Đừng để những câu chuyện mầm non chỉ là bài học thuộc lòng

GD&TĐ - Làm thế nào để tạo ra môi trường học tập giàu ngôn ngữ, thay vì những hoạt động ghi nhớ thụ động khi giáo dục trẻ mầm non.



Khi "thuộc lòng" chưa phải là "học sâu”

Những video trẻ đồng thanh kể lại các câu chuyện như Tích Chu có thể mang lại cho nhiều phụ huynh an tâm pha lẫn chút tự hào về việc học tập của con mình. Tuy nhiên, nếu nhìn từ góc độ phát triển ngôn ngữ chúng ta sẽ thấy đó là một hoạt động nghe và lặp lại thụ động. Tại nhiều cơ sở giáo dục mầm non tại Việt Nam, giáo viên thường có xu hướng cho trẻ học thuộc những cốt truyện quen thuộc như Tích Chu, Cây khế, Dê đen dê trắng để đảm bảo mục tiêu bài học.

Việc lặp lại nguyên văn có thể giúp trẻ ghi nhớ âm thanh của ngôn ngữ, nhưng chưa đủ để phát triển năng lực sử dụng ngôn ngữ. Trẻ cần nhiều hơn thế: cơ hội để đặt câu hỏi, diễn đạt suy nghĩ, phản hồi ý kiến và thảo luận ý nghĩa với người khác. chính những tương tác này mới giúp ngôn ngữ trở thành công cụ tư duy, thay vì chỉ là nội dung cần ghi nhớ.

Đừng chỉ đọc, hãy cùng trẻ "sống" trong câu chuyện

Một câu chuyện quen thuộc hoàn toàn có thể trở thành nền tảng cho một môi trường học tập giàu ngôn ngữ nếu được khai thác đúng cách. Thay vì đọc hết một mạch từ đầu đến cuối, giáo viên có thể chủ động tạo ra các “điểm dừng” để tương tác với trẻ. Ví dụ, khi đến đoạn Tích Chu mải chơi quên lấy nước cho bà, giáo viên có thể hỏi: "Nếu con là Tích Chu, con sẽ làm gì lúc đó?" . Từ một câu hỏi đơn giản này, nhiều hoạt động ngôn ngữ có thể diễn ra: Trẻ dự đoán và đưa ra lựa chọn. Trẻ giải thích lý do cho quyết định của mình. Trẻ lắng nghe và phản hồi ý kiến của bạn...

Có nhiều các câu hỏi gợi mở như vậy mà giáo viên có thể chuẩn bị để tạo ra cơ hội để trẻ được chìm đắm vào trong câu chuyện, phát triển khả năng suy nghĩ cách giải quyết một vấn đề, trình bày cách giải quyết, và mở rộng ý tưởng của trẻ thông qua các phản hồi như: “Con có thể nói rõ hơn không?”, “Tại sao con nghĩ vậy?”. Những phản hồi này giúp kéo dài và làm sâu sắc các cuộc hội thoại trong lớp học và qua đó giúp trẻ phát triển kĩ năng ngôn ngữ một cách tự nhiên và hiệu quả.



Giúp trẻ hiểu những khái niệm trừu tượng qua câu chuyện

Trong kho tàng cổ tích quen thuộc, ẩn sau những tình tiết kỳ ảo là cơ hội vàng thường bị bỏ qua là khả năng giúp trẻ bắt đầu tiếp xúc và thấu hiểu các khái niệm trừu tượng. Những từ như "hối hận", "vô tâm" hay "vội vàng" thường bị xem là quá khó với trẻ mầm non và vì thế ít được khai thác.

Thay vì giải thích bằng định nghĩa khô khan, cô có thể "bắc cầu" từ câu chuyện đến trải nghiệm thực tế của trẻ. Chẳng hạn, khi nói về sự “vội vàng”, giáo viên có thể hỏi: "Các con có nhớ sáng nay lúc chúng mình vội vàng xếp hàng để kịp giờ ra sân chơi không?” Hoặc đơn giản chỉ cần hỏi nhóm trẻ: “Lúc nào thì mình vội vàng nhỉ?”. Khi một từ mới được gắn với trải nghiệm cụ thể, trẻ sẽ dễ dàng hiểu và sử dụng lại trong những tình huống khác. khi trẻ đã bắt đầu làm quen với từ vựng này. Việc neo một từ vựng mới vào một trải nghiệm có thật giúp trẻ chuyển hóa những khái niệm xa lạ thành vốn từ chủ động. Cách tiếp cận này giúp trẻ không chỉ “biết từ”, mà còn hiểu và sử dụng từ trong ngữ cảnh phù hợp – một yếu tố cốt lõi của phát triển ngôn ngữ.

Trong thực tế, giáo viên mong muốn có thêm các cuốn truyện mới, hoặc tìm kiếm những tài liệu mẫu để tổ chức hoạt động kể chuyện. Tuy nhiên, việc liên tục thay đổi đầu sách không phải là yếu tố quyết định chất lượng học tập.

Chỉ cần một cuốn truyện quen thuộc như Tích Chu, Cá Cầu Vồng, hay Phú Ông Tham Vàng nếu được khai thác qua nhiều ngày với các kỹ thuật tương tác sâu, với các câu hỏi gợi phong phú và góc nhìn mới, có thể tạo ra nhiều cơ hội học tập hơn so với việc học thuộc lòng nhiều câu chuyện khác nhau. Đổi mới giáo dục đôi khi chỉ đơn giản là thay đổi cách chúng ta nhìn nhận một trang sách: Không phải là một bài học thuộc lòng, mà là một cánh cửa mở ra thế giới ngôn ngữ đầy chủ động cho trẻ. Để làm được điều này, việc tập huấn nâng cao năng lực cho giáo viên biết cách tạo dựng môi trường học tập giàu ngôn ngữ từ những cuốn sách có sẵn là vô cùng cần thiết.



Khi "thuộc lòng" chưa phải là "học sâu”

Những video trẻ đồng thanh kể lại các câu chuyện như Tích Chu có thể mang lại cho nhiều phụ huynh an tâm pha lẫn chút tự hào về việc học tập của con mình. Tuy nhiên, nếu nhìn từ góc độ phát triển ngôn ngữ chúng ta sẽ thấy đó là một hoạt động nghe và lặp lại thụ động. Tại nhiều cơ sở giáo dục mầm non tại Việt Nam, giáo viên thường có xu hướng cho trẻ học thuộc những cốt truyện quen thuộc như Tích Chu, Cây khế, Dê đen dê trắng để đảm bảo mục tiêu bài học.

Việc lặp lại nguyên văn có thể giúp trẻ ghi nhớ âm thanh của ngôn ngữ, nhưng chưa đủ để phát triển năng lực sử dụng ngôn ngữ. Trẻ cần nhiều hơn thế: cơ hội để đặt câu hỏi, diễn đạt suy nghĩ, phản hồi ý kiến và thảo luận ý nghĩa với người khác. chính những tương tác này mới giúp ngôn ngữ trở thành công cụ tư duy, thay vì chỉ là nội dung cần ghi nhớ.

Đừng chỉ đọc, hãy cùng trẻ "sống" trong câu chuyện

Một câu chuyện quen thuộc hoàn toàn có thể trở thành nền tảng cho một môi trường học tập giàu ngôn ngữ nếu được khai thác đúng cách. Thay vì đọc hết một mạch từ đầu đến cuối, giáo viên có thể chủ động tạo ra các “điểm dừng” để tương tác với trẻ. Ví dụ, khi đến đoạn Tích Chu mải chơi quên lấy nước cho bà, giáo viên có thể hỏi: "Nếu con là Tích Chu, con sẽ làm gì lúc đó?" . Từ một câu hỏi đơn giản này, nhiều hoạt động ngôn ngữ có thể diễn ra: Trẻ dự đoán và đưa ra lựa chọn. Trẻ giải thích lý do cho quyết định của mình. Trẻ lắng nghe và phản hồi ý kiến của bạn...

Có nhiều các câu hỏi gợi mở như vậy mà giáo viên có thể chuẩn bị để tạo ra cơ hội để trẻ được chìm đắm vào trong câu chuyện, phát triển khả năng suy nghĩ cách giải quyết một vấn đề, trình bày cách giải quyết, và mở rộng ý tưởng của trẻ thông qua các phản hồi như: “Con có thể nói rõ hơn không?”, “Tại sao con nghĩ vậy?”. Những phản hồi này giúp kéo dài và làm sâu sắc các cuộc hội thoại trong lớp học và qua đó giúp trẻ phát triển kĩ năng ngôn ngữ một cách tự nhiên và hiệu quả.



Giúp trẻ hiểu những khái niệm trừu tượng qua câu chuyện

Trong kho tàng cổ tích quen thuộc, ẩn sau những tình tiết kỳ ảo là cơ hội vàng thường bị bỏ qua là khả năng giúp trẻ bắt đầu tiếp xúc và thấu hiểu các khái niệm trừu tượng. Những từ như "hối hận", "vô tâm" hay "vội vàng" thường bị xem là quá khó với trẻ mầm non và vì thế ít được khai thác.

Thay vì giải thích bằng định nghĩa khô khan, cô có thể "bắc cầu" từ câu chuyện đến trải nghiệm thực tế của trẻ. Chẳng hạn, khi nói về sự “vội vàng”, giáo viên có thể hỏi: "Các con có nhớ sáng nay lúc chúng mình vội vàng xếp hàng để kịp giờ ra sân chơi không?” Hoặc đơn giản chỉ cần hỏi nhóm trẻ: “Lúc nào thì mình vội vàng nhỉ?”. Khi một từ mới được gắn với trải nghiệm cụ thể, trẻ sẽ dễ dàng hiểu và sử dụng lại trong những tình huống khác. khi trẻ đã bắt đầu làm quen với từ vựng này. Việc neo một từ vựng mới vào một trải nghiệm có thật giúp trẻ chuyển hóa những khái niệm xa lạ thành vốn từ chủ động. Cách tiếp cận này giúp trẻ không chỉ “biết từ”, mà còn hiểu và sử dụng từ trong ngữ cảnh phù hợp – một yếu tố cốt lõi của phát triển ngôn ngữ.

Trong thực tế, giáo viên mong muốn có thêm các cuốn truyện mới, hoặc tìm kiếm những tài liệu mẫu để tổ chức hoạt động kể chuyện. Tuy nhiên, việc liên tục thay đổi đầu sách không phải là yếu tố quyết định chất lượng học tập.

Chỉ cần một cuốn truyện quen thuộc như Tích Chu, Cá Cầu Vồng, hay Phú Ông Tham Vàng nếu được khai thác qua nhiều ngày với các kỹ thuật tương tác sâu, với các câu hỏi gợi phong phú và góc nhìn mới, có thể tạo ra nhiều cơ hội học tập hơn so với việc học thuộc lòng nhiều câu chuyện khác nhau. Đổi mới giáo dục đôi khi chỉ đơn giản là thay đổi cách chúng ta nhìn nhận một trang sách: Không phải là một bài học thuộc lòng, mà là một cánh cửa mở ra thế giới ngôn ngữ đầy chủ động cho trẻ. Để làm được điều này, việc tập huấn nâng cao năng lực cho giáo viên biết cách tạo dựng môi trường học tập giàu ngôn ngữ từ những cuốn sách có sẵn là vô cùng cần thiết.