Trường Đại học Nguyễn Tất Thành tư vấn tuyển sinh cho học sinh và phụ huynh. Ảnh: NTTU

Lo chọn sai ngành giữa nỗi lo AI

Thời điểm này, khi Kỳ thi tốt nghiệp THPT và xét tuyển đại học, cao đẳng đến gần, học sinh lớp 12 chịu áp lực lớn trong việc chọn ngành, nghề. Đáng chú ý, câu chuyện về trí tuệ nhân tạo (AI) và công nghệ số đang ảnh hưởng mạnh đến quyết định của các em. Khi AI ngày càng phổ biến trong nhiều lĩnh vực, không ít học sinh băn khoăn liệu ngành mình chọn có phù hợp trong vài năm tới hay không.

Ghi nhận tại một số trường THPT cho thấy, học sinh hiện nay không chỉ quan tâm đến cơ hội trúng tuyển đại học mà còn cân nhắc khả năng tồn tại của ngành nghề trước sự phát triển của công nghệ. Chử Diệu Hiền (học sinh lớp 12, Trường THPT Đinh Tiên Hoàng, phường Vũng Tàu, TPHCM) cho biết em đang phân vân giữa ngành Marketing và Thương mại điện tử. “Em thấy hai ngành này phát triển, nhưng cũng nghe nhiều người nói AI có thể làm nội dung, chạy quảng cáo nên hơi lo. Em sợ học xong lại khó cạnh tranh”, Diệu Hiền chia sẻ.

Không ít học sinh lựa chọn phương án “đăng ký rộng”, xét tuyển nhiều ngành, nhiều trường khác nhau để tăng khả năng trúng tuyển. Tuy nhiên, việc rải nguyện vọng đôi khi thiếu định hướng rõ ràng, đặc biệt khi nhiều em chưa xác định được ngành học phù hợp với bản thân trong bối cảnh công nghệ thay đổi nhanh. Nguyễn Thị Quỳnh Nga (học sinh lớp 12, Trường THPT Vũng Tàu, phường Tam Thắng, TPHCM) cho hay em dự định theo ngành Kế toán vì tính ổn định.

Tuy nhiên, khi tìm hiểu, em nhận thấy những công việc như nhập liệu, xử lý sổ sách, báo cáo cơ bản có thể dần được tự động hóa. “Em chuyển hướng tìm hiểu các ngành rộng hơn như Thương mại điện tử hoặc Kinh doanh số, vừa có yếu tố kinh tế, vừa liên quan đến công nghệ và dữ liệu”, Quỳnh Nga chia sẻ.

Ở một góc nhìn khác, nhiều học sinh băn khoăn khi lựa chọn ngành học chỉ dựa trên tiêu chí “dễ đậu”, thay vì cân nhắc sự phù hợp lâu dài trong bối cảnh thị trường lao động thay đổi nhanh. Gửi câu hỏi về chương trình Tư vấn tuyển sinh trực tuyến của Báo Giáo dục và Thời đại, một học sinh lớp 12 tại TPHCM chia sẻ, dù học lực Toán ở mức trung bình nhưng có năng khiếu vẽ chân dung, em đang phân vân không biết nên chọn ngành nào cho phù hợp.

“Em thích vẽ và khá tự tin về khả năng này, nhưng lại không giỏi Toán nên sợ bị hạn chế khi chọn ngành. Em cũng không biết nên chọn ngành theo sở thích hay chọn ngành nào dễ trúng tuyển hơn”, học sinh này chia sẻ.

Thực tế cho thấy, nhiều học sinh chịu tác động từ nỗi lo AI khi chọn ngành, dẫn đến việc chuyển hướng hoặc né tránh một số lĩnh vực. Tuy nhiên, không phải lựa chọn nào cũng xuất phát từ hiểu biết đầy đủ, có em rời bỏ ngành vì lo bị thay thế, có em lại lúng túng giữa sở thích và khả năng. Nếu chỉ dựa vào tâm lý an toàn hoặc xu hướng, việc chọn ngành dễ trở nên cảm tính và thiếu phù hợp.

Chuẩn bị kỹ năng để không bị thay thế

TS Hồ Thanh Trí - Viện trưởng Viện Quốc tế, Trường Đại học Công Thương TPHCM cho biết, AI chắc chắn sẽ làm thay đổi cách học và làm việc trong lĩnh vực kinh tế - kinh doanh, nhưng không thể thay thế hoàn toàn con người. “AI chủ yếu đảm nhận các công việc mang tính lặp lại, xử lý dữ liệu nhanh. Trong khi đó, con người vẫn giữ vai trò ở những năng lực như tư duy, ra quyết định và kết nối xã hội”, TS Trí nhận định.

Từ góc nhìn này, vấn đề không nằm ở việc chọn ngành nào để “tránh AI”, mà là chuẩn bị những năng lực mà AI khó thay thế. Theo TS Hồ Thanh Trí, người học cần trang bị ít nhất một số nhóm kỹ năng cốt lõi. Trước hết là tư duy phân tích và giải quyết vấn đề. Người học không chỉ dừng lại ở việc tiếp thu kiến thức mà cần biết đọc dữ liệu, nhận diện vấn đề của doanh nghiệp và đề xuất giải pháp phù hợp. Đây là năng lực giúp tạo ra giá trị thực trong công việc.

Bên cạnh kiến thức chuyên môn, sinh viên cần đặc biệt chú trọng khả năng thích nghi và học tập suốt đời. Trong bối cảnh công nghệ thay đổi nhanh, kiến thức hôm nay có thể nhanh chóng trở nên lạc hậu. Vì vậy, người có khả năng học nhanh, cập nhật liên tục và sẵn sàng thay đổi sẽ có lợi thế lớn trên thị trường lao động.

Một yếu tố quan trọng khác là năng lực ngoại ngữ. Ngoài tiếng Anh, người học nên trang bị thêm một ngoại ngữ thứ hai như tiếng Trung, tiếng Hàn hoặc tiếng Nhật. “Hiện nay, Việt Nam là điểm đến của nhiều doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài, đặc biệt từ các quốc gia châu Á. Do đó, lao động có khả năng sử dụng thêm ngoại ngữ sẽ có nhiều cơ hội việc làm, dễ dàng tiếp cận nhà tuyển dụng và có lợi thế trong quá trình thăng tiến”, TS Trí cho biết.

Bên cạnh đó, TS Hồ Thanh Trí nhấn mạnh yếu tố đạo đức nghề nghiệp trong việc sử dụng AI. Khi công nghệ ngày càng được ứng dụng rộng rãi, việc sử dụng AI một cách có trách nhiệm, minh bạch và đúng mục đích sẽ trở thành yêu cầu quan trọng đối với người lao động trong tương lai.

Cùng quan điểm trên, ThS Nguyễn Thị Bích Ngọc - Phó Trưởng phòng Truyền thông & Marketing, Trường Đại học Nguyễn Tất Thành cho biết việc lựa chọn ngành học không nên chỉ dựa vào tiêu chí “dễ đậu”, mà cần phù hợp với năng lực và có định hướng phát triển lâu dài.

Theo ThS Ngọc, với học sinh có năng khiếu sáng tạo, đặc biệt khả năng vẽ, hoàn toàn có thể cân nhắc các ngành như thiết kế đồ họa, truyền thông đa phương tiện, marketing theo hướng sáng tạo, kiến trúc nội thất hay thiết kế thời trang. Đây là những lĩnh vực chú trọng tư duy thẩm mỹ, ý tưởng và kỹ năng thực hành. “Điều quan trọng là các em nhận ra điểm mạnh của bản thân để lựa chọn ngành học phù hợp. Khi có năng khiếu, nếu được đầu tư và phát triển đúng hướng, hoàn toàn có thể trở thành lợi thế nghề nghiệp trong tương lai”, bà Ngọc nhấn mạnh.

Ở góc độ cơ hội việc làm, ThS Ngọc cho biết các ngành như Digital Marketing hiện có “đất dụng võ” rất rộng, bởi hầu hết doanh nghiệp đều cần quảng bá trên nền tảng số. Người học sau khi tốt nghiệp có thể làm việc tại doanh nghiệp, công ty truyền thông, nền tảng thương mại điện tử hoặc lựa chọn làm việc tự do, xây dựng thương hiệu cá nhân hay khởi nghiệp. Tuy nhiên, cơ hội việc làm không phụ thuộc vào tên ngành mà phụ thuộc vào kỹ năng của người học. Những sinh viên được đào tạo gắn với thực hành, có khả năng triển khai công việc thực tế sẽ có lợi thế lớn khi tham gia thị trường lao động, theo ThS Ngọc.

Từ thực tế đào tạo, ThS Ngọc cho biết các ngành khối kinh tế hiện nay đã được tích hợp yếu tố công nghệ và chuyển đổi số. Sinh viên không chỉ học lý thuyết mà còn được tiếp cận công cụ số, tham gia dự án thực tế và rèn kỹ năng nghề nghiệp ngay từ sớm. “Tóm lại, việc chọn ngành cần dựa trên sự phù hợp của bản thân và định hướng lâu dài. Khi có nền tảng tốt và kỹ năng phù hợp, cơ hội việc làm luôn rộng mở”, bà Ngọc nhấn mạnh.

Đối với những băn khoăn về nguy cơ bị AI thay thế, đặc biệt ở các ngành như kế toán, ThS Nguyễn Thị Bích Ngọc cho rằng đây là xu hướng tất yếu của thị trường lao động. AI chỉ thay thế các công việc mang tính lặp lại, trong khi những vị trí như phân tích tài chính, kiểm toán hay tư vấn vẫn cần con người. “Vấn đề không phải là bỏ ngành, mà học thế nào để không bị thay thế. Người học cần trang bị thêm kỹ năng công nghệ, nâng cao khả năng phân tích và thích ứng với môi trường làm việc số”, ThS Ngọc chia sẻ.

Lo chọn sai ngành giữa nỗi lo AI

​Chuẩn bị kỹ năng để không bị thay thế

Chuẩn bị kỹ năng để không bị thay thế

Bài viết với tag: "nỗi lo bị AI thay thế"

Chọn ngành trước tác động của trí tuệ nhân tạo: Đừng né tránh công nghệ

Có thể bạn quan tâm

Bài viết với tag: "nỗi lo bị AI thay thế"

Chọn ngành trước tác động của trí tuệ nhân tạo: Đừng né tránh công nghệ

Có thể bạn quan tâm