Học sinh Trường THPT Hoàng Công Chất (Điện Biên). Ảnh: NTCC

Mở rộng cơ hội phát triển năng lực, năng khiếu cá nhân

Ông Nguyễn Minh Chí, Hiệu trưởng Trường THPT Chuyên Bến Tre, tỉnh Vĩnh Long, cho rằng trong bối cảnh triển khai Chương trình giáo dục phổ thông và mô hình dạy học 2 buổi/ngày, việc ban hành Thông tư số 85/2026/TT-BGDĐT quy định về tổ chức hoạt động giáo dục tăng cường và hoạt động giáo dục theo nhu cầu người học tại các cơ sở giáo dục phổ thông (Thông tư 85) là cần thiết để tạo khung pháp lý đồng bộ, minh bạch.

Quy định mới giúp phân định rõ nội dung giáo dục bắt buộc thuộc trách nhiệm của Nhà nước với các hoạt động giáo dục được tổ chức theo nhu cầu của người học, khắc phục tình trạng lẫn lộn giữa hai nhóm hoạt động giáo dục.

Theo ông Nguyễn Minh Chí, giá trị thiết thực của hoạt động giáo dục theo nhu cầu người học là tạo thêm không gian để học sinh phát triển năng khiếu chuyên sâu, nghệ thuật, thể thao, năng lực số, trí tuệ nhân tạo (AI), ngoại ngữ quốc tế và kỹ năng mềm ngoài khung chương trình đại trà. Qua đó, cơ sở giáo dục có điều kiện tổ chức hoạt động theo hướng phát triển phẩm chất, năng lực cá nhân một cách toàn diện, phù hợp với nhu cầu riêng của từng học sinh, tránh cách tiếp cận bình quân, đại trà.

Đặc biệt, Thông tư khẳng định quyền lựa chọn thuộc về học sinh và cha mẹ học sinh, loại bỏ hoàn toàn các hình thức vận động mang tính áp lực hay ép buộc. Kết quả tham gia các hoạt động này cũng không được sử dụng làm căn cứ đánh giá kết quả học tập, rèn luyện hay phân loại học sinh.

Cũng nhìn nhận ý nghĩa của quy định mới, ông Trần Huy Hoàng, Hiệu trưởng Trường THPT Hoàng Công Chất (Điện Biên), cho rằng Thông tư 85 lần đầu phân định rõ ba tầng hoạt động trong nhà trường: giáo dục chính khóa theo Chương trình giáo dục phổ thông; giáo dục tăng cường với những nội dung thiết yếu mà mọi học sinh đều được tiếp cận, không thu tiền; giáo dục theo nhu cầu người học với các nội dung mở rộng, nâng cao, chuyên sâu trên cơ sở tự nguyện.

Đây là bước cụ thể hóa tinh thần Nghị quyết số 29-NQ/TW và Nghị quyết số 71-NQ/TW của Bộ Chính trị: chuyển mạnh từ trang bị kiến thức sang phát triển toàn diện phẩm chất, năng lực, phát huy tối đa tiềm năng của từng người học.

Khoản 1 Điều 7 của Thông tư xác định hoạt động giáo dục theo nhu cầu nhằm bảo đảm cơ hội để học sinh tiếp cận nội dung giáo dục theo định hướng phát triển cá nhân, phát hiện và bồi dưỡng năng khiếu, tố chất đặc thù. Với một trường miền núi như THPT Hoàng Công Chất, ý nghĩa của quy định còn thể hiện ở cơ hội thu hẹp khoảng cách tiếp cận giáo dục giữa các vùng miền. Học sinh vùng cao cũng có thể được tiếp cận lập trình, robot, ngoại ngữ theo chuẩn quốc tế như học sinh ở đô thị.

Triển khai hoạt động theo nhu cầu người học, ông Trần Huy Hoàng cho biết, Trường THPT Hoàng Công Chất bám sát 4 nhóm nội dung theo quy định tại Thông tư 85.

Thứ nhất là văn hóa, nghệ thuật, thể thao, với các câu lạc bộ nghệ thuật dân gian như xòe, khèn, nhạc cụ dân tộc; những môn thể thao học sinh yêu thích và thể thao dân tộc ở mức chuyên sâu, gắn với bảo tồn, phát huy bản sắc văn hóa các dân tộc Điện Biên.

Thứ hai là năng lực số, trí tuệ nhân tạo và STEM nâng cao, gồm lập trình, robot, IoT ứng dụng trong nông nghiệp, nghiên cứu khoa học kỹ thuật, phù hợp với định hướng tại Nghị quyết số 57-NQ/TW.

Thứ ba là ngoại ngữ theo chuẩn, chứng chỉ quốc tế, hướng tới chủ trương từng bước đưa tiếng Anh trở thành ngôn ngữ thứ hai trong trường học.

Thứ tư là hướng nghiệp, khởi nghiệp chuyên sâu gắn với nông nghiệp thông minh, du lịch cộng đồng, dịch vụ địa phương và các kỹ năng mềm ở mức nâng cao.

Về hình thức tổ chức, nhà trường có thể triển khai thông qua câu lạc bộ học thuật, câu lạc bộ sở thích, dự án nghiên cứu, diễn đàn, cuộc thi; tổ chức trải nghiệm tại di tích lịch sử, thiết chế văn hóa, cơ sở sản xuất, doanh nghiệp hoặc kết hợp trực tiếp với trực tuyến. Đây là cách làm có ý nghĩa với những địa bàn vùng sâu, vùng xa, nơi các trường còn gặp khó khăn trong tiếp cận chuyên gia. Nhóm học được thành lập theo nội dung đăng ký, không tổ chức theo lớp biên chế.

Ông Trần Huy Hoàng lưu ý, hoạt động theo nhu cầu là “phần mở rộng phía trên”, không phải “phần bù đắp phía dưới”. Những nội dung nền tảng, thiết yếu với học sinh dân tộc thiểu số như củng cố năng lực tiếng Việt, kỹ năng sống cơ bản, giáo dục pháp luật, phòng chống đuối nước, phòng chống xâm hại, lịch sử – văn hóa địa phương, ngoại ngữ cơ bản… phải được tổ chức ở hoạt động tăng cường, không thu tiền.

“Không để học sinh vùng khó phải trả phí cho những gì các em đương nhiên được hưởng”, Hiệu trưởng Trường THPT Hoàng Công Chất nhấn mạnh.

Tự nguyện thực chất, minh bạch và bảo đảm chất lượng

Để hoạt động giáo dục theo nhu cầu thực sự phát huy hiệu quả, vấn đề đặt ra với các nhà trường là bảo đảm học sinh đăng ký tham gia trên tinh thần tự nguyện, đồng thời tổ chức thiết thực, có chất lượng, không trùng lặp hoặc thay thế nội dung giáo dục bắt buộc và hoạt động giáo dục tăng cường.

Theo ông Trần Huy Hoàng, Trường THPT Hoàng Công Chất xác định ba nguyên tắc xuyên suốt: tự nguyện là nguyên tắc, minh bạch là điều kiện, chất lượng là thước đo. Trên cơ sở đó, nhà trường triển khai bốn nhóm giải pháp.

Trước hết, phải bảo đảm tự nguyện thực chất. Nhà trường khảo sát nhu cầu của học sinh, cha mẹ học sinh trước khi lập kế hoạch; công khai đầy đủ mục tiêu, nội dung, học liệu, nhân sự, mức thu và dự toán bằng hình thức niêm yết, đăng tải trên trang thông tin điện tử.

Với địa bàn có nhiều phụ huynh là đồng bào dân tộc thiểu số, nhà trường cần phối hợp với Ban đại diện cha mẹ học sinh, trưởng bản, người có uy tín để giải thích, khi cần thiết có thể sử dụng tiếng dân tộc, bảo đảm phụ huynh hiểu rõ và chủ động lựa chọn. Đơn đăng ký phải có xác nhận của cha mẹ học sinh.

Ông Hoàng nhấn mạnh yêu cầu thực hiện nghiêm “bốn không”: không vận động mang tính áp đặt; không giao chỉ tiêu cho giáo viên chủ nhiệm; không lấy việc tham gia hay không tham gia làm căn cứ đánh giá, xếp loại, thi đua, khen thưởng; không tổ chức theo lớp biên chế, không xếp xen kẽ giữa các tiết chính khóa và tăng cường.

Thứ hai, không để rào cản kinh tế tước đi cơ hội phát triển của học sinh. Việc thu phải đúng danh mục, không vượt mức do UBND tỉnh quyết định; khi chưa có quyết định của tỉnh thì chưa thu. Nhà trường cần thực hiện đầy đủ chính sách miễn, giảm đối với học sinh dân tộc thiểu số, học sinh có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn, học sinh khuyết tật; đồng thời công khai dự toán, quyết toán và giải trình minh bạch với cha mẹ học sinh.

Thứ ba, phân định rạch ròi các loại hình hoạt động, không để trùng lặp hoặc lợi dụng hoạt động theo nhu cầu để tổ chức dạy thêm, học thêm. Nhà trường cần xây dựng hai kế hoạch riêng biệt cho hoạt động giáo dục tăng cường và hoạt động giáo dục theo nhu cầu; lập ma trận phân định từng nội dung giữa giáo dục chính khóa, giáo dục tăng cường, hoạt động theo nhu cầu và dạy thêm, căn cứ vào mục tiêu, đối tượng, mức độ, thời gian chứ không chỉ căn cứ tên gọi.

Hoạt động theo nhu cầu chỉ được tổ chức khi đã thực hiện đầy đủ nội dung chính khóa và tăng cường. Thông tư nghiêm cấm dạy trước chương trình, ôn tập, luyện thi hoặc chuyển nội dung giáo dục tăng cường sang hoạt động thu tiền. Việc ôn thi, nếu có, phải thực hiện theo quy định về dạy thêm, học thêm. Kết quả tham gia hoạt động theo nhu cầu không thay thế kết quả học tập các môn học.

Thứ tư, kiểm soát chặt chất lượng và an toàn. Giáo viên tham gia trên cơ sở tự nguyện, được bồi dưỡng; nhân sự ngoài nhà trường phải có minh chứng về năng lực, cam kết không thuộc diện bị cấm làm việc liên quan đến trẻ em và được nhà trường xác minh. Việc lựa chọn đối tác cần công khai, hợp đồng phải quy định rõ trách nhiệm, phòng ngừa xung đột lợi ích.

Nhà trường thành lập Hội đồng thẩm định học liệu. Với nội dung liên quan đến dân tộc, văn hóa, lịch sử, biên giới - những vấn đề cần được cân nhắc kỹ tại địa bàn đa dân tộc, biên giới như Điện Biên - mời cơ quan chuyên môn tham gia thẩm định hoặc tư vấn, cố vấn.

Đối với hoạt động ngoài nhà trường, phải có văn bản đồng ý của cha mẹ học sinh, bảo hiểm và phương án đưa đón, điểm danh, bàn giao, sơ cứu; đồng thời bảo vệ dữ liệu cá nhân của học sinh. Nhà trường cần định kỳ lấy ý kiến học sinh, cha mẹ học sinh để đánh giá hiệu quả, điều chỉnh kế hoạch và thực hiện chế độ báo cáo theo quy định. Các hoạt động, hợp đồng đang triển khai theo Thông tư 04/2014/TT-BGDĐT cũng cần được rà soát, điều chỉnh theo quy định chuyển tiếp tại Thông tư 85.

Từ thực tiễn tại Trường THPT Chuyên Bến Tre, ông Nguyễn Minh Chí cho rằng triển khai hoạt động giáo dục theo nhu cầu phải căn cứ vào chỉ đạo của UBND tỉnh, chỉ đạo của ngành Giáo dục và các quy định chi tiết về danh mục khoản thu, mức thu, cơ chế quản lý thu chi đối với những nội dung ngoài học phí.

Theo ông Chí, trước khi tổ chức, nhà trường cần khảo sát nhu cầu thực tế của học sinh và cha mẹ học sinh một cách công khai, khách quan; xây dựng kế hoạch hoạt động giáo dục theo nhu cầu tách biệt với kế hoạch giáo dục nhà trường và kế hoạch giáo dục tăng cường, niêm yết công khai và gửi cơ quan quản lý giáo dục theo quy định.

Thẩm định kỹ lưỡng năng lực chuyên môn, hồ sơ pháp lý, lý lịch của nhân sự ngoài nhà trường (đặc biệt là cam kết an toàn đối với trẻ em, giáo viên nước ngoài). Tài liệu, học liệu phải được xem xét để bảo đảm không trái quy định pháp luật, phù hợp với lứa tuổi học sinh.

Cùng với đó, nhà trường phải thực hiện nghiêm nguyên tắc tự nguyện, sắp xếp thời gian hợp lý, không bố trí lớp học theo nhu cầu xen kẽ giữa các tiết chính khóa hoặc giờ giáo dục tăng cường, bảo đảm tổ chức ngoài thời gian quy định. Việc đánh giá kết quả học tập chính khóa phải tách biệt hoàn toàn với việc học sinh tham gia các câu lạc bộ, lớp học theo nhu cầu.

Về tài chính, ông Chí nhấn mạnh yêu cầu áp dụng mức thu đúng danh mục, không vượt mức quy định; lập dự toán, quyết toán và công khai tài chính, giải trình minh bạch với phụ huynh học sinh.

Khi quyền lựa chọn được tôn trọng, nội dung giáo dục được phân định rõ, chất lượng và an toàn được bảo đảm, hoạt động theo nhu cầu sẽ mở thêm cơ hội để học sinh phát triển năng lực, sở trường, đồng thời không làm phát sinh những áp lực không cần thiết đối với người học và gia đình.

BOX: “Triển khai đúng tinh thần Thông tư 85, hoạt động theo nhu cầu sẽ thực sự trở thành “bệ phóng” cho năng khiếu của học sinh vùng cao, góp phần xây dựng nhà trường dạy chữ, dạy người, dạy nghề, chứ không trở thành gánh nặng cho học sinh và gia đình”, ông Trần Huy Hoàng khẳng định.

Bài viết với tag: "nhu cầu người học"

Thông tư 85 giúp hoạt động giáo dục theo nhu cầu thực sự vì người học

Có thể bạn quan tâm

Bài viết với tag: "nhu cầu người học"

Thông tư 85 giúp hoạt động giáo dục theo nhu cầu thực sự vì người học

Có thể bạn quan tâm