Bản đồ thế giới mới và bài học về cách nhìn thế giới

Ngày 4/9/2026, Đại hội đồng Liên Hợp Quốc thông qua Nghị quyết A/RES/80/307 về “Correct the Map”, với 164 phiếu thuận, 1 phiếu chống và 6 phiếu trắng. Nghị quyết khuyến khích sử dụng các phép chiếu bản đồ thể hiện tương quan diện tích chính xác hơn, trong đó có Equal Earth.

Hiểu bản đồ để hiểu cách thế giới được biểu hiện

Theo thầy Lê Xinh Nhân, giáo viên Địa lí, Trường THPT Chuyên Bến Tre (tỉnh Vĩnh Long), ý nghĩa lớn nhất của việc khuyến khích sử dụng bản đồ thể hiện chính xác hơn về diện tích là giúp học sinh hiểu rằng bản đồ không phải hình ảnh tuyệt đối giống Trái Đất mà luôn là kết quả của việc lựa chọn phép chiếu nhằm phục vụ một mục đích nhất định.

Việc sử dụng bản đồ thế giới bằng phép chiếu hình Equal Earth để dạy học Địa lí giúp học sinh hiểu bản chất của phép chiếu bản đồ, nhận biết sự biến dạng và lựa chọn bản đồ phù hợp với mục đích sử dụng; đồng thời hình thành cách nhìn khoa học, không tiếp nhận bản đồ một cách thụ động.

Cùng quan điểm, thầy Lê Mai Tuấn Ly, giáo viên Địa lí, Trường THCS & THPT Phenikaa, cho rằng đây là cơ hội để học sinh hiểu sâu hơn về phép chiếu bản đồ và sự biến dạng khi thể hiện Trái Đất lên mặt phẳng.

Qua đó, các em hiểu rằng mỗi bản đồ có mục đích sử dụng khác nhau và không có bản đồ nào hoàn toàn chính xác về mọi mặt. Mỗi phép chiếu đều có những ưu điểm và mức độ biến dạng nhất định. Từ đó, các em biết lựa chọn và sử dụng bản đồ phù hợp với từng mục đích.

Cơ hội rèn tư duy phản biện

Sự khác biệt giữa các phép chiếu cũng có thể trở thành một tình huống học tập trực quan. Thầy Lê Xinh Nhân gợi ý giáo viên đưa cho học sinh hai bản đồ cùng thể hiện một khu vực nhưng sử dụng hai phép chiếu khác nhau, chẳng hạn Mercator và Equal Earth.

Từ đó, giáo viên có thể đặt những câu hỏi như: Châu Phi hay Greenland có thực sự thay đổi kích thước không? Quốc gia nào có vẻ lớn hơn hoặc nhỏ hơn trên từng bản đồ Mercator/ Equal Earth? Nguyên nhân là lãnh thổ thay đổi hay do phép chiếu? Bản đồ nào đúng hơn và đúng ở phương diện nào?

Theo thầy Nhân, cách đặt vấn đề này giúp học sinh không chỉ đọc bản đồ mà còn đọc dữ liệu, đặt câu hỏi, rèn tư duy phản biện và lập luận dựa trên bằng chứng.

Thầy Tuấn Ly cũng cho rằng có thể kết hợp việc so sánh Mercator và Equal Earth với số liệu thực tế về diện tích các châu lục, quốc gia. Khi đối chiếu hình ảnh trên bản đồ với số liệu, học sinh sẽ nhận ra những gì nhìn thấy trên bản đồ không phải lúc nào cũng phản ánh chính xác quy mô thực tế. Từ đó, các em hình thành thói quen đặt câu hỏi, kiểm chứng và phân tích dữ liệu.

Từ sự kiện này, cả hai giáo viên đều cho rằng sách giáo khoa và học liệu Địa lí có thể được rà soát, cập nhật cách sử dụng và giải thích bản đồ thế giới. Tuy nhiên, điều đó không đồng nghĩa với việc thay thế hoàn toàn bản đồ Mercator bằng Equal Earth.

Theo thầy Nhân, mỗi phép chiếu có ưu, nhược điểm riêng và điều quan trọng là sử dụng đúng với mục đích. Thầy Tuấn Ly đề xuất học liệu cần chú thích rõ phép chiếu, mục đích sử dụng và mức độ biến dạng, đồng thời tăng các bài tập yêu cầu học sinh so sánh, lựa chọn bản đồ phù hợp.

“Với môn Địa lí, dạy học bản đồ không chỉ là giúp học sinh nhìn thấy thế giới, mà quan trọng hơn là giúp học sinh hiểu thế giới được biểu hiện như thế nào trên bản đồ”, thầy Tuấn Ly chia sẻ.