Từ 'học để biết chữ' đến 'học để phát triển'

2025/10/10 09:21

GD&TĐ - Giai đoạn 2026–2030 công tác xóa mù chữ có bước chuyển quan trọng, đó là học để áp dụng, phát triển kinh tế, nâng cao chất lượng cuộc sống.

Từ xóa mù chữ truyền thống đến xóa mù chữ chức năng

Báo cáo tổng kết 5 năm thực hiện các nội dung về giáo dục và đào tạo thuộc CTMTQG phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2021-2030, giai đoạn I: từ năm 2021 đến năm 2025 và định hướng giai đoạn 2026-2030 của Bộ GD&ĐT cho thấy, công tác xóa mù chữ giai đoạn I đã đạt được nhiều kết quả nổi bật.

Đó là, tỷ lệ biết chữ của người dân trong độ tuổi 15–60 ở nhiều địa phương đạt trên 98%, trong đó có tỉnh Thanh Hóa duy trì chuẩn xóa mù chữ mức độ 2 tại toàn bộ 27/27 huyện, thị xã, thành phố. Quảng Nam cũng ghi dấu ấn khi 9/9 huyện miền núi được công nhận đạt chuẩn quốc gia về xóa mù chữ mức độ 2.

Tuy nhiên, bên cạnh thành công, vẫn còn những thách thức không nhỏ. Đến cuối năm 2024, riêng tại Thanh Hóa, vẫn còn trên 18 nghìn người mù chữ trong độ tuổi 15–60, chủ yếu trên 45 tuổi, sống rải rác ở địa bàn khó khăn. Nhóm này ít có cơ hội tiếp cận lớp học tập trung, gặp rào cản về tâm lý và điều kiện đi lại. Điều đó cho thấy, nếu chỉ dừng lại ở cách tiếp cận truyền thống – mở lớp dạy đọc, dạy viết cơ bản – thì công tác xóa mù chữ sẽ chưa đủ sức bền.

Chính từ thực tiễn đó, định hướng giai đoạn 2026–2030 được đề xuất là chuyển trọng tâm từ “học để biết chữ” sang “học để sống, để phát triển”. Xóa mù chữ không chỉ để người dân đọc được một tờ giấy, viết được vài dòng chữ, mà là tạo cơ hội để họ nắm bắt kiến thức pháp luật cơ bản, biết quản lý tài chính gia đình, áp dụng kỹ thuật sản xuất nông nghiệp, chăm sóc sức khỏe bản thân và cộng đồng. Đây là bước phát triển mới, coi người học là trung tâm và kết quả học tập phải gắn liền với cuộc sống hàng ngày.

Học sinh vùng khó khăn tại Phú Thọ được quan tâm đầu tư về giáo dục.

Học để làm và phát triển bền vững

Theo đề xuất định hướng của địa phương trong Báo cáo Tổng kết 5 năm thực hiện các nội dung về giáo dục và đào tạo thuộc CTMTQG phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2021-2030, giai đoạn I: từ năm 2021 đến năm 2025 và định hướng giai đoạn 2026-2030, công tác xóa mù chữ giai đoạn mới sẽ được triển khai thông qua Chương trình xóa mù chữ chức năng.

Bộ GD&ĐT định hướng xây dựng các bộ tài liệu học tập theo dạng mô-đun, lồng ghép những nội dung thiết thực nhất với đời sống: từ luật pháp, quản lý tài chính, vệ sinh môi trường, đến kỹ thuật canh tác, chăm sóc sức khỏe.

Cách tiếp cận này biến lớp học xóa mù chữ thành “lớp học cuộc sống”. Học viên không chỉ học chữ, mà còn học cách áp dụng chữ nghĩa vào quản lý công việc gia đình, phát triển sinh kế, nâng cao chất lượng đời sống. Với những địa phương miền núi, nơi tỷ lệ tái mù chữ còn cao, hướng đi này có thể giúp người dân gắn bó với tri thức hơn, tránh tình trạng “học rồi quên”.

Để hiện thực hóa mục tiêu này, các đơn vị kiến nghị ban hành chính sách hỗ trợ đặc thù cho đội ngũ giáo viên xóa mù chữ. Đây là lực lượng then chốt nhưng thường phải làm việc trong điều kiện thiếu thốn. Các gói hỗ trợ bao gồm phụ cấp trách nhiệm, hỗ trợ chi phí đi lại, cung cấp tài liệu giảng dạy, chế độ làm thêm giờ… là rất cần thiết để khuyến khích giáo viên bám lớp, bám bản.

Song song với đó, các mô hình học tập linh hoạt được khuyến khích triển khai: lớp học buổi tối, cuối tuần, mô hình gia đình học tập, sử dụng audio qua điện thoại hay công cụ công nghệ đơn giản. Những cách làm này phù hợp với đặc thù người học lớn tuổi, sống phân tán và có ít thời gian rảnh.

Tầm nhìn xa hơn, xóa mù chữ giai đoạn 2026–2030 sẽ góp phần giảm nghèo bền vững, tăng năng lực hội nhập cho người dân tộc thiểu số, đồng thời tạo nền tảng cho việc nâng cao chất lượng nguồn nhân lực vùng khó. Khi người dân vừa biết chữ, vừa biết áp dụng kiến thức để phát triển kinh tế và nâng cao đời sống, công tác xóa mù chữ sẽ thực sự trở thành “đòn bẩy” cho phát triển bền vững.

Giai đoạn 2026–2030, công tác xóa mù chữ (XMC) bước vào kỷ nguyên mới, chuyển trọng tâm từ “học để biết chữ” sang “học để sống, để phát triển”. Đây là giải pháp chiến lược nhằm tạo ra sức bền cho tri thức, khắc phục tình trạng tái mù chữ và nâng cao chất lượng dân trí vùng khó khăn.
Mục tiêu không chỉ là dạy đọc, viết cơ bản, mà là trang bị kiến thức áp dụng trực tiếp vào cuộc sống thông qua Chương trình Xóa mù chữ chức năng. Nội dung học sẽ được lồng ghép các mô-đun thiết thực như kỹ thuật canh tác nông nghiệp, quản lý tài chính gia đình, đến kiến thức pháp luật cơ bản.

Người dân xã Cao Bồ (Tuyên Quang) chế biến chè shan tuyết theo phương pháp truyền thống.

Từ xóa mù chữ truyền thống đến xóa mù chữ chức năng

Học để làm và phát triển bền vững

Giai đoạn 2026–2030, công tác xóa mù chữ (XMC) bước vào kỷ nguyên mới, chuyển trọng tâm từ “học để biết chữ” sang “học để sống, để phát triển”. Đây là giải pháp chiến lược nhằm tạo ra sức bền cho tri thức, khắc phục tình trạng tái mù chữ và nâng cao chất lượng dân trí vùng khó khăn.
Mục tiêu không chỉ là dạy đọc, viết cơ bản, mà là trang bị kiến thức áp dụng trực tiếp vào cuộc sống thông qua Chương trình Xóa mù chữ chức năng. Nội dung học sẽ được lồng ghép các mô-đun thiết thực như kỹ thuật canh tác nông nghiệp, quản lý tài chính gia đình, đến kiến thức pháp luật cơ bản.

Chia sẻ

Theo Long Anh - Minh Sơn

giaoducthoidai.vn

Theo: giaoducthoidai.vn

2025/10/09 16:00 (GMT+7)

Xem thêm Học tập ngoại khoá

Học tập ngoại khoá

Hải Phòng sáng tạo trong dạy học môn Tiếng Việt

Học tập ngoại khoá

338 tân tiến sĩ, thạc sĩ và cử nhân Trường ĐH Ngoại ngữ Huế nhận bằng tốt nghiệp

Học tập ngoại khoá

Giọt nước mắt nghị lực của những thủ khoa vượt khó

Học tập ngoại khoá

Trong 3 năm, Trường Đại học Y Dược TPHCM đầu tư hơn 50 tỷ đồng nghiên cứu y khoa

Học tập ngoại khoá

'Trường học số' ở Cà Mau

Học tập ngoại khoá

Mô hình ô tô điện nâng cao kỹ năng cho sinh viên

Mới nhất

2026-01-10 04:28

Trường ĐH Mở Hà Nội kỷ niệm 76 năm Ngày truyền thống HSSV Việt Nam

GD&TĐ - Ngày 9/1, Trường ĐH Mở Hà Nội tổ chức kỷ niệm 76 năm Ngày truyền thống Học sinh, Sinh viên và Hội Sinh viên Việt Nam (9/1/1950 – 9/1/2026).

2026-01-10 04:28

Đưa nghệ thuật vào giáo dục học đường tại Trường THPT FPT Hà Nội

GD&TĐ - Gala Kịch Pharos 2026 tại Trường THPT FPT Hà Nội đưa học sinh vào hành trình trải nghiệm nghệ thuật sống động, nơi các em kể câu chuyện của chính mình và rèn luyện kỹ năng sống.

2026-01-10 04:12

Sở Y tế TP Hồ Chí Minh ra 'tối hậu thư' cho Bệnh viện Từ Dũ trong hoạt động quảng cáo

(CLO) Sở Y tế TP Hồ Chí Minh cho biết, Sở này đã tiếp nhận và ghi nhận các phản ánh của báo chí, người dân liên quan đến hoạt động quảng cáo thương mại trong khuôn viên Bệnh viện Từ Dũ thời gian qua.

2026-01-10 04:12

Hà Nội tung loạt sản phẩm du lịch mới, đẩy mạnh kích cầu trong năm 2026

(CLO) Thực hiện kế hoạch phát triển văn hóa, kích cầu du lịch và mục tiêu tăng trưởng GRDP năm 2026 trên 8%, Sở Du lịch Hà Nội vừa giới thiệu một số sản phẩm du lịch mới cùng các điểm bán sản phẩm OCOP phục vụ du khách đến Thủ đô.

2026-01-10 04:12

Gần 1.000 học sinh tham gia diễu hành kỷ niệm 950 năm Văn Miếu-Quốc Tử Giám

(CLO) Nhân kỷ niệm 950 năm thành lập Quốc Tử Giám (1076-2026), ngày 9/1 tại Hà Nội, Trung tâm Hoạt động Văn hóa, Khoa học Văn Miếu-Quốc Tử Giám tổ chức diễu hành với chủ đề “Gieo mầm Đạo học cho thế hệ tương lai”, thu hút sự tham gia của 950 học sinh tiểu học.

2026-01-10 04:12

Lễ hội Cơm mới của người Mường ở Ninh Bình là di sản quốc gia

(CLO) Lễ hội Cơm mới là nghi lễ truyền thống phản ánh rõ nét đời sống tinh thần, tín ngưỡng và bản sắc văn hóa của người Mường.

2026-01-10 04:11

950 học sinh diễu hành chào mừng kỷ niệm 950 năm thành lập Quốc Tử Giám

GD&TĐ - Ngày 9/1, tại Văn Miếu – Quốc Tử Giám, 950 học sinh tiểu học đã tham gia diễu hành mang chủ đề “Gieo mầm Đạo học cho thế hệ tương lai”.

2026-01-10 04:11

Người dân xã Mê Linh tất bật chăm sóc hoa, chuẩn bị cho vụ Tết Nguyên đán 2026

(CLO) Trên các cánh đồng hoa xã Mê Linh (Hà Nội), bà con nông dân đang hối hả vào vụ chăm sóc, vun trồng để kịp cung ứng hoa cho thị trường Tết Nguyên đán 2026.

2026-01-10 04:11

Phú Quốc dừng hoạt động chợ đêm sau Tết Nguyên đán Bính Ngọ

(CLO) Sau Tết Nguyên đán Bính Ngọ 2026, khu chợ đêm nổi tiếng ở Phú Quốc chính thức dừng hoạt động.

2026-01-10 04:11

Phát huy giá trị Lễ hội Kỳ yên đình thần Thoại Ngọc Hầu

GD&TĐ -Bộ VHTT&DL vừa cho ý kiến thẩm định đề án “Quản lý, bảo vệ và phát huy giá trị Di sản văn hóa Lễ hội Kỳ yên đình thần Thoại Ngọc Hầu (An Giang).