Một buổi họp Ban đại diện cha mẹ học sinh cuối năm học 2025 - 2026 tại Hà Nội. Ảnh: Đình Tuệ

Xác lập rõ trách nhiệm các bên

Điểm đáng chú ý tại Thông tư 81/2026 không chỉ là thay đổi cách thức hỗ trợ hoạt động của Ban đại diện, mà quan trọng hơn là xác lập rõ trách nhiệm của từng chủ thể, bảo đảm quyền lựa chọn của phụ huynh, đồng thời nâng cao tính minh bạch và trách nhiệm giải trình.

Bà Nguyễn Thị Vân Hồng - Hiệu trưởng Trường Tiểu học & THCS Chương Dương (Hồng Hà, Hà Nội), cho rằng điều quan trọng nhất là thay đổi tư duy từ “vận động phụ huynh đóng góp bao nhiêu” sang “học sinh cần gì và phụ huynh có thể đồng hành như thế nào”.

Trước hết, nhà trường phải công khai những nhu cầu thực tế phục vụ hoạt động giáo dục, đồng thời xác định rõ nội dung nào thuộc trách nhiệm bảo đảm kinh phí của Nhà nước và nhà trường; nội dung nào có thể tiếp nhận tài trợ tự nguyện theo đúng quy định. Không thể vì thiếu kinh phí mà chuyển trách nhiệm đó sang phụ huynh.

Thứ hai, cần thay đổi cách thức phối hợp với Ban đại diện cha mẹ học sinh. Ban đại diện không nên trở thành đầu mối thu tiền hay chịu áp lực vận động đóng góp, mà cần phát huy vai trò kết nối, lắng nghe, phản ánh nguyện vọng của phụ huynh và đồng hành cùng nhà trường trong các hoạt động giáo dục phù hợp với chức năng, nhiệm vụ được pháp luật quy định.

TS Nguyễn Văn Thanh, giảng viên Học viện Phụ nữ Việt Nam, cho biết bản chất của sự thay đổi này là chuyển từ tư duy huy động, thu và quản lý tiền sang công khai nhu cầu, tổ chức hoạt động đúng chức năng và để phụ huynh tự nguyện lựa chọn hình thức đồng hành phù hợp. Đây còn là bước chuyển trong tư duy quản trị nhà trường và xây dựng quan hệ giữa gia đình với cơ sở giáo dục.

Về pháp lý, Luật Giáo dục năm 2019, được sửa đổi, bổ sung năm 2025, xác định trách nhiệm phối hợp giữa nhà trường, gia đình và xã hội. Thông tư 81/2026/TT-BGDĐT thay thế Thông tư 55/2011/TT-BGDĐT từ ngày 15/11/2026, quy định rõ nguyên tắc hoạt động và cơ chế hỗ trợ đối với Ban đại diện cha mẹ học sinh.

Theo Điều lệ mới, Ban đại diện không thu, tiếp nhận hoặc quản lý tiền hỗ trợ cho hoạt động của mình; không ấn định mức hỗ trợ bình quân, mức tối thiểu, thời hạn hỗ trợ hoặc yêu cầu phụ huynh phải đóng góp. Cha mẹ học sinh được tự nguyện lựa chọn hình thức hỗ trợ phù hợp, trong đó có việc trực tiếp cung cấp hàng hóa, dịch vụ hoặc thanh toán trực tiếp cho bên cung cấp theo quy định.

“Quy định này không phủ nhận sự đồng hành của phụ huynh, mà xác lập giới hạn rõ ràng để sự đồng hành diễn ra đúng mục đích, đúng trách nhiệm và không trở thành nghĩa vụ tài chính trá hình”, TS Nguyễn Văn Thanh nhấn mạnh.

Niềm tin của phụ huynh là nguồn lực lớn nhất

Theo bà Nguyễn Kim Dung, cán bộ giáo dục hưu trí tại Hà Nội, cần phân biệt rõ ba cơ chế: kinh phí thuộc trách nhiệm bảo đảm của nhà trường hoặc cơ quan có thẩm quyền; hỗ trợ trực tiếp cho hoạt động hợp pháp của Ban đại diện; và tài trợ cho cơ sở giáo dục theo quy định riêng. Trong đó, Thông tư 16/2018 điều chỉnh hoạt động tài trợ cho cơ sở giáo dục, còn Thông tư 09/2024 quy định về công khai trong hoạt động của cơ sở giáo dục theo phạm vi điều chỉnh.

Không thể gộp các nguồn lực này dưới tên gọi chung là “đóng góp tự nguyện”, càng không thể sử dụng Ban đại diện làm đầu mối thu hộ những khoản mà nhà trường không được phép thu. Sự đồng thuận của phụ huynh không thể thay thế các điều kiện pháp lý về mục đích, thẩm quyền và quy trình huy động, tiếp nhận, sử dụng nguồn lực.

Theo TS Nguyễn Văn Thanh, để triển khai hiệu quả, cần tập trung vào một số giải pháp căn cơ.

Thứ nhất, chuyển từ thông báo mức đóng góp sang công khai nhu cầu thực tế. Mỗi hoạt động cần làm rõ mục tiêu, nội dung, đối tượng hưởng lợi, điều kiện thực hiện, nguồn lực sẵn có và nhu cầu hỗ trợ. Trước khi đề xuất hỗ trợ, cần xác định hoạt động đó có thuộc nhiệm vụ của Ban đại diện hay không, có được phép tiếp nhận hỗ trợ theo quy định hay không. Công khai nhu cầu là cần thiết, nhưng không đồng nghĩa với việc được quyền vận động đóng góp cho mọi nhu cầu.

Thứ hai, đối với các hoạt động hợp pháp của Ban đại diện, phụ huynh có thể trực tiếp cung cấp hàng hóa, dịch vụ hoặc thanh toán cho bên cung cấp theo quy định, thay vì chuyển tiền để Ban đại diện thu, giữ và chi. Cần xác định rõ nội dung hỗ trợ, trách nhiệm của các bên, tiêu chuẩn chất lượng và điều kiện an toàn. Riêng việc tài trợ cho cơ sở giáo dục phải thực hiện theo quy trình riêng, không thông qua Ban đại diện như một tổ chức thu hộ.

Thứ ba, bảo đảm tính tự nguyện thực chất. Không được ấn định mức đóng góp, phân bổ chỉ tiêu theo lớp, lập danh sách phụ huynh phải hỗ trợ hoặc tạo áp lực thông qua tập thể. Sự đồng thuận của đa số không thể biến việc hỗ trợ thành nghĩa vụ đối với tất cả gia đình. Nhà trường và Ban đại diện phải bảo đảm học sinh không chịu bất lợi vì cha mẹ không tham gia hỗ trợ.

Thứ tư, bảo đảm tính minh bạch từ khâu xác định nhu cầu, thống nhất kế hoạch, tổ chức hỗ trợ đến đánh giá kết quả. Cần làm rõ nguồn lực thực tế đã được hỗ trợ, cách thức sử dụng, kết quả đạt được và trách nhiệm của từng bên. Nhà trường phải tạo điều kiện để Ban đại diện hoạt động đúng chức năng, đồng thời có cơ chế tiếp nhận, xử lý phản ánh và ngăn ngừa việc lợi dụng danh nghĩa Ban đại diện để huy động nguồn lực trái quy định.

“Chúng ta cần lấy hiệu quả giáo dục làm tiêu chí đánh giá, không lấy giá trị hỗ trợ làm thành tích. Hoạt động của Ban đại diện cần tập trung vào những nội dung thiết thực, phù hợp chức năng, góp phần tăng cường sự phối hợp giữa gia đình và nhà trường. Khi nguồn lực không đáp ứng nhu cầu, phải điều chỉnh quy mô, phương thức tổ chức, không tìm cách huy động thêm bằng mọi giá”, TS Nguyễn Văn Thanh nêu quan điểm.

Tự nguyện phải là thực chất, không chỉ thể hiện trên giấy tờ. Phụ huynh có quyền lựa chọn tham gia hoặc không tham gia; nếu tham gia, có thể lựa chọn hình thức phù hợp với điều kiện và khả năng của mình. Tuyệt đối không ấn định mức đóng góp, không bình quân theo đầu học sinh, không giao chỉ tiêu cho từng lớp và không để việc đóng góp trở thành thước đo trách nhiệm của phụ huynh đối với nhà trường. - Bà NGUYỄN THỊ VÂN HỒNG

Bài viết với tag: "minh bạch nguồn lực"

Đại diện đúng vai, đồng hành cùng nhà trường: Minh bạch nguồn lực, bảo đảm tự nguyện

Có thể bạn quan tâm

Bài viết với tag: "minh bạch nguồn lực"

Đại diện đúng vai, đồng hành cùng nhà trường: Minh bạch nguồn lực, bảo đảm tự nguyện

Có thể bạn quan tâm