Giờ học của cô trò Trường THPT Nghi Lộc 4 (Nghệ An). Ảnh: Hồ Lài

Xu hướng này không chỉ làm gia tăng tỷ lệ chọn các môn khoa học tự nhiên ở nhiều trường, mà còn phản ánh sự thay đổi trong nhận thức và công tác hướng nghiệp.

Chuyển từ chọn môn theo “đám đông” sang theo mục tiêu

Tại Trường THPT Nguyễn Huệ (Đắk Lắk), việc lựa chọn tổ hợp môn thi THPT năm nay phản ánh rõ nét tinh thần của Chương trình giáo dục phổ thông 2018. Ông Lê Thành Phương - Hiệu trưởng nhà trường cho biết, những năm trước, 60% học sinh lớp 12 của trường chọn các môn khoa học tự nhiên, 40% còn lại chọn các môn khoa học xã hội. Năm nay, tỷ lệ này là 65% (chọn khoa học tự nhiên), 35% (chọn khoa học xã hội).

Học sinh có xu hướng chuyển dịch từ “chọn theo đám đông” sang “chọn theo mục tiêu”. Các em bắt đầu nhận thức được rằng, việc chọn đúng tổ hợp ngay từ đầu cấp không chỉ phục vụ Kỳ thi tốt nghiệp THPT, mà còn là chìa khóa để xét tuyển vào các ngành nghề thế mạnh trong tương lai.

Lý giải xu hướng gia tăng lựa chọn các môn khoa học tự nhiên tại trường, ông Lê Thành Phương nhắc đến 4 nguyên nhân. Trước hết là chất lượng tuyển sinh đầu vào lớp 10. Theo đó, đa số học sinh đầu vào lớp 10 của Trường THPT Nguyễn Huệ là khá, giỏi và đã được định hướng nghề nghiệp theo các ngành nghề thiên về khoa học tự nhiên.

Bên cạnh đó, sức hút của khối ngành công nghệ và kỹ thuật cũng là yếu tố quan trọng. Trong bối cảnh chuyển đổi số bùng nổ và cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư phát triển mạnh mẽ, các ngành như công nghệ thông tin, trí tuệ nhân tạo, công nghiệp bán dẫn và kỹ thuật ngày càng trở nên hấp dẫn, mở ra nhiều cơ hội việc làm, từ đó thúc đẩy học sinh chủ động đầu tư vào các môn khoa học tự nhiên.

Ngoài ra, hiệu quả từ giáo dục STEM góp phần thay đổi nhận thức của học sinh. Việc đẩy mạnh các hoạt động trải nghiệm, nghiên cứu khoa học và tổ chức ngày hội STEM trong thời gian qua đã giúp các em không còn e ngại các môn Vật lí, Hóa học, Sinh học. Học sinh nhận thấy rõ tính ứng dụng thực tiễn của khoa học, thay vì chỉ là những công thức khô khan.

Cuối cùng, công tác định hướng nghề nghiệp được triển khai bài bản và xuyên suốt từ lớp 10 đến lớp 12 đã giúp học sinh và phụ huynh hiểu rõ, lựa chọn khoa học tự nhiên không phải khó khăn hơn, mà là mở ra những lộ trình nghề nghiệp chuyên sâu với tính cạnh tranh cao trong tương lai.

Kỳ thi tốt nghiệp THPT 2026, Trường THPT Vĩnh Xuân (tỉnh Vĩnh Long) có 437 học sinh lớp 12, trong đó 297 học sinh chọn các môn thi khoa học tự nhiên, 406 em chọn các môn thi khoa học xã hội. So với năm 2025, số chọn môn khoa học xã hội vượt lên rõ rệt, đặc biệt môn Địa lí tăng mạnh. Trong số các môn khoa học tự nhiên, số học sinh đăng ký Vật lí giảm mạnh nhất.

Theo ông Đặng Thành Phúc - Phó Hiệu trưởng nhà trường, học sinh thường có xu hướng lựa chọn các môn khoa học xã hội vì dễ đạt điểm tốt nghiệp và giảm áp lực thi cử. Tuy nhiên, đến năm 2026, khi nhìn rộng ra nhiều trường, ông nhận thấy xu hướng này đang dần thay đổi theo hướng cân bằng hơn. Đặc biệt, ở nhóm học sinh khá, giỏi, tỷ lệ lựa chọn các môn khoa học tự nhiên có dấu hiệu tăng lên.

Xu hướng lựa chọn môn học hiện nay cũng thể hiện sự phân hóa rõ rệt theo mục tiêu của học sinh. Những em chỉ hướng đến xét tốt nghiệp thường nghiêng về khoa học xã hội, trong khi những em có mục tiêu xét tuyển đại học lại ưu tiên các môn khoa học tự nhiên nhiều hơn.

Sự dịch chuyển này xuất phát từ nhiều nguyên nhân. Trước hết, học sinh ngày càng có định hướng nghề nghiệp sớm, đặc biệt ở các lĩnh vực như kỹ thuật, công nghệ hay y dược, vốn yêu cầu nền tảng khoa học tự nhiên.

Bên cạnh đó, đề thi các môn khoa học tự nhiên có tính phân hóa cao, giúp thuận lợi hơn trong quá trình xét tuyển đại học. Ngoài ra, các nhà trường cũng đẩy mạnh hoạt động tư vấn hướng nghiệp và phân luồng, góp phần định hình lựa chọn môn học của học sinh một cách rõ ràng và phù hợp hơn.

Theo ông Nguyễn Văn Hoàng - Hiệu trưởng Trường THPT Nguyễn Huệ (Hưng Yên), học sinh trong Kỳ thi tốt nghiệp THPT thường có xu hướng lựa chọn các môn khoa học xã hội nhiều hơn, chủ yếu do tâm lý ưu tiên sự an toàn, khi đề thi được đánh giá là dễ tiếp cận và phù hợp với mục tiêu xét tốt nghiệp.

Tuy nhiên, năm nay ghi nhận đã có những thay đổi nhất định. Tỷ lệ học sinh lựa chọn các môn khoa học tự nhiên như Vật lí, Hóa học, Sinh học có xu hướng tăng lên. Mặc dù chưa xảy ra sự đảo chiều hoàn toàn, nhưng khoảng cách chênh lệch giữa hai nhóm môn đang dần được thu hẹp.

Giờ học tại Trường THPT Vĩnh Xuân (Vĩnh Long). Ảnh: NTCC

Đẩy mạnh hướng nghiệp để thích ứng xu hướng mới

Chia sẻ giải pháp ôn tập hiệu quả, đặc biệt với các môn khoa học tự nhiên, ông Nguyễn Văn Hoàng cho biết, nhà trường phân loại học sinh theo năng lực để xây dựng kế hoạch ôn tập phù hợp, vừa bảo đảm mục tiêu xét tốt nghiệp, vừa hỗ trợ những em có nguyện vọng xét tuyển đại học. Đồng thời, việc ôn tập theo chuyên đề được tăng cường, đặc biệt ở các môn khoa học tự nhiên, với trọng tâm là rèn luyện tư duy, kỹ năng giải đề và khả năng vận dụng kiến thức.

Bên cạnh đó, nhà trường tổ chức các kỳ thi thử và kiểm tra định kỳ để học sinh làm quen với cấu trúc đề thi, qua đó điều chỉnh phương pháp học tập hiệu quả hơn. Việc ứng dụng công nghệ trong dạy học cũng được đẩy mạnh thông qua sử dụng ngân hàng đề và học liệu số nhằm đa dạng hóa hình thức ôn tập. Quan trọng hơn cả, nhà trường luôn đồng hành cùng học sinh, định hướng để các em lựa chọn môn thi phù hợp với năng lực và mục tiêu tương lai, thay vì chạy theo xu hướng.

Trường THPT Vĩnh Xuân cũng thực hiện phân hóa rõ đối tượng ôn tập. Theo Hiệu trưởng Đặng Thành Phúc, học sinh được chia thành các nhóm gồm: Nhóm có nguy cơ (dưới 5 điểm), nhóm trung bình và nhóm xét tuyển đại học. Đối với các môn khoa học tự nhiên, việc ôn tập tập trung vào củng cố kiến thức nền tảng kết hợp rèn luyện kỹ năng giải nhanh. Riêng với học sinh khá, giỏi, nhà trường tăng cường các bài tập vận dụng và vận dụng cao nhằm nâng cao năng lực làm bài.

Bên cạnh đó, việc ôn tập được tổ chức theo chuyên đề và dạng bài. Mỗi môn khoa học tự nhiên xây dựng hệ thống chuyên đề trọng tâm, bám sát ma trận dạng câu hỏi. Học sinh được rèn luyện các kỹ năng quan trọng như phân tích đề, xử lý số liệu và làm bài trắc nghiệm chính xác, nhanh.

Nhà trường cũng tăng cường kiểm tra và tổ chức thi thử theo kế hoạch của sở GD&ĐT, dự kiến diễn ra từ ngày 11/5 đến 16/5/2026. Sau mỗi đợt thi thử, kết quả được phân tích kỹ lưỡng để xác định phổ điểm, lỗ hổng kiến thức của học sinh, từ đó điều chỉnh kế hoạch ôn tập phù hợp.

Ngoài ra, công nghệ thông tin được đẩy mạnh ứng dụng trong quá trình ôn tập. Các công cụ như Google Forms, Azota được sử dụng để xây dựng ngân hàng câu hỏi và theo dõi tiến độ học tập của học sinh theo từng tuần.

Cùng đó, nhà trường tổ chức phụ đạo riêng cho học sinh yếu ở các môn khoa học tự nhiên, đồng thời bồi dưỡng nhóm học sinh có năng lực nhằm nâng cao điểm số.

Cuối cùng, sự phối hợp giữa giáo viên bộ môn, giáo viên chủ nhiệm và phụ huynh được tăng cường. Giáo viên chủ nhiệm thường xuyên báo cáo ban giám hiệu về những trường hợp học sinh chậm tiến để kịp thời hỗ trợ. Nhà trường cũng tổ chức họp giao ban hằng tuần với học sinh có nguy cơ không đỗ tốt nghiệp nhằm theo dõi, động viên và đưa ra các biện pháp chỉ đạo hiệu quả.

“Xu hướng học sinh quay lại với các môn khoa học tự nhiên là tín hiệu tích cực, phản ánh một số thay đổi quan trọng. Thứ nhất, định hướng nghề nghiệp ngày càng rõ ràng hơn, đặc biệt các ngành thuộc lĩnh vực công nghệ, kỹ thuật, y dược… đang thu hút thí sinh. Thứ hai, trường đại học mở rộng tổ hợp xét tuyển có các môn khoa học tự nhiên, tạo thêm cơ hội cho học sinh. Thứ ba, nhận thức của học sinh, phụ huynh thay đổi, không quá thiên về lựa chọn “dễ” mà quan tâm nhiều hơn đến năng lực, định hướng lâu dài. Ngoài ra, đổi mới chương trình giáo dục phổ thông góp phần giúp học sinh tiếp cận các môn khoa học tự nhiên theo hướng thực tiễn hơn, từ đó tạo hứng thú học tập”, ông Nguyễn Văn Hoàng nhận định.

Bài viết với tag: "môn khoa học tự nhiên"

Thi tốt nghiệp THPT 2026: Xu hướng chọn môn chuyển biến rõ rệt

Có thể bạn quan tâm