Các khóa học ngắn về lập trình là cầu nối giữa phổ thông và đại học, giúp công tác hướng nghiệp đi vào thực chất. Ảnh: NTCC

Sức hút từ những ngành công nghệ mũi nhọn

Mùa tuyển sinh đại học năm 2026 ghi nhận sự quan tâm lớn của thí sinh đối với nhóm ngành STEM. Theo thống kê, cả nước có 467.590 thí sinh đăng ký xét tuyển vào các ngành thuộc lĩnh vực này, chiếm 53,4% tổng số thí sinh đăng ký xét tuyển, với hơn 2,36 triệu nguyện vọng. Trong số này, có hơn 331.000 thí sinh lựa chọn các ngành khoa học cơ bản, kỹ thuật then chốt và công nghệ chiến lược theo Nghị định 179/2026/NĐ-CP, với gần 1,3 triệu nguyện vọng.

Số liệu cho thấy STEM không còn là lựa chọn của riêng nhóm thí sinh có thế mạnh về khoa học tự nhiên, mà đang trở thành hướng đi được nhiều người học cân nhắc trước nhu cầu nhân lực công nghệ ngày càng tăng. Trong đó, nhóm máy tính và công nghệ thông tin dẫn đầu về lượng đăng ký, với 154.016 thí sinh và hơn 415.000 nguyện vọng. Các ngành khoa học tự nhiên cũng thu hút hơn 43.700 thí sinh, tương ứng khoảng 63.800 nguyện vọng.

Số liệu xác nhận nhập học đợt 1 thống kê tính đến ngày 23/8 cho thấy trong số hơn 633.000 thí sinh có khoảng 212.600 thí sinh nhập học các ngành STEM, chiếm 33,6% tổng số thí sinh nhập học đợt 1. Hơn 121.000 thí sinh nhập học vào 15 nhóm ngành chiến lược.

Sức hút này tiếp tục thể hiện qua điểm chuẩn ở nhiều ngành đào tạo chuyên sâu. Các chương trình trí tuệ nhân tạo (AI), khoa học dữ liệu tại nhiều trường có điểm chuẩn trên 25. Với lĩnh vực vi mạch - bán dẫn, hơn 60% chương trình có điểm chuẩn từ 22,5 trở lên. Những ngành như máy tính, điện - điện tử, cơ khí và vật liệu cũng duy trì mức điểm đáng chú ý. Bên cạnh các lĩnh vực công nghệ số, nhóm ngành gắn với đường sắt, hàng hải và kinh tế biển có dấu hiệu được quan tâm hơn, phản ánh nhu cầu nhân lực phục vụ các định hướng phát triển mới.

Kết quả tuyển sinh tại Trường Đại học Bách khoa, Đại học Đà Nẵng cho thấy xu hướng cạnh tranh ở những chương trình đào tạo chuyên sâu. Năm 2026, điểm chuẩn chương trình kỹ sư tài năng ngành Kỹ thuật điều khiển và tự động hóa đạt 27,10 điểm; chương trình Công nghệ thông tin định hướng khoa học dữ liệu và trí tuệ nhân tạo đạt 27 điểm.

Học sinh các trường THPT ở Đà Nẵng tham gia khóa học mùa hè: Lập trình cho Mobile Robot tại Trường Đại học Bách khoa - Đại học Đà Nẵng. Ảnh: NTCC

Theo PGS.TS Huỳnh Phương Nam, Phó Hiệu trưởng nhà trường, điểm chuẩn phần lớn ngành đào tạo giữ vững hoặc tăng so với năm trước, trong đó Khoa học dữ liệu và trí tuệ nhân tạo cùng Tự động hóa là những chương trình tài năng có điểm chuẩn cao nhất. Những con số này cho thấy thí sinh không chỉ quan tâm đến các ngành có tên gọi gắn với công nghệ mới mà còn sẵn sàng cạnh tranh để vào những chương trình đào tạo có yêu cầu chuyên môn cao.

Chính sách hỗ trợ người học cũng là một yếu tố góp phần tăng sức hấp dẫn của nhóm ngành này. Theo Nghị định 179/2026/NĐ-CP, sinh viên thuộc diện đáp ứng điều kiện được hưởng học bổng từ 3,7 đến 8,4 triệu đồng mỗi tháng. Chính sách hướng đến người học các ngành khoa học cơ bản, kỹ thuật then chốt và công nghệ chiến lược, qua đó giảm bớt áp lực tài chính và khuyến khích thí sinh lựa chọn lĩnh vực được xác định có ý nghĩa quan trọng đối với phát triển đất nước.

Xây dựng hệ sinh thái STEM để tạo nguồn nhân lực chất lượng cao

Theo GS.TSKH Bùi Văn Ga, nguyên Thứ trưởng Bộ GD&ĐT, việc ngày càng nhiều thí sinh lựa chọn ngành STEM phản ánh chuyển biến tích cực trong nhận thức của người trẻ về vai trò của khoa học, công nghệ đối với tương lai nghề nghiệp và sự phát triển đất nước. Với khoảng 53,4% thí sinh đăng ký xét tuyển có ít nhất một nguyện vọng thuộc nhóm ngành này, mùa tuyển sinh năm 2026 mở ra cơ hội phát triển nguồn nhân lực khoa học, công nghệ chất lượng cao, đáp ứng yêu cầu chuyển đổi mô hình tăng trưởng dựa trên tri thức và đổi mới sáng tạo.

Tuy nhiên, theo GS.TSKH Bùi Văn Ga, hiệu quả của giáo dục STEM không nằm ở việc tăng thời lượng học các môn khoa học, mà ở cách tổ chức dạy học, kết hợp kiến thức liên ngành với thực hành, thí nghiệm, thiết kế và giải quyết vấn đề thực tế. Khi được tiếp cận phương thức này từ sớm, học sinh có cơ hội hình thành tư duy logic, khả năng sáng tạo, tinh thần tự học và niềm đam mê khám phá, tạo nền tảng để tiếp tục theo đuổi các lĩnh vực khoa học, kỹ thuật và công nghệ.

Kinh nghiệm quốc tế cho thấy chất lượng đào tạo STEM phụ thuộc đáng kể vào sự liên thông giữa giáo dục phổ thông, đại học và môi trường công nghiệp. GS.TSKH Bùi Văn Ga dẫn mô hình Work-Study Degree ở Singapore, trong đó trường đại học và doanh nghiệp cùng thiết kế chương trình, tổ chức đào tạo và đánh giá năng lực sinh viên ngay trong môi trường làm việc. Hàn Quốc cũng chú trọng phát triển các trường trung học kỹ thuật theo nhu cầu công nghiệp, đồng thời tăng cường liên kết đào tạo trong những lĩnh vực như bán dẫn, điện tử và trí tuệ nhân tạo.

Từ kinh nghiệm này, nguyên Thứ trưởng Bộ GD&ĐT cho rằng sinh viên STEM cần được trang bị nền tảng vững chắc về khoa học cơ bản, toán học, công nghệ và phương pháp nghiên cứu, đồng thời có điều kiện tham gia dự án thực tế, thực tập tại doanh nghiệp, làm việc trong nhóm nghiên cứu và tiếp cận công nghệ hiện đại ngay trong quá trình học. Các trường đại học cần chủ động phối hợp với doanh nghiệp để cập nhật chương trình, chuẩn đầu ra, phát triển phòng thí nghiệm dùng chung và đánh giá người tốt nghiệp thông qua năng lực làm việc thực tế.

Yêu cầu này càng trở nên cấp thiết trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo phát triển nhanh chóng. Theo GS.TSKH Bùi Văn Ga, đào tạo STEM không thể chỉ dừng ở việc giúp sinh viên sử dụng thành thạo công nghệ hiện có, mà phải phát triển những năng lực khó thay thế như tư duy phản biện, khả năng phát hiện và giải quyết vấn đề, sáng tạo, hợp tác liên ngành và thích ứng với thay đổi. Đây là nền tảng để người học chủ động tiếp thu, làm chủ công nghệ mới và duy trì khả năng thích ứng trong suốt quá trình nghề nghiệp.

Cuộc thi Robocon ORC khu vực miền Trung năm học 2025-2026 tại Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật - Đại học Đà Nẵng. Ảnh: PV

Cùng với đổi mới đào tạo đại học, việc phát hiện và bồi dưỡng tài năng STEM từ bậc phổ thông cũng cần được chú trọng. GS.TSKH Bùi Văn Ga đề xuất tăng cường hợp tác giữa trường đại học và trường phổ thông thông qua các chuyên đề, dự án nghiên cứu nhỏ, câu lạc bộ khoa học và hoạt động trải nghiệm do giảng viên, nhà khoa học hướng dẫn. Các trường đại học có thể từng bước mở cửa phòng thí nghiệm, không gian sáng tạo và cơ sở nghiên cứu phù hợp để học sinh có năng khiếu được tiếp cận môi trường nghiên cứu thực tế.

GS.TSKH Bùi Văn Ga tin tưởng, khi xây dựng được hệ sinh thái STEM liên tục từ phổ thông đến đại học, gắn đào tạo với nghiên cứu, doanh nghiệp và đổi mới sáng tạo, thì xu hướng lựa chọn ngành STEM hiện nay hoàn toàn có thể chuyển hóa thành nguồn nhân lực chất lượng cao. Đây không chỉ là nguồn nhân lực đáp ứng nhu cầu của thị trường lao động, mà còn là lực lượng có khả năng làm chủ công nghệ, tạo ra tri thức và sản phẩm mới, góp phần nâng cao năng suất lao động, năng lực cạnh tranh quốc gia và đưa đất nước phát triển mạnh mẽ trong kỷ nguyên mới.

GS.TSKH Bùi Văn Ga: “Trên thế giới, mô hình phòng thí nghiệm chế tạo mở (Fab Lab) là một kinh nghiệm đáng tham khảo. Những không gian này tạo điều kiện để học sinh, sinh viên và cộng đồng tiếp cận thiết bị thiết kế, chế tạo số, in 3D, điện tử và các công nghệ mới, qua đó biến ý tưởng thành mô hình, nguyên mẫu hoặc sản phẩm cụ thể. Các địa phương nên phối hợp với các trường đại học và doanh nghiệp phát triển mạng lưới Fab Lab, không gian sáng tạo và phòng thí nghiệm mở phục vụ học sinh, sinh viên. Đây là cách đầu tư thiết thực để khơi dậy đam mê khoa học, phát hiện tài năng trẻ và hình thành văn hóa đổi mới sáng tạo trong cộng đồng”.

Bài viết với tag: "nhóm ngành STEM"

STEM được mùa tuyển sinh

Quy mô đào tạo nhóm ngành STEM của Việt Nam

Có thể bạn quan tâm