Cô trò Trường THCS-THPT Ban Mai (Hà Nội).

Tuy nhiên, bài toán khai thác hàng triệu cuốn sách và nguồn học liệu đã đầu tư công phu vẫn cần lời giải phù hợp để tránh lãng phí lớn.

Không để học sinh thiếu sách đầu năm học

Sử dụng thống nhất một bộ SGK là nhiệm vụ trọng tâm nhằm bảo đảm công bằng, ổn định học liệu và nâng cao hiệu quả quản lý. Triển khai Nghị quyết số 71-NQ/TW và Nghị quyết số 281/NQ-CP, Bộ GD&ĐT đã ban hành Quyết định số 3588/QĐ-BGDĐT lựa chọn bộ sách “Kết nối tri thức với cuộc sống” sử dụng thống nhất trên toàn quốc từ năm học 2026-2027.

Về công tác phát hành, mục tiêu được Bộ GD&ĐT đặt ra là bảo đảm cung ứng đầy đủ SGK cho các nhà trường, giáo viên chậm nhất 20 ngày trước thời điểm khai giảng.

Đồng hành cùng ngành Giáo dục, Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam cũng cam kết bảo đảm cung ứng đầy đủ, kịp thời SGK và các tài liệu giáo dục phục vụ năm học mới trên phạm vi toàn quốc.

Tại Vĩnh Long, ông Võ Văn Bé Hai - Phó Giám đốc Sở GD&ĐT thông tin, ngành Giáo dục tỉnh đang chủ động phối hợp với các đơn vị phát hành để chuẩn bị đầy đủ SGK phục vụ năm học 2026-2027, bảo đảm học sinh có sách trước khai giảng, không để xảy ra tình trạng thiếu hoặc chậm cung ứng.

“Quan điểm của ngành là chuẩn bị sớm, chủ động từ khâu dự báo số lượng đến tổ chức cung ứng để phụ huynh, học sinh yên tâm trước năm học mới. Bên cạnh sách in mới, chúng tôi khuyến khích các trường đẩy mạnh phong trào tặng, trao đổi, tái sử dụng SGK nhằm thực hành tiết kiệm, hỗ trợ học sinh có hoàn cảnh khó khăn. Việc tận dụng lại sách tại thư viện trường học, đơn vị phát hành và trong gia đình học sinh vừa góp phần tiết kiệm chi phí, vừa tránh lãng phí nguồn lực xã hội”, ông Võ Văn Bé Hai chia sẻ.

Lãnh đạo Sở GD&ĐT Vĩnh Long cũng lưu ý, theo Thông tư số 17/2025/TT-BGDĐT của Bộ GD&ĐT, có 11 đầu sách được phê duyệt mới trong năm 2026. Đối với các đầu sách này, Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam sẽ phát hành phiên bản mới; các bản in từ năm 2025 trở về trước sẽ không tiếp tục phát hành, nhưng vẫn có thể được giáo viên, học sinh sử dụng làm tài liệu tham khảo.

“Ngành Giáo dục tỉnh Vĩnh Long đang tăng cường hướng dẫn giáo viên khai thác hiệu quả học liệu số, tài nguyên bổ trợ trong quá trình dạy học. Dù thống nhất sử dụng một bộ SGK, giáo viên vẫn có thể tham khảo các học liệu phù hợp từ những bộ sách khác để làm phong phú phương pháp giảng dạy, đáp ứng yêu cầu phát triển phẩm chất, năng lực học sinh. Song song với công tác chuẩn bị SGK, Sở GD&ĐT tiếp tục rà soát cơ sở vật chất, thiết bị dạy học, tổ chức tập huấn giáo viên, bảo đảm việc triển khai chương trình, SGK trong năm học mới đồng bộ, hiệu quả”, ông Võ Văn Bé Hai cho biết thêm.

Chia sẻ từ bà Trần Thị Bích Hạnh - Hiệu trưởng Trường Tiểu học thị trấn Hạ Hòa (Phú Thọ), để bảo đảm học sinh có đủ SGK trước năm học mới, nhà trường chủ động khảo sát nhu cầu từ cuối năm học, phối hợp với giáo viên các lớp và trường mầm non để rà soát số học sinh cần mua, mượn hoặc hỗ trợ sách. Trường đồng thời liên hệ các đơn vị phát hành để đăng ký đủ số lượng, tuyên truyền phụ huynh mua đúng bộ sách theo quy định.

Song song với đó, “Tủ sách dùng chung”, “Thư viện xanh” được duy trì, vận động học sinh tặng lại sách còn sử dụng tốt và tổ chức cho các em khó khăn mượn sách trong năm học. Các chương trình “Góp một cuốn sách nhỏ”, “Tiếp sức đến trường” được triển khai, khuyến khích phụ huynh, học sinh trao đổi, tặng lại sách cũ, góp phần tiết kiệm, tránh lãng phí.

Việc giáo dục học sinh ý thức giữ gìn sách để tái sử dụng nhiều năm được chú trọng. Trước khai giảng, giáo viên chủ nhiệm tiếp tục rà soát để kịp thời hỗ trợ học sinh thiếu sách, bảo đảm 100% các em đủ SGK trước năm học mới.

Học sinh Trường Tiểu học - THCS và THPT Hồng Đức (Hưng Yên).

Khai thác hiệu quả các nguồn học liệu chất lượng

Dù thống nhất một bộ SGK, nhưng quan điểm xuyên suốt vẫn là dạy và học theo chương trình, SGK chỉ là học liệu. Bộ GD&ĐT đã ban hành văn bản hướng dẫn địa phương sử dụng bộ SGK thống nhất, đồng thời cho phép khai thác các bộ sách khác làm tài liệu tham khảo, không gây lãng phí đối với các bộ sách đã sử dụng trước đó.

Chia sẻ về vấn đề này, TS Vũ Trọng Đông - giảng viên Khoa Giáo dục Tiểu học, tác giả SGK Tiếng Việt bộ sách Cánh Diều cho rằng, dù không được lựa chọn, các học liệu của bộ Cánh Diều và Chân trời sáng tạo vẫn là nguồn tài nguyên giá trị, hỗ trợ hiệu quả giáo viên trong tổ chức dạy học, kiểm tra đánh giá và phát triển năng lực học sinh.

Theo đó, trong tổ chức dạy học, các bộ sách sẽ là tài liệu tham khảo để so sánh, đối chiếu, làm phong phú bài giảng. Giáo viên có thể lấy ý tưởng, ví dụ minh họa, hoặc cách tiếp cận khác nhau từ hai bộ sách này để bổ sung cho bộ SGK thống nhất; giúp bài giảng đa dạng hơn, tránh nhàm chán và phù hợp với đối tượng học sinh cụ thể.

Ngoài ra, bộ sách Cánh Diều, Chân trời sáng tạo đều có phiên bản điện tử kèm hình ảnh, video, hoạt động tương tác sinh động, giúp giáo viên có nhiều cơ hội lựa chọn ngữ liệu, dễ dàng sử dụng để minh họa, tổ chức hoạt động học tập tích cực, thực hành, trải nghiệm thay thế cho bài ở bộ SGK thống nhất. Đây cũng chính là “ngân hàng” ý tưởng tốt để thầy cô thiết kế bài học phù hợp thực tiễn lớp mình, phát huy tính chủ động, sáng tạo trong dạy học.

Ở khâu kiểm tra, đánh giá, theo TS Vũ Trọng Đông, giáo viên có thể khai thác câu hỏi, văn bản, tình huống, bài tập từ hai bộ sách để xây dựng đề kiểm tra thường xuyên, định kỳ mà không mất nhiều thời gian tìm kiếm nguồn ngữ liệu phù hợp. Việc sử dụng ngữ liệu ngoài bộ SGK thống nhất cũng đáp ứng đúng tinh thần đổi mới kiểm tra, đánh giá theo Chương trình GDPT 2018, hạn chế tình trạng học thuộc lòng, học “vẹt”. Hệ thống bài tập đa dạng từ cơ bản đến nâng cao trong các bộ sách còn hỗ trợ giáo viên phân hóa, đánh giá năng lực học sinh tốt hơn.

Học sinh cũng là đối tượng hưởng lợi khi có thêm cơ hội tham khảo nhiều cách trình bày, giải thích, tổ chức hoạt động học tập khác nhau. Điều này góp phần giúp các em hiểu sâu vấn đề hơn, hình thành tư duy phản biện, khả năng tự học, tiếp cận kiến thức theo nhiều hướng. Với một số học sinh, hình ảnh, ví dụ hoặc cách diễn đạt trong bộ sách Cánh Diều hay Chân trời sáng tạo có thể gần gũi, dễ tiếp cận hơn so với SGK chính thức.

Nói thêm về 2 bộ sách Cánh Diều, Chân trời sáng tạo, TS Vũ Trọng Đông chia sẻ tâm huyết, công phu của đội ngũ tác giả và biên tập viên. Đây là các chuyên gia đầu ngành, giảng viên đại học sư phạm, giáo viên giỏi thực tiễn, trải qua quy trình nghiêm ngặt: Nghiên cứu chương trình, xây dựng đề cương, viết thử nghiệm, góp ý nhiều vòng, chỉnh sửa liên tục và thử nghiệm thực tế trước khi phê duyệt. Quá trình này kéo dài nhiều năm, đòi hỏi sự sáng tạo, tâm huyết và phối hợp chặt chẽ để bảo đảm tính khoa học, thực tiễn, định hướng phát triển năng lực học sinh.

Ông bày tỏ mong muốn Nhà nước sớm có chính sách cụ thể để hai bộ sách Cánh Diều, Chân trời sáng tạo tiếp tục được khai thác, đóng góp cho quá trình đổi mới giáo dục, đồng thời tránh lãng phí nguồn lực chất xám, công sức, tài chính đầu tư trong nhiều năm qua.

Theo đó, xác định hai bộ sách là tài liệu tham khảo chính thức của Chương trình GDPT 2018; đầu tư kho học liệu điện tử mở, miễn phí cho giáo viên, học sinh trên nền tảng chung của Bộ GD&ĐT; tổ chức bồi dưỡng, chia sẻ kinh nghiệm sử dụng đa học liệu cho giáo viên; khuyến khích nhà trường linh hoạt sử dụng hai bộ sách này làm nguồn bài tập, ngữ liệu, hoạt động bổ trợ và đánh giá.

“Tôi cũng mong mỏi có cơ chế hỗ trợ tài chính cho doanh nghiệp, chẳng hạn như mua lại bản quyền các bộ sách; đồng thời, công nhận và có cơ chế khen thưởng đội ngũ tác giả biên soạn, các doanh nghiệp tham gia hoạt động xã hội hóa giáo dục trong thời gian qua”, TS Vũ Trọng Đông chia sẻ.

Ông Ngô Đoàn Trọng Nghĩa - Phó Tổng Giám đốc Công ty CP Đầu tư Xuất bản - Thiết bị Giáo dục Việt Nam (VEPIC) bày tỏ băn khoăn khi Cánh Diều và Chân trời sáng tạo - hai bộ sách được đầu tư công phu về chuyên môn, nhân lực, tài chính… sẽ rất khó tiếp tục phát huy vai trò trong hệ thống giáo dục phổ thông.

Các nhà xuất bản, đơn vị tư nhân và đội ngũ tác giả đã dành nhiều năm nghiên cứu, biên soạn, thẩm định, hoàn thiện các bộ sách với tổng nguồn lực đầu tư lên đến hàng trăm tỷ đồng. Khi chính sách thay đổi theo hướng chỉ sử dụng một bộ sách thống nhất, những nguồn lực này đứng trước nguy cơ không được khai thác hiệu quả, gây thiệt hại đáng kể cho các đơn vị đã tham gia xã hội hóa biên soạn SGK theo chủ trương của Đảng, Nhà nước.

Bởi vậy, ông Ngô Đoàn Trọng Nghĩa mong muốn Nhà nước có giải pháp phù hợp bảo đảm quyền lợi chính đáng của các tác giả, nhà xuất bản và các đơn vị đầu tư.

Có thể xem xét cơ chế khai thác hiệu quả nguồn học liệu đã được đầu tư biên soạn; sử dụng các bộ sách đã được thẩm định và đưa vào giảng dạy như nguồn học liệu tham khảo, tài liệu bổ trợ trong nhà trường; phát triển học liệu số dùng chung, nhằm góp phần đa dạng hóa nguồn tài nguyên giáo dục.

Mục tiêu cuối cùng vẫn là phục vụ tốt nhất cho người học, nâng cao chất lượng giáo dục và đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục.

Sau khi thống nhất lựa chọn một bộ SGK để sử dụng, Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam còn tồn kho hơn 20 triệu bản sách thuộc bộ Chân trời sáng tạo. Đây là khối lượng xuất bản phẩm rất lớn, có giá trị ước tính trên 300 tỷ đồng. Nhiều ý kiến cho rằng cần nghiên cứu cơ chế phù hợp để hỗ trợ doanh nghiệp xuất bản xử lý số sách tồn kho này theo đúng quy định pháp luật, hạn chế tối đa lãng phí nguồn lực xã hội. Nếu không có giải pháp khả thi, phần lớn số sách có nguy cơ chỉ được xử lý như giấy phế liệu, gây thiệt hại đáng kể về kinh tế và làm giảm hiệu quả sử dụng nguồn lực đã đầu tư.

Bài viết với tag: "thống nhất một bộ SGK"

Bảo đảm sách giáo khoa cho năm học 2026-2027: Phát huy nguồn học liệu chất lượng

Có thể bạn quan tâm