Tuy nhiên, việc ứng dụng AI đặt ra yêu cầu cao về định hướng sư phạm và ý thức chủ động của người học.
Hỗ trợ cá nhân hóa ôn tập, xây dựng học liệu thông minh
Kỳ thi tốt nghiệp THPT theo Chương trình GDPT 2018 đã bước sang năm thứ hai. Theo ThS Nguyễn Xuân Khiêm - Thành viên Hội đồng Công nghệ FPT Schools, Tổ trưởng tổ Tự nhiên FPT School Hải Phòng, thách thức lớn nhất đối với cả thầy và trò không phải thiếu tài liệu, mà là làm sao xử lý hiệu quả nguồn tài liệu, đề thi đồ sộ, đa dạng từ các sở GD&ĐT, các trường trên cả nước.
Nếu chỉ dạy theo cách truyền thống là giao đề - thu bài - chữa bài, chúng ta sẽ khó tối ưu hóa năng lực cho từng học sinh. Đưa trí tuệ nhân tạo (AI) vào giảng dạy, ôn tập là một giải pháp cho thách thức này.
Chia sẻ kinh nghiệm, cách làm của nhà trường, ThS Nguyễn Xuân Khiêm thông tin hai hướng áp dụng, đó là: Hệ thống hóa và cá nhân hóa việc luyện đề; hướng dẫn học sinh ứng dụng NotebookLM trong học tập.
Với việc hệ thống hóa và cá nhân hóa việc luyện đề, nhà trường xây dựng một hệ thống web tự động giao bài, chấm điểm. Khác biệt cốt lõi là sau khi nộp bài, AI sẽ đóng vai trò như một “trợ lý sư phạm” giúp phân tích chi tiết kết quả.
Hệ thống không chỉ đưa ra đáp án đúng/sai mà còn bóc tách điểm mạnh, điểm yếu của từng học sinh theo từng phần kiến thức (như một cuốn nhật ký học tập số). Từ đó, AI gợi ý chính xác những lỗ hổng kiến thức cần bù đắp, giúp các em không sa đà vào những phần đã vững mà tập trung tối đa vào những phần còn yếu.
Sử dụng ứng dụng NotebookLM trong học tập, nhà trường hướng dẫn học sinh ứng dụng công cụ “Sổ tay AI” của Google để lưu trữ, quản lý tài liệu ôn tập. Tại đây, học sinh còn có thể tự xây dựng các loại học liệu đa dạng thông qua tính năng trong Studio, tự kiểm tra kiến thức qua các câu hỏi tương tác. Việc này giúp biến quá trình ôn tập từ “đọc hiểu thụ động” sang “tương tác chủ động”, giúp các em làm chủ kiến thức một cách khoa học nhất.
Thầy Trang Minh Thiên - giáo viên Trường THPT Nguyễn Việt Dũng (TP Cần Thơ) cho biết, trong giai đoạn ôn tập trước Kỳ thi tốt nghiệp THPT, việc ứng dụng công nghệ và trí tuệ nhân tạo đang mở ra nhiều cách thức hỗ trợ hiệu quả cho cả giáo viên và học sinh.
Trước hết, giáo viên có thể xây dựng kho học liệu thông minh bằng cách sử dụng các công cụ như Gemini, NotebookLM để tải lên tài liệu giảng dạy, sách giáo khoa và ghi chú. AI sẽ giúp giáo viên tóm tắt các chủ đề phức tạp, tạo bộ câu hỏi trắc nghiệm (Quiz) nhanh chóng dựa trên chính nội dung bài học; đồng thời, xây dựng lộ trình ôn tập theo từng ngày và theo dõi quá trình học tập của học sinh qua ứng dụng Gemini.
Bên cạnh đó, các công cụ như Canva Magic Design hay Napkin AI giúp chuyển hóa kiến thức lý thuyết khô khan thành sơ đồ tư duy, hình ảnh minh họa sống động, qua đó tăng khả năng ghi nhớ cho học sinh.
AI cũng có thể được sử dụng để giáo viên xây dựng ngân hàng câu hỏi theo ma trận đề thi, phân loại theo mức độ nhận biết - thông hiểu - vận dụng; tạo nhiều phiên bản đề; tự động sinh đáp án, lời giải, rubric chấm điểm và phân tích tần suất xuất hiện các dạng câu hỏi.
Tránh lệ thuộc AI
Để AI thực sự phát huy hiệu quả mà không làm giảm tính chủ động của người học, cần có những lưu ý quan trọng trong quá trình sử dụng.
Theo thầy Trang Minh Thiên, giáo viên cần hướng dẫn học sinh cách đặt câu hỏi (prompt) theo hướng yêu cầu AI giải thích vì sao lựa chọn đáp án đó, thay vì chỉ tìm kiếm câu trả lời sẵn có. Học sinh cần có tư duy phản biện trước các kết quả do AI cung cấp.
AI chỉ nên được xem là công cụ hỗ trợ, không phải nguồn đáp án cuối cùng. Hãy lưu ý học sinh tuyệt đối không chia sẻ các thông tin nhạy cảm như số điện thoại, địa chỉ nhà, tài khoản ngân hàng hoặc các tệp tin chứa dữ liệu cá nhân lên các nền tảng AI công cộng.
Quan trọng hơn, cần duy trì sự cân bằng giữa môi trường học tập trực tuyến và tương tác trực tiếp. Dù công nghệ rất tiện lợi, giáo viên và học sinh cần duy trì những buổi thảo luận trực tiếp. Sự tương tác giữa người với người giúp giải tỏa áp lực tâm lý thi cử - điều mà AI hiện nay chưa thể thay thế hoàn toàn.
Để công nghệ thực sự trở thành đòn bẩy cho việc học thay vì một sự lệ thuộc, ThS Nguyễn Xuân Khiêm thường xuyên nhắc nhở học sinh các nguyên tắc sau:
Thứ nhất, xác định vai trò “công cụ” thay vì “làm hộ”. Nếu lạm dụng AI để giải bài rồi chép lại kết quả mà không qua tư duy, các em sẽ không thu lại được bất kỳ lợi ích về mặt kiến thức nào. Mục tiêu của việc dùng AI là để “hiểu cách làm” chứ không phải để “có đáp án”.
Thứ hai, luôn kiểm chứng kết quả. Mọi thông tin hay lời giải do AI đưa ra đều cần được đối chiếu lại với sách giáo khoa, bài giảng của thầy cô hoặc các nguồn tài liệu chính thống. Việc rèn luyện thói quen kiểm chứng giúp các em vừa nắm chắc kiến thức, vừa hình thành tư duy phản biện - năng lực quan trọng của Chương trình GDPT 2018.
Thứ ba, lưu ý an toàn thông tin và đạo đức học tập. Trong quá trình tương tác trên môi trường số, học sinh được hướng dẫn cách bảo vệ dữ liệu cá nhân. Đồng thời, việc lưu trữ lộ trình học tập trên hệ thống giúp các em nhìn thấy sự tiến bộ thực chất của bản thân, từ đó hình thành ý thức tự giác, trung thực trong học tập và thi cử.
“Ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong ôn thi THPT mang lại nhiều lợi ích như cá nhân hóa việc học, tăng hiệu quả ôn tập, tiết kiệm thời gian, nâng cao chất lượng dạy học. Tuy nhiên, AI chỉ thực sự phát huy giá trị khi giáo viên giữ vai trò định hướng, học sinh duy trì tinh thần chủ động học tập, và việc sử dụng công nghệ luôn đi kèm tư duy phản biện, đạo đức số, ý thức an toàn thông tin. Nếu được triển khai đúng cách, AI sẽ trở thành một “trợ lý học tập thông minh”, hỗ trợ thay vì thay thế, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục trong thời đại số”, thầy Trang Minh Thiên lưu ý.
