Đẩy mạnh bồi dưỡng cho giáo viên dạy hòa nhập trong trường học

GD&TĐ - Trong giai đoạn hiện nay, việc đẩy mạnh bồi dưỡng chuyên môn cho giáo viên dạy học sinh hòa nhập ở các nhà trường ngày càng trở nên cấp thiết.



Nhiệm vụ chung của toàn ngành

Những năm gần đây, số lượng học sinh diện hòa nhập (trẻ khuyết tật, trẻ có khó khăn về phát triển trí tuệ, phổ tự kỷ, rối loạn hành vi...) ghi danh tại các trường phổ thông công lập lẫn tư thục đang có xu hướng gia tăng. Thực tế này phản ánh sự chuyển biến tích cực trong nhận thức của xã hội và các gia đình. Cha mẹ đã chủ động đưa trẻ đến môi trường giáo dục để con có cơ hội hòa nhập cộng đồng.

Tuy nhiên, sự gia tăng nhanh chóng này cũng phát đi một thông điệp rõ ràng rằng, giáo dục hòa nhập không còn là nhiệm vụ riêng của một vài trường chuyên biệt hay một nhóm giáo viên nòng cốt, mà đã trở thành yêu cầu cấp thiết, bắt buộc của toàn ngành giáo dục.

Bộ GD&ĐT cùng Sở GD&ĐT các địa phương đã chủ động đưa nội dung giáo dục hòa nhập vào chương trình bồi dưỡng thường xuyên hằng năm cho giáo viên.

Theo góc nhìn của bà Nguyễn Ngọc Lan, Hiệu trưởng Trường Tiểu học Yên Thường (xã Phù Đổng, Hà Nội), hầu hết các địa phương hiện nay đều tổ chức các khóa bồi dưỡng ngắn hạn và dài hạn cho giáo viên phổ thông về nhận biết sớm các dạng khuyết tật, lập Kế hoạch giáo dục cá nhân và kỹ năng quản lý hành vi bốc đồng/khủng hoảng của trẻ.

Nhà nước đã ban hành các quy định nhằm hỗ trợ lực lượng giáo viên tham gia công tác này. Theo các quy định hiện hành, giáo viên trực tiếp dạy học sinh khuyết tật theo phương thức giáo dục hòa nhập ở các cơ sở giáo dục công lập được hưởng phụ cấp ưu đãi, thường tính trên số giờ/buổi thực tế dạy trẻ hòa nhập. Một số nơi quy đổi số lượng học sinh hòa nhập trong lớp để giảm tải định mức tiết dạy cho giáo viên chủ nhiệm.



Ông Doãn Văn Tuấn - Hiệu trưởng Trường THCS Giao Thủy (xã Giao Thủy, Ninh Bình) cho rằng, giáo dục hòa nhập đã trở thành yêu cầu của toàn ngành giáo dục đòi hỏi mỗi giáo viên đều phải được trang bị kiến thức, kỹ năng để đáp ứng nhu cầu học tập đa dạng của học sinh.

Nhà trường đã chủ động lồng ghép nội dung giáo dục hòa nhập vào kế hoạch bồi dưỡng thường xuyên, sinh hoạt chuyên môn, nghiên cứu bài học; cử giáo viên tham gia các lớp tập huấn do ngành Giáo dục tổ chức và tăng cường phối hợp giữa giáo viên chủ nhiệm, giáo viên bộ môn, phụ huynh cùng các lực lượng hỗ trợ nhằm xây dựng môi trường học tập an toàn, thân thiện và phù hợp với từng học sinh.

Từ thực tế quản lý ở trường có đa phần học sinh học hòa nhập, ông Phạm Văn Hoan - Hiệu trưởng Trường Tiểu học Bình Minh (phường Cửa Nam, Hà Nội) cho biết, nhà trường tổ chức cho giáo viên tham gia đầy đủ các buổi tập huấn về giáo dục đặc biệt do Sở GD&ĐT Hà Nội, Bộ GD&ĐT, Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam hay Trường Đại học Sư phạm Hà Nội tổ chức.

"Sau đó, chúng tôi tổ chức cho thầy cô trao đổi chuyên môn qua các buổi họp tổ hay thực hiện chuyên đề, hội thảo chuyên môn hoặc mời chuyên gia về giáo dục đặc biệt tới chia sẻ kinh nghiệm giảng dạy trẻ khuyết tật. Các hoạt động tập huấn ở trường đa số nhà trường lấy kinh phí từ nguồn xã hội hóa và huy động từ cộng đồng", ông Hoan bày tỏ.

Những thách thức với giáo viên không chuyên



Dù đã có những bước tiến về chính sách, nhưng thực tế tại các lớp học lại đặt ra những thách thức vô cùng lớn đối với các thầy cô giáo phổ thông dạy học sinh hòa nhập – những người vốn được đào tạo để dạy học sinh phát triển bình thường.

Chia sẻ từ ông Phạm Văn Hoan, thách thức lớn nhất với giáo viên phổ thông là chưa quen với việc dạy học mà trong lớp có học sinh khuyết tật, chưa quen với việc can thiệp cá nhân cho học sinh khuyết tật cũng như tổ chức hoạt động cho học sinh khuyết tật cùng những em không khuyết tật.

Khi đối mặt với những tình huống thực tế phức tạp như trẻ tự kỷ lên cơn hoảng loạn, trẻ tăng động giảm chú ý gây mất trật tự, hoặc trẻ khuyết tật trí tuệ không thể tiếp thu bài học, giáo viên thường lúng túng, thiếu kỹ năng xử lý khủng hoảng và phương pháp can thiệp trị liệu phù hợp. Do đó, công tác bồi dưỡng cần được triển khai thường xuyên, liên tục.

Theo ông Doãn Văn Tuấn, mỗi học sinh hòa nhập có đặc điểm và nhu cầu khác nhau nên việc xây dựng kế hoạch giáo dục cá nhân, điều chỉnh phương pháp dạy học và theo dõi sự tiến bộ của các em đòi hỏi nhiều thời gian, công sức. Bên cạnh đó, chế độ, chính sách đối với giáo viên trực tiếp dạy học sinh hòa nhập hiện vẫn chưa thực sự tương xứng với yêu cầu nhiệm vụ.

"Trước thềm năm học mới, cần tiếp tục tăng cường bồi dưỡng chuyên sâu cho giáo viên theo từng dạng khuyết tật; xây dựng đội ngũ giáo viên nòng cốt về giáo dục hòa nhập tại các cơ sở giáo dục; tăng cường sự hỗ trợ chuyên môn từ các trung tâm, cơ sở giáo dục đặc biệt và cơ quan quản lý; đồng thời nghiên cứu hoàn thiện cơ chế, chính sách hỗ trợ đối với giáo viên trực tiếp dạy học sinh hòa nhập", ông Doãn Văn Tuấn nói.

Tương tự, bà Nguyễn Ngọc Lan cũng phân tích, khi triển khai giáo dục hòa nhập trong nhà trường hiện nay, đội ngũ giáo viên chủ yếu dựa trên kinh nghiệm và hỗ trợ giúp phụ huynh, giúp nhà trường vì để trả theo chế độ thì hiện kinh phí trong nhà trường chưa có văn bản hướng dẫn cụ thể cũng như gặp khó khăn về nguồn chi.

Để giáo dục hòa nhập không trở thành "gánh nặng" đơn độc của giáo viên, ngành giáo dục cần có những giải pháp căn cơ và đồng bộ hơn.

Bà Nguyễn Kim Dung - Hiệu trưởng Trường THCS Vân Canh (xã Sơn Đồng, Hà Nội) đề nghị cần tiến tới đưa đội ngũ giáo viên chuyên biệt/chuyên gia tâm lý học đường vào cơ cấu nhân sự chính thức của các trường phổ thông để đồng hành cùng giáo viên chủ nhiệm.

Đồng thời giảm sĩ số chung của các lớp có học sinh hòa nhập, đơn giản hóa thủ tục và nâng cao mức phụ cấp ưu đãi để tạo động lực cống hiến cho thầy cô. Thúc đẩy sự gắn kết nhà trường - gia đình - xã hội bằng việc đẩy mạnh công tác truyền thông để phụ huynh chủ động đồng hành, chia sẻ trách nhiệm cùng nhà trường trong lộ trình phát triển của trẻ.



Nhiệm vụ chung của toàn ngành

Những năm gần đây, số lượng học sinh diện hòa nhập (trẻ khuyết tật, trẻ có khó khăn về phát triển trí tuệ, phổ tự kỷ, rối loạn hành vi...) ghi danh tại các trường phổ thông công lập lẫn tư thục đang có xu hướng gia tăng. Thực tế này phản ánh sự chuyển biến tích cực trong nhận thức của xã hội và các gia đình. Cha mẹ đã chủ động đưa trẻ đến môi trường giáo dục để con có cơ hội hòa nhập cộng đồng.

Tuy nhiên, sự gia tăng nhanh chóng này cũng phát đi một thông điệp rõ ràng rằng, giáo dục hòa nhập không còn là nhiệm vụ riêng của một vài trường chuyên biệt hay một nhóm giáo viên nòng cốt, mà đã trở thành yêu cầu cấp thiết, bắt buộc của toàn ngành giáo dục.

Bộ GD&ĐT cùng Sở GD&ĐT các địa phương đã chủ động đưa nội dung giáo dục hòa nhập vào chương trình bồi dưỡng thường xuyên hằng năm cho giáo viên.

Theo góc nhìn của bà Nguyễn Ngọc Lan, Hiệu trưởng Trường Tiểu học Yên Thường (xã Phù Đổng, Hà Nội), hầu hết các địa phương hiện nay đều tổ chức các khóa bồi dưỡng ngắn hạn và dài hạn cho giáo viên phổ thông về nhận biết sớm các dạng khuyết tật, lập Kế hoạch giáo dục cá nhân và kỹ năng quản lý hành vi bốc đồng/khủng hoảng của trẻ.

Nhà nước đã ban hành các quy định nhằm hỗ trợ lực lượng giáo viên tham gia công tác này. Theo các quy định hiện hành, giáo viên trực tiếp dạy học sinh khuyết tật theo phương thức giáo dục hòa nhập ở các cơ sở giáo dục công lập được hưởng phụ cấp ưu đãi, thường tính trên số giờ/buổi thực tế dạy trẻ hòa nhập. Một số nơi quy đổi số lượng học sinh hòa nhập trong lớp để giảm tải định mức tiết dạy cho giáo viên chủ nhiệm.



Ông Doãn Văn Tuấn - Hiệu trưởng Trường THCS Giao Thủy (xã Giao Thủy, Ninh Bình) cho rằng, giáo dục hòa nhập đã trở thành yêu cầu của toàn ngành giáo dục đòi hỏi mỗi giáo viên đều phải được trang bị kiến thức, kỹ năng để đáp ứng nhu cầu học tập đa dạng của học sinh.

Nhà trường đã chủ động lồng ghép nội dung giáo dục hòa nhập vào kế hoạch bồi dưỡng thường xuyên, sinh hoạt chuyên môn, nghiên cứu bài học; cử giáo viên tham gia các lớp tập huấn do ngành Giáo dục tổ chức và tăng cường phối hợp giữa giáo viên chủ nhiệm, giáo viên bộ môn, phụ huynh cùng các lực lượng hỗ trợ nhằm xây dựng môi trường học tập an toàn, thân thiện và phù hợp với từng học sinh.

Từ thực tế quản lý ở trường có đa phần học sinh học hòa nhập, ông Phạm Văn Hoan - Hiệu trưởng Trường Tiểu học Bình Minh (phường Cửa Nam, Hà Nội) cho biết, nhà trường tổ chức cho giáo viên tham gia đầy đủ các buổi tập huấn về giáo dục đặc biệt do Sở GD&ĐT Hà Nội, Bộ GD&ĐT, Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam hay Trường Đại học Sư phạm Hà Nội tổ chức.

"Sau đó, chúng tôi tổ chức cho thầy cô trao đổi chuyên môn qua các buổi họp tổ hay thực hiện chuyên đề, hội thảo chuyên môn hoặc mời chuyên gia về giáo dục đặc biệt tới chia sẻ kinh nghiệm giảng dạy trẻ khuyết tật. Các hoạt động tập huấn ở trường đa số nhà trường lấy kinh phí từ nguồn xã hội hóa và huy động từ cộng đồng", ông Hoan bày tỏ.

Những thách thức với giáo viên không chuyên



Dù đã có những bước tiến về chính sách, nhưng thực tế tại các lớp học lại đặt ra những thách thức vô cùng lớn đối với các thầy cô giáo phổ thông dạy học sinh hòa nhập – những người vốn được đào tạo để dạy học sinh phát triển bình thường.

Chia sẻ từ ông Phạm Văn Hoan, thách thức lớn nhất với giáo viên phổ thông là chưa quen với việc dạy học mà trong lớp có học sinh khuyết tật, chưa quen với việc can thiệp cá nhân cho học sinh khuyết tật cũng như tổ chức hoạt động cho học sinh khuyết tật cùng những em không khuyết tật.

Khi đối mặt với những tình huống thực tế phức tạp như trẻ tự kỷ lên cơn hoảng loạn, trẻ tăng động giảm chú ý gây mất trật tự, hoặc trẻ khuyết tật trí tuệ không thể tiếp thu bài học, giáo viên thường lúng túng, thiếu kỹ năng xử lý khủng hoảng và phương pháp can thiệp trị liệu phù hợp. Do đó, công tác bồi dưỡng cần được triển khai thường xuyên, liên tục.

Theo ông Doãn Văn Tuấn, mỗi học sinh hòa nhập có đặc điểm và nhu cầu khác nhau nên việc xây dựng kế hoạch giáo dục cá nhân, điều chỉnh phương pháp dạy học và theo dõi sự tiến bộ của các em đòi hỏi nhiều thời gian, công sức. Bên cạnh đó, chế độ, chính sách đối với giáo viên trực tiếp dạy học sinh hòa nhập hiện vẫn chưa thực sự tương xứng với yêu cầu nhiệm vụ.

"Trước thềm năm học mới, cần tiếp tục tăng cường bồi dưỡng chuyên sâu cho giáo viên theo từng dạng khuyết tật; xây dựng đội ngũ giáo viên nòng cốt về giáo dục hòa nhập tại các cơ sở giáo dục; tăng cường sự hỗ trợ chuyên môn từ các trung tâm, cơ sở giáo dục đặc biệt và cơ quan quản lý; đồng thời nghiên cứu hoàn thiện cơ chế, chính sách hỗ trợ đối với giáo viên trực tiếp dạy học sinh hòa nhập", ông Doãn Văn Tuấn nói.

Tương tự, bà Nguyễn Ngọc Lan cũng phân tích, khi triển khai giáo dục hòa nhập trong nhà trường hiện nay, đội ngũ giáo viên chủ yếu dựa trên kinh nghiệm và hỗ trợ giúp phụ huynh, giúp nhà trường vì để trả theo chế độ thì hiện kinh phí trong nhà trường chưa có văn bản hướng dẫn cụ thể cũng như gặp khó khăn về nguồn chi.

Để giáo dục hòa nhập không trở thành "gánh nặng" đơn độc của giáo viên, ngành giáo dục cần có những giải pháp căn cơ và đồng bộ hơn.

Bà Nguyễn Kim Dung - Hiệu trưởng Trường THCS Vân Canh (xã Sơn Đồng, Hà Nội) đề nghị cần tiến tới đưa đội ngũ giáo viên chuyên biệt/chuyên gia tâm lý học đường vào cơ cấu nhân sự chính thức của các trường phổ thông để đồng hành cùng giáo viên chủ nhiệm.

Đồng thời giảm sĩ số chung của các lớp có học sinh hòa nhập, đơn giản hóa thủ tục và nâng cao mức phụ cấp ưu đãi để tạo động lực cống hiến cho thầy cô. Thúc đẩy sự gắn kết nhà trường - gia đình - xã hội bằng việc đẩy mạnh công tác truyền thông để phụ huynh chủ động đồng hành, chia sẻ trách nhiệm cùng nhà trường trong lộ trình phát triển của trẻ.