Khơi mở tư duy trong mỗi giờ học

GD&TĐ - Đặt câu hỏi, trao đổi và tự tìm cách giải quyết vấn đề giúp học sinh hình thành tư duy độc lập, khả năng thích ứng và năng lực hội nhập.



Để học sinh chủ động trong quá trình học

Một lớp học phát triển năng lực không chỉ được đo bằng lượng kiến thức học sinh ghi nhớ. Điều quan trọng còn nằm ở việc các em biết đặt câu hỏi, trao đổi quan điểm, tìm cách giải quyết vấn đề và vận dụng những gì đã học vào thực tế.

Đây cũng là yêu cầu được đặt ra trong Chiến lược phát triển giáo dục và đào tạo tỉnh Ninh Bình đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045. Theo đó, tỉnh xác định thực hiện đồng bộ đổi mới nội dung, chương trình, phương pháp giáo dục, kiểm tra, đánh giá; chú trọng hình thành và phát triển phẩm chất, năng lực người học, trong đó có năng lực tự học, tư duy sáng tạo, khả năng thích ứng với chuyển đổi số, khoa học - công nghệ và yêu cầu hội nhập quốc tế.

Từ định hướng này, cách tổ chức giờ học cũng cần có sự chuyển dịch. Thay vì giáo viên chủ yếu truyền đạt và học sinh tiếp nhận, lớp học cần tạo thêm cơ hội để các em tự tìm hiểu, đặt câu hỏi, trao đổi, trình bày cách nghĩ và cùng giải quyết nhiệm vụ.

Tư duy phản biện không đơn giản là tranh luận hay phản bác ý kiến của người khác. Đó còn là khả năng đặt câu hỏi trước một vấn đề, tìm căn cứ, kiểm tra thông tin, lắng nghe những cách nhìn khác nhau và lý giải cho lựa chọn của mình.

Điều này càng cần thiết khi học sinh có thể tiếp cận lượng thông tin rất lớn từ Internet, mạng xã hội và các công cụ số. Tìm được thông tin chưa đủ, các em còn cần biết xem xét độ tin cậy, so sánh các nguồn và lựa chọn thông tin phù hợp.

Trong năm học 2025 - 2026, Chương trình GDPT 2018 tiếp tục được triển khai đồng bộ tại Ninh Bình. Cùng với đó, đổi mới phương pháp dạy học, kiểm tra, đánh giá, giáo dục STEM, năng lực số, AI, ngoại ngữ và hướng nghiệp được đẩy mạnh. Đây là những điều kiện để các nhà trường chuyển từ chú trọng truyền thụ kiến thức sang phát triển phẩm chất, năng lực người học.

Theo cô Phùng Thị Thương, giáo viên Trường Tiểu học Ý Yên (xã Ý Yên), khi học sinh được giao những nhiệm vụ mở, giáo viên có thể quan sát rõ hơn cách các em suy nghĩ và giải quyết vấn đề.

“Có những bài học, thay vì đưa sẵn cách làm, giáo viên để học sinh tự tìm hiểu, thảo luận và đưa ra phương án của nhóm. Cách giải quyết ban đầu có thể chưa hoàn chỉnh, nhưng qua trao đổi, lắng nghe ý kiến của bạn và điều chỉnh, các em hiểu vấn đề sâu hơn. Quan trọng là học sinh dần hình thành thói quen tự suy nghĩ và mạnh dạn nói lên cách nghĩ của mình”, cô Thương chia sẻ.

Mở rộng không gian học tập

Khả năng tư duy độc lập khó hình thành nếu học sinh chỉ thực hiện những nhiệm vụ có sẵn cách làm và đáp án. Vì vậy, cùng với đổi mới trong từng giờ học, nhà trường cần mở rộng không gian để các em được trải nghiệm, hợp tác và vận dụng kiến thức.



Đó có thể là một vấn đề thực tế được đưa vào bài học, một nhiệm vụ nhóm, phần thuyết trình, hoạt động trải nghiệm hay giao lưu. Điểm chung là học sinh được đặt vào vị trí chủ động hơn: quan sát, tìm hiểu, trao đổi, đưa ra lựa chọn và giải thích cho lựa chọn của mình.

Em Nguyễn Thị Nhi, học sinh lớp 8, Trường THCS Bắc Vũ Dương (xã Vũ Dương), cho biết em thích những giờ học có nhiều cơ hội trao đổi với giáo viên và các bạn.

“Khi làm việc theo nhóm, có lúc mỗi bạn đưa ra một cách giải quyết khác nhau. Chúng em phải giải thích vì sao mình chọn cách đó rồi cùng trao đổi để tìm phương án phù hợp. Có những lần sau khi nghe ý kiến của bạn, em nhận ra suy nghĩ ban đầu của mình chưa hợp lý và phải thay đổi. Em thấy những giờ học như vậy giúp mình chủ động và tự tin hơn”, Nhi chia sẻ.

Mở rộng không gian học tập còn gắn với yêu cầu hội nhập. Chiến lược phát triển giáo dục và đào tạo của tỉnh đặt mục tiêu phát triển giáo dục Ninh Bình theo hướng đồng bộ, hiện đại, hội nhập, bền vững; phát triển toàn diện phẩm chất, năng lực và kỹ năng hội nhập cho người học.

Trong phương hướng năm học 2026 - 2027, ngành Giáo dục Ninh Bình cũng xác định chủ động mở rộng hợp tác quốc tế, tiếp thu có chọn lọc những mô hình giáo dục tiên tiến, góp phần nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và vị thế của giáo dục tỉnh.

Hội nhập vì thế không chỉ nằm ở năng lực ngoại ngữ. Với học sinh, đó còn là khả năng giao tiếp, hợp tác, sử dụng công nghệ, thích ứng với môi trường mới và tiếp cận những cách nhìn khác nhau. Những năng lực này cần được hình thành từng bước ngay trong quá trình học tập.

Để làm được điều đó, vai trò của giáo viên cũng có sự thay đổi. Bên cạnh truyền đạt kiến thức, giáo viên cần thiết kế nhiệm vụ, đặt câu hỏi, tổ chức trao đổi và tạo điều kiện để học sinh tự tìm kiếm câu trả lời. Khi học sinh đưa ra một cách giải quyết khác, giáo viên có thể hướng dẫn các em kiểm chứng, lý giải và điều chỉnh thay vì đưa ngay đáp án.

Kiểm tra, đánh giá cũng cần đồng hành với quá trình này. Khi mục tiêu của việc học hướng tới phát triển năng lực, học sinh cần có cơ hội thể hiện không chỉ những gì đã nhớ mà cả khả năng vận dụng kiến thức, giải quyết vấn đề và trình bày cách tư duy.

Xây dựng môi trường phát triển tư duy, khả năng sáng tạo và hội nhập vì thế không nằm ở một hoạt động riêng lẻ. Đó là quá trình từ cách tổ chức bài học, giao nhiệm vụ, kiểm tra, đánh giá đến mở rộng cơ hội trải nghiệm cho học sinh.

Khi được đặt câu hỏi, trình bày quan điểm, lắng nghe những cách nhìn khác và tự điều chỉnh sau mỗi nhiệm vụ, học sinh không chỉ tiếp nhận kiến thức mà còn từng bước hình thành tư duy độc lập, khả năng giải quyết vấn đề và thích ứng với những yêu cầu mới.



Để học sinh chủ động trong quá trình học

Một lớp học phát triển năng lực không chỉ được đo bằng lượng kiến thức học sinh ghi nhớ. Điều quan trọng còn nằm ở việc các em biết đặt câu hỏi, trao đổi quan điểm, tìm cách giải quyết vấn đề và vận dụng những gì đã học vào thực tế.

Đây cũng là yêu cầu được đặt ra trong Chiến lược phát triển giáo dục và đào tạo tỉnh Ninh Bình đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045. Theo đó, tỉnh xác định thực hiện đồng bộ đổi mới nội dung, chương trình, phương pháp giáo dục, kiểm tra, đánh giá; chú trọng hình thành và phát triển phẩm chất, năng lực người học, trong đó có năng lực tự học, tư duy sáng tạo, khả năng thích ứng với chuyển đổi số, khoa học - công nghệ và yêu cầu hội nhập quốc tế.

Từ định hướng này, cách tổ chức giờ học cũng cần có sự chuyển dịch. Thay vì giáo viên chủ yếu truyền đạt và học sinh tiếp nhận, lớp học cần tạo thêm cơ hội để các em tự tìm hiểu, đặt câu hỏi, trao đổi, trình bày cách nghĩ và cùng giải quyết nhiệm vụ.

Tư duy phản biện không đơn giản là tranh luận hay phản bác ý kiến của người khác. Đó còn là khả năng đặt câu hỏi trước một vấn đề, tìm căn cứ, kiểm tra thông tin, lắng nghe những cách nhìn khác nhau và lý giải cho lựa chọn của mình.

Điều này càng cần thiết khi học sinh có thể tiếp cận lượng thông tin rất lớn từ Internet, mạng xã hội và các công cụ số. Tìm được thông tin chưa đủ, các em còn cần biết xem xét độ tin cậy, so sánh các nguồn và lựa chọn thông tin phù hợp.

Trong năm học 2025 - 2026, Chương trình GDPT 2018 tiếp tục được triển khai đồng bộ tại Ninh Bình. Cùng với đó, đổi mới phương pháp dạy học, kiểm tra, đánh giá, giáo dục STEM, năng lực số, AI, ngoại ngữ và hướng nghiệp được đẩy mạnh. Đây là những điều kiện để các nhà trường chuyển từ chú trọng truyền thụ kiến thức sang phát triển phẩm chất, năng lực người học.

Theo cô Phùng Thị Thương, giáo viên Trường Tiểu học Ý Yên (xã Ý Yên), khi học sinh được giao những nhiệm vụ mở, giáo viên có thể quan sát rõ hơn cách các em suy nghĩ và giải quyết vấn đề.

“Có những bài học, thay vì đưa sẵn cách làm, giáo viên để học sinh tự tìm hiểu, thảo luận và đưa ra phương án của nhóm. Cách giải quyết ban đầu có thể chưa hoàn chỉnh, nhưng qua trao đổi, lắng nghe ý kiến của bạn và điều chỉnh, các em hiểu vấn đề sâu hơn. Quan trọng là học sinh dần hình thành thói quen tự suy nghĩ và mạnh dạn nói lên cách nghĩ của mình”, cô Thương chia sẻ.

Mở rộng không gian học tập

Khả năng tư duy độc lập khó hình thành nếu học sinh chỉ thực hiện những nhiệm vụ có sẵn cách làm và đáp án. Vì vậy, cùng với đổi mới trong từng giờ học, nhà trường cần mở rộng không gian để các em được trải nghiệm, hợp tác và vận dụng kiến thức.



Đó có thể là một vấn đề thực tế được đưa vào bài học, một nhiệm vụ nhóm, phần thuyết trình, hoạt động trải nghiệm hay giao lưu. Điểm chung là học sinh được đặt vào vị trí chủ động hơn: quan sát, tìm hiểu, trao đổi, đưa ra lựa chọn và giải thích cho lựa chọn của mình.

Em Nguyễn Thị Nhi, học sinh lớp 8, Trường THCS Bắc Vũ Dương (xã Vũ Dương), cho biết em thích những giờ học có nhiều cơ hội trao đổi với giáo viên và các bạn.

“Khi làm việc theo nhóm, có lúc mỗi bạn đưa ra một cách giải quyết khác nhau. Chúng em phải giải thích vì sao mình chọn cách đó rồi cùng trao đổi để tìm phương án phù hợp. Có những lần sau khi nghe ý kiến của bạn, em nhận ra suy nghĩ ban đầu của mình chưa hợp lý và phải thay đổi. Em thấy những giờ học như vậy giúp mình chủ động và tự tin hơn”, Nhi chia sẻ.

Mở rộng không gian học tập còn gắn với yêu cầu hội nhập. Chiến lược phát triển giáo dục và đào tạo của tỉnh đặt mục tiêu phát triển giáo dục Ninh Bình theo hướng đồng bộ, hiện đại, hội nhập, bền vững; phát triển toàn diện phẩm chất, năng lực và kỹ năng hội nhập cho người học.

Trong phương hướng năm học 2026 - 2027, ngành Giáo dục Ninh Bình cũng xác định chủ động mở rộng hợp tác quốc tế, tiếp thu có chọn lọc những mô hình giáo dục tiên tiến, góp phần nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và vị thế của giáo dục tỉnh.

Hội nhập vì thế không chỉ nằm ở năng lực ngoại ngữ. Với học sinh, đó còn là khả năng giao tiếp, hợp tác, sử dụng công nghệ, thích ứng với môi trường mới và tiếp cận những cách nhìn khác nhau. Những năng lực này cần được hình thành từng bước ngay trong quá trình học tập.

Để làm được điều đó, vai trò của giáo viên cũng có sự thay đổi. Bên cạnh truyền đạt kiến thức, giáo viên cần thiết kế nhiệm vụ, đặt câu hỏi, tổ chức trao đổi và tạo điều kiện để học sinh tự tìm kiếm câu trả lời. Khi học sinh đưa ra một cách giải quyết khác, giáo viên có thể hướng dẫn các em kiểm chứng, lý giải và điều chỉnh thay vì đưa ngay đáp án.

Kiểm tra, đánh giá cũng cần đồng hành với quá trình này. Khi mục tiêu của việc học hướng tới phát triển năng lực, học sinh cần có cơ hội thể hiện không chỉ những gì đã nhớ mà cả khả năng vận dụng kiến thức, giải quyết vấn đề và trình bày cách tư duy.

Xây dựng môi trường phát triển tư duy, khả năng sáng tạo và hội nhập vì thế không nằm ở một hoạt động riêng lẻ. Đó là quá trình từ cách tổ chức bài học, giao nhiệm vụ, kiểm tra, đánh giá đến mở rộng cơ hội trải nghiệm cho học sinh.

Khi được đặt câu hỏi, trình bày quan điểm, lắng nghe những cách nhìn khác và tự điều chỉnh sau mỗi nhiệm vụ, học sinh không chỉ tiếp nhận kiến thức mà còn từng bước hình thành tư duy độc lập, khả năng giải quyết vấn đề và thích ứng với những yêu cầu mới.