Sử dụng AI có trách nhiệm, có kiểm chứng, có khả năng giải trình
Bộ GD&ĐT công bố dự thảo Thông tư quy định ứng dụng công nghệ trong giáo dục đại học. Theo dự thảo, ứng dụng công nghệ trong giáo dục đại học được thực hiện toàn diện trong các hoạt động đào tạo, kiểm tra, đánh giá, nghiên cứu khoa học, quản trị cơ sở giáo dục đại học và cung cấp dịch vụ, hỗ trợ người học.
Việc ứng dụng công nghệ nhằm hỗ trợ tổ chức giảng dạy, học tập, quản lý quá trình học tập, theo dõi tiến độ, kết quả học tập của người học, tư vấn học tập, định hướng nghề nghiệp và phân tích dữ liệu học tập để cải tiến chương trình, phương pháp giảng dạy.
Sử dụng AI trong đào tạo phải bảo đảm hỗ trợ, không thay thế vai trò của giảng viên; minh bạch, có thể giải trình; không làm sai lệch kết quả học tập; tuân thủ liêm chính học thuật và có cơ chế kiểm soát, giám sát.
TS. Ngô Thị Hoàng Vân, giảng viên Khoa Sinh Nông nghiệp - Môi trường, Trường Đại học Sư phạm, Đại học Đà Nẵng đồng tình với việc AI được phép hỗ trợ dạy học, quản trị và học tập, nhưng phải bảo đảm minh bạch, đúng chuẩn mực học thuật.
Nêu giải pháp cho yêu cầu này, theo TS Ngô Thị Hoàng Vân, điều quan trọng nhất là phải xác định AI chỉ là công cụ hỗ trợ chứ không thay thế tư duy và trách nhiệm học thuật của con người. Cần có cơ chế công khai hoặc khai báo việc sử dụng AI.
Ví dụ, người học hoặc giảng viên cần cho biết AI được sử dụng ở khâu nào: tìm ý tưởng, hỗ trợ ngôn ngữ, phân tích dữ liệu hay xây dựng nội dung. Điều này tương tự như việc trích dẫn tài liệu tham khảo trong học thuật.
Ngoài ra, TS Ngô Thị Hoàng Vân nhấn mạnh yêu cầu đổi mới phương pháp kiểm tra đánh giá. Nếu vẫn sử dụng các dạng bài tập thiên về ghi nhớ hoặc sao chép kiến thức thì AI rất dễ làm thay người học.
Vì vậy, cần tăng cường các hình thức đánh giá năng lực thực như dự án, giải quyết vấn đề thực tiễn, phản biện, thuyết trình hoặc đánh giá quá trình học tập.
Cùng với đó, các cơ sở giáo dục cần xây dựng quy định nội bộ rõ ràng về liêm chính học thuật trong môi trường AI, bao gồm các hành vi được phép, không được phép và trách nhiệm của người học, giảng viên. Nâng cao nhận thức về đạo đức số và trách nhiệm học thuật cho cả giảng viên lẫn sinh viên.
AI có thể tạo ra thông tin sai lệch hoặc thiếu kiểm chứng, vì vậy trách nhiệm cuối cùng về tính chính xác và học thuật vẫn thuộc về con người.
“Tôi cho rằng “minh bạch” không có nghĩa là hạn chế AI, mà là sử dụng AI một cách có trách nhiệm, có kiểm chứng và có khả năng giải trình”, TS Ngô Thị Hoàng Vân cho hay.
Chuyển từ “ứng dụng công nghệ” sang “chuyển đổi mô hình giáo dục”
TS Ngô Thị Hoàng Vân cũng cho rằng, AI đang làm thay đổi rất mạnh giáo dục đại học, không chỉ ở công cụ mà cả phương thức đào tạo và quản trị. Vì vậy, nhà trường và giảng viên cần chuyển từ tư duy “ứng dụng công nghệ” sang tư duy “chuyển đổi mô hình giáo dục”.
Đối với nhà trường, cần xây dựng hệ sinh thái đại học số dựa trên dữ liệu và AI. Điều này bao gồm hạ tầng số, cơ sở dữ liệu tập trung, hệ thống quản lý học tập thông minh, các nền tảng hỗ trợ người học và cơ chế quản trị dữ liệu an toàn, liên thông.
Đồng thời, các trường cần rà soát lại chương trình đào tạo để bổ sung năng lực số và năng lực AI cho người học ở tất cả các ngành nghề, không chỉ riêng lĩnh vực công nghệ thông tin. Trong tương lai, khả năng làm việc cùng AI sẽ trở thành một năng lực nền tảng của nguồn nhân lực.
Đối với giảng viên, vai trò sẽ thay đổi từ người truyền đạt kiến thức sang người thiết kế trải nghiệm học tập và dẫn dắt tư duy. Khi AI có thể tạo nội dung rất nhanh, giá trị của giảng viên nằm ở khả năng định hướng học thuật, phát triển tư duy phản biện, tổ chức hoạt động học tập và hỗ trợ sinh viên giải quyết vấn đề thực tiễn.
Ngoài ra, giảng viên cũng cần nâng cao năng lực sử dụng AI trong thiết kế bài giảng, phát triển học liệu số, phân tích dữ liệu học tập và cá thể hóa hỗ trợ người học. Tuy nhiên, việc sử dụng AI phải luôn đi kèm với kiểm chứng chuyên môn và trách nhiệm học thuật.
“Theo tôi, mục tiêu cuối cùng không phải là để AI thay thế con người, mà là xây dựng mô hình “con người kết hợp với AI” nhằm nâng cao chất lượng đào tạo, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và tạo ra môi trường giáo dục đại học linh hoạt, hiện đại hơn”, TS Ngô Thị Hoàng Vân chia sẻ.
