Giá trị người thầy trong thời đại AI

2026/11/20 15:57

GD&TĐ - AI hỗ trợ dạy học, nhưng không thể thay người thầy bồi dưỡng tư duy, nhân cách và đồng hành cùng học sinh trưởng thành.


Giữa làn sóng phát triển mạnh mẽ của trí tuệ nhân tạo (AI), hoạt động dạy và học đang đứng trước nhiều thay đổi. Chỉ với một câu lệnh, giáo viên có thể xây dựng kế hoạch bài dạy, tạo ngân hàng câu hỏi, mô phỏng kiến thức phức tạp; học sinh cũng có thể nhanh chóng tìm được lời giải cho một bài toán hay hoàn thành một bài luận. Công nghệ mở ra nhiều cơ hội, nhưng đồng thời đặt ra câu hỏi về vai trò của người thầy trong một môi trường mà tri thức ngày càng dễ tiếp cận.
Theo thầy Lê Như Phương, Tổ trưởng Chuyên môn, giáo viên Toán, Phân hiệu Trường THPT Đào Duy Từ (Thanh Hóa), nếu giáo dục chỉ dừng lại ở việc truyền tải thông tin và chuẩn hóa thao tác, AI chắc chắn có thể đảm nhận ngày càng nhiều công việc. Tuy nhiên, giáo dục chưa bao giờ chỉ là sự chuyển giao dữ liệu. Kiến thức là điều kiện cần, còn năng lực tư duy, phẩm chất nhân cách, lòng trung thực và sự trưởng thành toàn diện mới là đích đến sâu xa.
Công nghệ có thể cung cấp thông tin, đưa ra lời giải và hỗ trợ thiết kế một bài giảng hoàn chỉnh, nhưng không thể thay người thầy nhận ra nỗi lo trong ánh mắt học trò, trao lời động viên đúng lúc hay khơi dậy niềm tin ở một em đang muốn bỏ cuộc. Bởi vậy, sự hiện diện của AI không làm mất đi vai trò người thầy, mà đòi hỏi nhà giáo nhìn nhận rõ hơn giá trị và trách nhiệm của mình trong quá trình giáo dục.

Đánh giá năng lực thực chất, không chỉ nhìn vào sản phẩm

Từ góc độ dạy học, thầy Lê Như Phương cho rằng cần phân biệt rõ giữa hoàn thành nhiệm vụ học tập và thực sự tiến bộ về năng lực. Đây là vấn đề đáng quan tâm khi học sinh ngày càng có nhiều công cụ AI hỗ trợ.
Một học sinh có thể sử dụng AI để giải phương trình hoặc viết bài luận, sau đó nộp một sản phẩm hoàn chỉnh, có cấu trúc chặt chẽ và ngôn ngữ trôi chảy. Nhưng nếu em không hiểu bản chất của phép biến đổi, không tự giải thích được lập luận, lúng túng khi dữ kiện thay đổi thì sản phẩm ấy chưa phản ánh năng lực thực tế. Khi đó, điểm số có thể cho thấy chất lượng của công cụ nhiều hơn là mức độ hiểu biết và tiến bộ của người học.
Báo cáo OECD Digital Education Outlook 2026 cũng nhận định AI tạo sinh chỉ thực sự hỗ trợ học tập khi được tích hợp theo những nguyên tắc sư phạm rõ ràng. Nếu người học phó mặc nhiệm vụ cho AI, kết quả đầu ra có thể đẹp mắt nhưng không tạo ra sự tiến bộ tương ứng về tư duy.
Điều này đặt ra yêu cầu đổi mới kiểm tra, đánh giá. Thay vì chỉ tập trung vào sản phẩm cuối cùng, giáo viên cần quan tâm nhiều hơn đến quá trình học sinh tiếp cận và giải quyết vấn đề: cách xác định yêu cầu, lựa chọn phương pháp, tìm kiếm và kiểm chứng thông tin, lập luận cũng như bảo vệ quan điểm của mình.
Trong đó, việc thiết kế nhiệm vụ học tập có khả năng phát triển tư duy độc lập giữ vai trò quan trọng. Giáo viên có thể yêu cầu học sinh phân tích, so sánh các cách giải quyết một vấn đề; phát hiện sai sót trong nội dung do AI tạo ra; kiểm chứng dẫn chứng, đánh giá độ tin cậy của dữ liệu và vận dụng kiến thức vào tình huống mới. Những câu hỏi mở, hoạt động trao đổi trực tiếp và nhiệm vụ gắn với thực tiễn cũng giúp nhận diện rõ hơn mức độ hiểu biết, khả năng tự chủ của từng học sinh.
Mục tiêu không phải cấm đoán hay quay lưng với công nghệ, mà là hướng dẫn học sinh sử dụng AI đúng mục đích, đúng giới hạn. Các em cần biết khai thác công cụ, đồng thời phải tự suy nghĩ, kiểm chứng thông tin và chịu trách nhiệm về kết quả học tập của mình.
Học sinh Phân hiệu Trường THPT Đào Duy Từ (Thanh Hóa).


Giữ khoảng lặng để học sinh tự suy nghĩ và trưởng thành

Quan điểm lấy con người làm trung tâm cũng là yêu cầu được nhấn mạnh trong các định hướng ứng dụng AI vào giáo dục. Hướng dẫn Guidance for Generative AI in Education and Research (2023) của UNESCO đề cao vai trò chủ động của người học, trách nhiệm của con người và việc sử dụng AI an toàn, phù hợp với mục tiêu giáo dục. Từ góc nhìn của OECD, Andreas Schleicher, Giám đốc Giáo dục và Kỹ năng của tổ chức này, cũng nhấn mạnh việc khai thác AI cần gắn với chất lượng dạy học, thay vì chỉ chú trọng khả năng tự động hóa nhiệm vụ.
Tại Việt Nam, Nghị quyết số 71-NQ/TW ngày 22/8/2025 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo đặt ra yêu cầu đổi mới mạnh mẽ nhằm nâng cao chất lượng giáo dục, phát triển con người. Trước đó, Quyết định số 131/QĐ-TTg ngày 25/1/2022 của Thủ tướng Chính phủ xác lập định hướng tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số trong giáo dục, đào tạo giai đoạn 2022–2025, định hướng đến năm 2030.
Những định hướng này cho thấy chuyển đổi số không đơn thuần là đưa thêm công nghệ vào trường học, mà quan trọng hơn là sử dụng công nghệ để nâng cao chất lượng giáo dục. AI có thể mở rộng năng lực của giáo viên, hỗ trợ xây dựng học liệu, cá nhân hóa việc học và giảm tải một số công việc. Tuy nhiên, hiệu quả cuối cùng vẫn phải được đánh giá bằng chất lượng học tập và sự phát triển của người học.
Theo thầy Lê Như Phương, một thách thức đáng chú ý trong giáo dục thời AI là giúp học sinh không hình thành thói quen tìm kiếm câu trả lời ngay lập tức trước khi tự mình suy nghĩ. Trong học tập, những khoảng thời gian loay hoay trước một bài toán khó, thử đi thử lại một cách giải, đọc lại đoạn văn để tìm ý nghĩa hay cân nhắc giữa các phương án chính là lúc tư duy được rèn luyện.
Qua những lần thử và sai, học sinh học cách kiên trì, tự điều chỉnh và chịu trách nhiệm với lựa chọn của mình. Nếu mọi trở ngại đều được tháo gỡ tức thì bằng một câu lệnh, các em có thể nhận được kết quả nhanh hơn nhưng lại bỏ lỡ quá trình hình thành năng lực thực chất.
Vì vậy, người thầy cần biết khi nào nên sử dụng AI để gợi mở hướng đi, khi nào cần giữ lại khoảng lặng để học sinh tự tìm lời giải. Hỗ trợ đúng lúc không có nghĩa là làm thay; tạo điều kiện thuận lợi cũng không đồng nghĩa với loại bỏ mọi thử thách. Có những thời điểm, điều học sinh cần không phải một đáp án có sẵn, mà là cơ hội để tự suy nghĩ, mắc lỗi, sửa sai và trưởng thành từ chính trải nghiệm của mình.
Cùng với đó, việc ứng dụng AI phải tính đến sự khác biệt về điều kiện tiếp cận thiết bị, đường truyền, kỹ năng số và khả năng sử dụng công nghệ của từng học sinh. Nhà trường và giáo viên cần quan tâm để công nghệ thực sự mở rộng cơ hội học tập, không làm gia tăng khoảng cách giữa các nhóm người học.
Tương lai giáo dục không phải là cuộc cạnh tranh giữa người thầy và trí tuệ nhân tạo. AI có thể mở rộng giới hạn tri thức, rút ngắn con đường tìm kiếm lời giải, nhưng giáo dục không chỉ dừng lại ở việc tìm ra câu trả lời. Điều quan trọng hơn là giúp học sinh biết đặt câu hỏi, suy nghĩ độc lập, lựa chọn điều đúng đắn, sống trung thực và có trách nhiệm với bản thân, với những người xung quanh.
Công nghệ có thể khiến việc học nhanh hơn, thuận tiện hơn; người thầy góp phần làm cho hành trình ấy có phương hướng, chiều sâu và ý nghĩa. Trong kỷ nguyên AI, giá trị bền vững của nhà giáo vẫn nằm ở khả năng khơi dậy khát vọng học tập, nuôi dưỡng tư duy độc lập và đồng hành cùng học sinh trên hành trình trưởng thành. Đó cũng là điều không một công cụ công nghệ nào có thể thay thế.
Theo Hải Bình
giaoducthoidai.vn
Theo: giaoducthoidai.vn
2026/11/20 10:36 (GMT+7)
2026-11-20 09:57

Hành trình 60 năm kiến tạo Trường THPT Hoài Đức A đầy tự hào

GD&TĐ - Kỷ niệm 60 năm thành lập Trường THPT Hoài Đức A, anh Tài Quang Tưởng - cựu học sinh A6 niên khóa 2002-2005 có những vần thơ đầy xúc động.

Hành trình 60 năm kiến tạo Trường THPT Hoài Đức A đầy tự hào
2026-11-20 09:57

Trường ĐH Tài nguyên và Môi trường Hà Nội tri ân các thế hệ nhà giáo

GD&TĐ - Sáng 20/11, Trường Đại học Tài nguyên và Môi trường Hà Nội tổ chức Lễ kỷ niệm 44 năm Ngày Nhà giáo Việt Nam, tri ân các thế hệ cán bộ, giảng viên.

Trường ĐH Tài nguyên và Môi trường Hà Nội tri ân các thế hệ nhà giáo
2026-11-20 09:57

Chi bộ Trường THPT Tử Đà chú trọng tạo nguồn phát triển Đảng từ học sinh

GD&TĐ - Năm 2026, Chi bộ Trường THPT Tử Đà (tỉnh Phú Thọ) kết nạp 8 học sinh vào Đảng, đây là hiệu quả công tác chủ động tạo nguồn, bồi dưỡng từ sớm.

Chi bộ Trường THPT Tử Đà chú trọng tạo nguồn phát triển Đảng từ học sinh
2026-11-20 09:56

Trường THCS & THPT Nguyễn Siêu đón Huân chương Lao động hạng Nhì

GD&TĐ - Sáng 20/11, Thứ trưởng Đoàn Trung Kiên dự kỷ niệm 35 năm thành lập và đón Huân chương Lao động hạng Nhì tại Trường THCS & THPT Nguyễn Siêu.

Trường THCS & THPT Nguyễn Siêu đón Huân chương Lao động hạng Nhì
2026-11-20 09:56

Học thông qua Chơi: Từ trải nghiệm đến thực hành bền vững

GD&TĐ - Liệu chỉ cần đưa thêm một vài trò chơi vào bài học là đã có thể triển khai Học thông qua Chơi một cách hiệu quả?

Học thông qua Chơi: Từ trải nghiệm đến thực hành bền vững
2026-11-20 09:56

14 nhà giáo của Trường ĐH Việt Đức nhận Kỷ niệm chương Vì sự nghiệp giáo dục

GD&TĐ - Bộ GD&ĐT tặng Kỷ niệm chương Vì sự nghiệp giáo dục cho 14 nhà giáo Trường Đại học Việt Đức với nhiều đóng góp cho sự nghiệp trồng người.

14 nhà giáo của Trường ĐH Việt Đức nhận Kỷ niệm chương Vì sự nghiệp giáo dục
2026-11-20 09:56

38 học sinh lớp 1 xứ Nghệ gửi lời yêu thương đến thầy cô bằng 38 ngôn ngữ

GD&TĐ - Clip gần 5 phút với 38 gương mặt trẻ thơ lần lượt xuất hiện gửi lời tri ân thầy cô bằng 38 thứ tiếng của lớp học xứ Nghệ đã “đốn tim” khán giả.

38 học sinh lớp 1 xứ Nghệ gửi lời yêu thương đến thầy cô bằng 38 ngôn ngữ
2026-11-20 09:55

'Trái ngọt' nghiên cứu khoa học của những tân khoa Trường Đại học Việt Đức

GD&TĐ - Dù hoàn cảnh và xuất phát điểm khác nhau, nhưng tình yêu khoa học giúp những nhà nghiên cứu trẻ vượt qua khó khăn, đạt được những thành tựu ban đầu.

'Trái ngọt' nghiên cứu khoa học của những tân khoa Trường Đại học Việt Đức
2026-11-20 09:55

Lãnh đạo tỉnh Hưng Yên chúc mừng ngành Giáo dục nhân Ngày Nhà giáo Việt Nam

GD&TĐ - Ngày 20/11, ông Phạm Bảo Sơn, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Hưng Yên thăm, chúc mừng Sở GD&ĐT cùng cán bộ quản lý, giáo viên, nhân viên toàn ngành.

Lãnh đạo tỉnh Hưng Yên chúc mừng ngành Giáo dục nhân Ngày Nhà giáo Việt Nam
2026-11-20 09:55

Phía sau một công trình khoa học là lao động học thuật nghiêm túc của nhà giáo

GD&TĐ - Ngày tri ân người làm nghề dạy học cũng là dịp nhìn lại những giá trị đã làm nên mình, suy nghĩ về trách nhiệm đối với chặng đường phía trước.

Phía sau một công trình khoa học là lao động học thuật nghiêm túc của nhà giáo