinh viên sớm nhận ra tầm quan trọng của ngoại ngữ để chuẩn bị tốt hơn cho tương lai nghề nghiệp của mình.

Xin cảm ơn ông đã nhận lời phỏng vấn!