Tạo động lực chuyển hoá khoa học, công nghệ thành lực lượng sản xuất

Ngày 15/8, Viện Kinh tế chính trị học (Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh) phối hợp với Trường Đại học Thái Bình tổ chức hội thảo “Thể chế phát huy kết quả chuyển hóa khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo thành lực lượng sản xuất trực tiếp”.

Dự hội thảo có PGS.TS Nguyễn Ngọc Toàn, Viện trưởng Viện Kinh tế chính trị học; PGS.TS Phạm Quốc Thành, Hiệu trưởng Trường Đại học Thái Bình; đại diện Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Hưng Yên, Hội Khuyến học tỉnh cùng đông đảo chuyên gia, nhà khoa học, nhà quản lý.

Tháo gỡ điểm nghẽn từ thể chế

Phát biểu đề dẫn, PGS.TS Phạm Thị Tuý, Phó Viện trưởng Viện Kinh tế chính trị học, nhấn mạnh vấn đề đặt ra không chỉ là có bao nhiêu kết quả nghiên cứu, công nghệ hay sáng kiến, mà quan trọng hơn là xây dựng thể chế để đưa các kết quả đó vào sản xuất, kinh doanh, quản trị và đời sống.

Theo PGS.TS Phạm Thị Tuý, trong mô hình tăng trưởng hiện nay, tri thức, dữ liệu, công nghệ, tài sản trí tuệ, năng lực đổi mới sáng tạo và chất lượng thể chế ngày càng trở thành những yếu tố quyết định năng suất, sức cạnh tranh.

Tinh thần Nghị quyết 57 của Bộ Chính trị đặt khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số vào vị trí đột phá quan trọng hàng đầu, đòi hỏi phải chuyển mạnh từ tư duy tạo ra kết quả sang phát huy, chuyển hóa và nhân rộng kết quả.

Thể chế được xác định là mắt xích kết nối từ tri thức khoa học đến công nghệ, sản phẩm, mô hình kinh doanh, sản xuất, giá trị gia tăng và năng lực cạnh tranh. Nếu thiếu cơ chế về sở hữu, định giá, chuyển giao, thương mại hóa hay chia sẻ lợi ích, nhiều kết quả nghiên cứu khó đi vào thị trường.

Đại biểu biểu thảo luận tại hội thảo. Ảnh: Đinh Chiến

Do đó, cần chuyển từ quản lý hoạt động khoa học, công nghệ sang kiến tạo hệ sinh thái đổi mới sáng tạo. Trong đó, Nhà nước giữ vai trò kiến tạo môi trường; doanh nghiệp trở thành trung tâm đổi mới sáng tạo; viện nghiên cứu, trường đại học là nguồn cung cấp tri thức, công nghệ và nhân lực; nhà khoa học được tạo động lực và hưởng lợi ích chính đáng; nhà đầu tư tham gia lựa chọn, định giá và thương mại hóa công nghệ.

Đối với Đồng bằng sông Hồng, yêu cầu này càng có ý nghĩa khi khu vực hội tụ hệ thống trường đại học, viện nghiên cứu, khu công nghiệp, doanh nghiệp và thị trường lớn. Vấn đề đặt ra là xây dựng cơ chế liên kết, chia sẻ hạ tầng, dữ liệu, nguồn nhân lực, phòng thí nghiệm và thị trường công nghệ để hình thành không gian đổi mới sáng tạo liên vùng.

Gắn nghiên cứu với nhu cầu phát triển địa phương

Hội thảo tập trung làm rõ các vấn đề về sở hữu, định giá, chuyển giao, phân chia lợi ích, tài chính cho đổi mới sáng tạo; nâng cao năng lực hấp thụ công nghệ của doanh nghiệp; tăng cường liên kết giữa viện, trường và doanh nghiệp; đồng thời nghiên cứu cơ chế thử nghiệm, chấp nhận và quản trị rủi ro đối với công nghệ, mô hình kinh doanh mới.

Tại hội thảo, các đại biểu, chuyên gia, nhà khoa học tập trung trao đổi về những điểm nghẽn trong quá trình chuyển kết quả nghiên cứu thành sản phẩm, giá trị thị trường; đề xuất giải pháp hoàn thiện thể chế, tăng cường thương mại hóa và đưa khoa học, công nghệ vào sản xuất.

Từ thực tiễn Hưng Yên, đại biểu cho rằng địa phương có nhiều điều kiện để thúc đẩy chuyển giao khoa học, công nghệ, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, công nghiệp công nghệ cao và nông nghiệp công nghệ cao. Trong đó, các trường đại học cần phát huy vai trò không chỉ là cơ sở đào tạo mà còn là hạt nhân trí thức, trung tâm kết nối nghiên cứu với doanh nghiệp và nhu cầu phát triển địa phương.

PGS.TS Nguyễn Ngọc Toàn - Viện trưởng Viện Kinh tế chính trị học (Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh) kết luận hội thảo. Ảnh: Đinh Chiến

Kết luận hội thảo, PGS.TS Nguyễn Ngọc Toàn (Viện trưởng Viện Kinh tế chính trị học) khẳng định các ý kiến thống nhất rằng điểm nghẽn hiện nay không chỉ nằm ở công nghệ mà sâu xa hơn là thể chế, nhất là trong các khâu sở hữu, định giá tài sản trí tuệ, chuyển giao, thương mại hóa, phân chia lợi ích và huy động nguồn lực.

Theo đó, cần chuyển mạnh từ “tạo ra kết quả” sang “phát huy kết quả”, lấy hiệu quả ứng dụng, năng suất, giá trị gia tăng và năng lực cạnh tranh làm thước đo. Thể chế phải khơi thông nguồn lực, giải phóng sức sáng tạo, hài hòa lợi ích, chia sẻ rủi ro và tạo không gian cho những mô hình, sản phẩm mới.

PGS.TS Nguyễn Ngọc Toàn nhấn mạnh doanh nghiệp cần dẫn dắt nhu cầu thị trường; viện, trường cung cấp tri thức, công nghệ và nhân lực; nhà khoa học tham gia sáng tạo; nhà đầu tư cung cấp nguồn lực; Nhà nước kiến tạo thể chế và kết nối các nguồn lực.

Đối với Trường Đại học Thái Bình, PGS.TS Nguyễn Ngọc Toàn cho rằng, đơn vị cần tiếp tục nâng cao năng lực đội ngũ, nghiên cứu, đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, mở rộng liên kết với doanh nghiệp và tham gia sâu hơn vào hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, góp phần thúc đẩy phát triển tỉnh Hưng Yên và vùng Đồng bằng sông Hồng.

Cũng theo Viện trưởng Viện Kinh tế chính trị học (Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh), các kết quả trao đổi tại hội thảo sẽ là nguồn tư liệu khoa học để Viện tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện các luận cứ và kiến nghị chính sách về phát triển lực lượng sản xuất mới, hoàn thiện quan hệ sản xuất và thúc đẩy khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo trở thành lực lượng sản xuất trực tiếp trong giai đoạn mới.