Gia đình là môi trường giáo dục đầu tiên có tầm quan trọng quyết định đến việc hình thành và phát triển nhân cách nói chung, phẩm chất đạo đức nói riêng của mỗi cá nhân. Ảnh minh hoạ ITN

Trong kỷ nguyên vươn mình của đất nước, giáo dục gia đình không chỉ là dạy con nên người, mà còn là chuẩn bị hành trang để trẻ thích ứng, sáng tạo và cống hiến.

Sự “tiếp sức” đặc biệt

Trong kỷ nguyên vươn mình của đất nước và thời đại, con đường đi tới thành công của mỗi con người trở nên rộng mở nhưng cũng nhiều chông gai hơn bao giờ hết. Giữa bối cảnh ấy, bên cạnh tri thức, bản lĩnh và khát vọng vươn lên, gia đình vẫn luôn là điểm tựa tinh thần bền vững, là nơi nâng đỡ con người từ những bước đi đầu tiên đến những chặng đường quyết định của cuộc đời.

Chính sự yêu thương, định hướng đúng đắn và niềm tin không điều kiện từ gia đình đã tiếp thêm sức mạnh để nhiều người trẻ dám ước mơ lớn, dám vượt qua giới hạn của bản thân và khẳng định giá trị trong xã hội hiện đại. Từ nền tảng gia đình vững chắc ấy, đã xuất hiện không ít tấm gương thành công tiêu biểu, trở thành minh chứng sinh động cho vai trò to lớn của gia đình trong kỷ nguyên vươn mình hôm nay.

Nam sinh lớp 11 Trần Hoàng Khôi là một tấm gương tiêu biểu. Vượt qua các đối thủ tài năng của Singapore, Philippines và Thái Lan, em giành Huy chương Vàng trong trận chung kết bowling nội dung đơn nam tại SEA Games lần thứ 33.

Đây là Huy chương Vàng SEA Games đầu tiên trong lịch sử bowling Việt Nam và được xem là “cơn địa chấn” trong giới. Trước SEA Games, Trần Hoàng Khôi đạt được nhiều thành tích với môn thể thao này như vô địch U13 Thái Lan mở rộng 2022 và Huy chương Vàng đơn nam giải vô địch bowling các đội mạnh quốc gia 2024.

Hành trình đến với bowling của Trần Hoàng Khôi luôn gắn liền với sự đồng hành của bố - anh Trần Anh Tuấn, một vận động viên bowling từng thi đấu cho đội tuyển quốc gia và là người trực tiếp huấn luyện Khôi.

Anh Tuấn từng tham dự nhiều giải đấu lớn như SEA Games 30 tại Philippines, ASIAD 2018 tại Indonesia cùng nhiều giải quốc tế khác. Nhờ từng được huấn luyện bởi các chuyên gia nước ngoài và tập luyện trong môi trường chuyên nghiệp, anh có nền tảng vững chắc để truyền đạt cho con.

Nếu ở vai trò huấn luyện viên, trách nhiệm lớn nhất nằm ở hướng dẫn kỹ thuật, thì với tư cách người cha, mọi việc không kết thúc sau mỗi buổi tập hay mỗi giải đấu. Anh Tuấn còn phải giải thích, định hướng tư duy dài hạn, giúp con hiểu rõ con đường mình đang đi. Thách thức lớn nhất là ổn định tâm lý cho vận động viên trẻ, mà vận động viên ấy lại chính là con mình. Ở tuổi thiếu niên, cảm xúc dễ chi phối hành vi, có thể dẫn đến phản ứng tiêu cực trong thi đấu.

Từ chính trải nghiệm của bản thân, anh Tuấn luôn chia sẻ với con về những tình huống xấu nhất có thể xảy ra, giúp con chuẩn bị tinh thần, hiểu rõ hệ quả trong từng quyết định để tự rút kinh nghiệm. Bên cạnh việc giúp con quản lý cảm xúc, điều khó hơn với anh khi vừa làm bố vừa là thầy chính là phải kiểm soát cảm xúc của chính mình. Mỗi khi hai cha con căng thẳng, người mẹ trở thành “cầu nối” giúp cân bằng mối quan hệ. Lúc đó, anh đặt mình vào vị trí của con để thấu hiểu hơn.

Một gương mặt tiêu biểu khác là Thân Thế Công. Công là một trong những bạn trẻ xuất sắc, lọt top 19 đề cử nhận Giải thưởng Gương mặt trẻ Việt Nam tiêu biểu 2024. Công trở thành chàng trai “vàng” của ngành Giáo dục tỉnh Bắc Giang, khi đạt Huy chương Vàng Olympic Vật lí quốc tế và Huy chương Vàng Olympic Vật lí châu Á năm 2024.

Con đường đến vinh quang, với những tấm huy chương lấp lánh của Công cũng không ít trắc trở, thăng trầm. Ít người biết rằng, Công từng là một học sinh có học lực kém hơn nhiều bạn trong lớp. Thế Công chia sẻ, thời học lớp 6 và 7, kết quả học tập môn Toán của em chưa được tốt, thậm chí có cảm giác tự ti so với các bạn. Đó là quãng thời gian, như Công “bật mí”, em ham chơi game từ máy tính ở nhà.

Thời điểm đó, bố mẹ buồn về em. Sau đó, bố mẹ bán máy tính để Công không còn chơi game nữa. Thấy bố mẹ buồn, Công quyết tâm thay đổi, chú tâm vào học tập. Bước ngoặt của Công bắt đầu từ năm học lớp 8, khi em quan tâm và có nhiều hứng thú với môn Vật lí. Công đã tự giải được nhiều bài tập khó môn học này, đồng thời được thầy giáo dạy thêm tận tình chỉ bảo, nên em càng ham mê Vật lí.

Giáo dục gia đình xuất phát từ tình cảm và thông qua tình cảm vì nguồn gốc hình thành mối liên kết giữa các thành viên gia đình chính là mối quan hệ hôn nhân, huyết thống và nuôi dưỡng. Cha mẹ giáo dục trẻ dựa trên tình cảm yêu thương, qua sự chăm sóc ân cần, khuyên răn, dạy bảo, động viên và làm gương bởi chính hành động của mình.

Điều này in sâu trong nhận thức của trẻ, khiến trẻ học hỏi và làm theo một cách tự giác. Nó dần hình thành nên thói quen, nếp sống, kỹ năng và nhân cách của mình cũng giống như ông bà và cha mẹ mình theo con đường di truyền xã hội.

Kỷ nguyên vươn mình mở ra cho trẻ em những chân trời rộng lớn chưa từng có, nhưng cũng đặt lên vai người lớn trách nhiệm nặng nề hơn. Ảnh minh họa: ITN

Giúp trẻ đối mặt với thách thức

Theo PGS.TS Trần Thành Nam - Chuyên gia tâm lý, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Giáo dục (Đại học Quốc gia Hà Nội), trong cuộc đời mỗi người, gia đình luôn chiếm một vị trí đặc biệt, vừa thiêng liêng vừa thân thuộc.

Giáo dục gia đình diễn ra một cách gần gũi, lâu dài và thường xuyên thông qua những sinh hoạt hằng ngày. Gia đình là môi trường giáo dục đầu tiên có tầm quan trọng quyết định đến việc hình thành và phát triển nhân cách nói chung, phẩm chất đạo đức nói riêng của mỗi cá nhân.

“Nội dung giáo dục của gia đình thường rất đa dạng và phong phú. Một đứa trẻ trong gia đình thường nhận được sự giáo dục rất đa dạng từ người lớn (ông, bà, bố, mẹ, anh chị em và cả họ hàng, người thân trong một số trường hợp) với sự khác biệt về tuổi tác, giới tính, vị thế xã hội, nghề nghiệp.

Nội dung giáo dục trẻ vì vậy cũng rất phong phú và đa dạng từ giáo dục về văn hóa và giá trị, kỹ năng sống, thái độ ứng xử, thói quen hành vi, hay cảm nhận về thẩm mỹ”, ông Nam chia sẻ.

Cùng với đó, ông Nam nhận định, thế hệ Gen Z và Alpha đang phải đối mặt với những thách thức chưa từng có trong lịch sử nhân loại về tương lai nghề nghiệp và sự thay đổi không ngừng của thị trường lao động. Dự báo đến năm 2030, sẽ có khoảng 400 triệu công việc sẽ biến mất và cũng khoảng 400 triệu công việc hoàn toàn mới sẽ được tạo ra.

Gen Z và Alpha sẽ không chỉ phải chuẩn bị cho những ngành nghề chưa từng tồn tại, mà còn cần khả năng thích nghi nhanh với những yêu cầu công việc mới, nơi mà chỉ còn 22% kỹ năng họ có sẽ còn phù hợp trong khi 57% kỹ năng cần được nâng cấp và 21% kỹ năng phải học mới hoàn toàn.

Việc thành công trong sự nghiệp của Gen Z không còn có thể được đo bằng “làm tốt một công việc duy nhất”, mà phải bằng khả năng thích nghi, tái học hỏi, và tái định nghĩa bản thân liên tục để làm tốt nhiều vị trí công việc.

Khi đó, gia đình sẽ ngày càng trở nên quan trọng với vai trò định hướng, hỗ trợ thế hệ trẻ vượt qua áp lực bất định của thế giới, đồng thời giúp các em cần bằng giữa trách nhiệm gia đình, học tập, và phát triển bản thân.

Bằng việc chia sẻ những giá trị cốt lõi như trung thực, tinh thần trách nhiệm và khả năng kiên trì; bằng sự lắng nghe và khuyến khích tư duy tích cực, cha mẹ có thể giúp trẻ kiên định mục tiêu trong những giai đoạn biến động.

Cùng với đó, gia đình hỗ trợ phát triển năng lực thích ứng ở con bằng cách giúp trẻ phát triển các kỹ năng mềm như quản lý thời gian, giải quyết vấn đề, giao tiếp và làm việc nhóm. Khuyến khích trẻ tham gia các khóa học cơ bản về phân tích dữ liệu, học cách trình bày ý tưởng và dữ liệu bằng biểu đồ, báo cáo ngắn gọn và trực quan.

Khuyến khích trẻ tham gia các hoạt động nhóm, nơi thường xuyên có yếu tố bất ngờ, để phát triển tư duy sáng tạo và kỹ năng giải quyết vấn đề. Làm gương bằng cách bình tĩnh đối mặt với khó khăn trong gia đình, truyền cảm hứng cho trẻ.

Gia đình cũng có thể là nơi giúp trẻ cân bằng sau những áp lực, tự tạo động lực và biết cách chăm sóc cho sức khỏe của bản thân như thiết lập thói quen lành mạnh ngủ đủ giấc, ăn uống cân đối và tập thể dục thường xuyên. Dạy trẻ kỹ năng quản lý cảm xúc và xây dựng tư duy mở (growth mindset) thay vì tư duy đóng.

Cũng theo chuyên gia này, giáo dục luôn vận động và biến chuyển. Do đó, cái được chúng ta gọi là “hiện đại” có thể trở nên “truyền thống” hoặc cũng có thể trở thành “lạc hậu”, không còn giá trị trong tương lai. Song, cũng có những cái truyền thống luôn đúng, luôn cần thiết với sự phát triển sự nghiệp bền vững của mỗi người.

Chính vì vậy, sự tương tác giữa các giá trị truyền thống và hiện đại trong giáo dục gia đình thường duy trì di sản văn hóa của gia đình nhưng cũng sẽ trang bị những năng lực mới để con trẻ đối mặt với những thách thức và bất định của xã hội hiện đại. Vấn đề là gia đình phải duy trì và thiết lập được mối quan hệ thân tình giữa các thế hệ.

Chất lượng thời gian ở bên con quan trọng hơn số lượng thời gian. Cha mẹ phải hiểu cái quan trọng không phải là ở cạnh con về mặt vị trí địa lý (gặp nhau hằng ngày trong nhà), mà phải ở bên con về mặt cảm xúc, dẫu chỉ là kết nối bằng các ứng dụng công nghệ thông tin.

Gia đình không chỉ giúp con đối mặt với những thách thức của tương lai, mà còn giúp trẻ tự tin, thích nghi và phát triển toàn diện. Ảnh minh họa: ITN

Bên cạnh đó, gia đình đang đứng trước những thách thức chưa từng có trong sứ mệnh giáo dục trẻ em. Sự bùng nổ của công nghệ, mạng xã hội và trí tuệ nhân tạo vừa mở ra cơ hội tiếp cận tri thức nhanh chóng, vừa tiềm ẩn nguy cơ làm phai nhạt các giá trị truyền thống, khiến trẻ dễ bị cuốn theo lối sống thực dụng, lệ thuộc vào thế giới ảo hoặc mất phương hướng trong quá trình hình thành nhân cách.

Áp lực mưu sinh, nhịp sống gấp gáp cùng sự thay đổi trong cấu trúc gia đình hiện đại cũng khiến nhiều cha mẹ ít có thời gian đồng hành, lắng nghe và thấu hiểu con như trước. Những thách thức ấy đòi hỏi gia đình không chỉ thay đổi cách nuôi dạy con, mà còn phải tự làm mới mình để thích nghi với bối cảnh mới của xã hội.

Tuy nhiên, ông Nam cho rằng, chính trong khó khăn ấy, sứ mệnh của gia đình trong giáo dục trẻ em lại càng trở nên thiêng liêng và quan trọng hơn bao giờ hết. Gia đình không thể thay thế nhà trường hay xã hội, nhưng là nền móng đầu tiên và bền vững nhất hình thành nhân cách, đạo đức cũng như bản lĩnh sống cho trẻ.

Gia đình cần trở thành điểm tựa yêu thương vững chắc, nơi trẻ được an toàn về tinh thần, được lắng nghe, được tôn trọng và được định hướng đúng đắn trước những lựa chọn của cuộc đời.

Bên cạnh việc trang bị cho con kiến thức và kỹ năng thích ứng với thời đại mới, gia đình còn có trách nhiệm gìn giữ, truyền trao những giá trị cốt lõi như lòng nhân ái, tinh thần trách nhiệm, ý thức cống hiến và khát vọng vươn lên vì cộng đồng, vì đất nước.

Trong kỷ nguyên vươn mình, giáo dục gia đình không chỉ là dạy con nên người, mà còn là chuẩn bị cho trẻ hành trang để trở thành công dân toàn cầu có bản sắc, có trí tuệ và có trái tim nhân văn.

Khi gia đình ý thức rõ thách thức và thực hiện trọn vẹn sứ mệnh của mình, trẻ em sẽ có đủ nền tảng để tự tin bước vào tương lai, góp phần xây dựng một xã hội phát triển bền vững, văn minh và giàu giá trị nhân bản. Gia đình, vì thế, vẫn và sẽ mãi là “cái nôi” quyết định chất lượng của thế hệ mai sau trong hành trình vươn mình của thời đại.

Bài viết với tag: "nền tảng gia đình"

Tiếp sức từ gia đình để người trẻ dám vượt giới hạn bản thân

Có thể bạn quan tâm

Bài viết với tag: "nền tảng gia đình"

Tiếp sức từ gia đình để người trẻ dám vượt giới hạn bản thân

Có thể bạn quan tâm