Kinh nghiệm thực tiễn bồi dưỡng đội tuyển học sinh giỏi quốc tế môn Vật lí

Tuyển chọn và phát hiện sớm học sinh có tố chất đặc biệt

NGƯT Nguyễn Văn Đóa cho rằng, một trong những yếu tố quan trọng nhất của thành công là việc phát hiện sớm và đúng học sinh có tố chất đặc biệt về tư duy khoa học, khả năng suy luận logic và niềm say mê khám phá tự nhiên.

Ngoài năng lực học tập, các em cần có tư duy trừu tượng, khả năng hình dung hiện tượng vật lí, óc sáng tạo và bản lĩnh thi cử.

“Ngay từ đầu năm học lớp 10, tôi thường phối hợp với các giáo viên trong tổ và giáo viên trung học cơ sở của các em, tổ chức kiểm tra tư duy qua các bài toán mở, kiểm tra kỹ năng thực hành để tìm ra những học sinh có tiềm năng, từ đó xây dựng kế hoạch bồi dưỡng phù hợp theo từng giai đoạn phát triển của các em”, NGƯT Nguyễn Văn Đóa chia sẻ.

Xây dựng kế hoạch bồi dưỡng bài bản, chuyên sâu, liên tục cập nhật quốc tế

Chương trình bồi dưỡng cần được thiết kế theo hướng tích hợp giữa kiến thức phổ thông nâng cao và bám sát chuẩn Olympic quốc tế (IPhO) cả về lý thuyết và thực hành.

Để làm được điều đó, NGƯT Nguyễn Văn Đóa tập trung vào các yếu tố sau:

Hệ thống hoá kiến thức trọng tâm, phân loại các dạng bài tập nâng cao trong thời gian học lớp 10, 11 và rèn luyện kỹ năng làm bài.

Làm quen với các chủ đề Olympic, cập nhật các đề thi khu vực và quốc tế mới và các bài báo được đăng trên tạp chí khoa học quốc tế.

Lồng ghép kiến thức Vật lí hiện đại, không chỉ trong chương trình phổ thông mà cả ở mức kiến thức đại học.

Đặc biệt chú trọng đến thực hành thí nghiệm, vốn là điểm mạnh trong kỳ thi IPhO, giúp học sinh rèn luyện kỹ năng đo đạc, xử lý số liệu, thiết kế thí nghiệm và tư duy định lượng; hợp tác chặt chẽ với các giảng viên đại học, chuyên gia, các cựu học sinh giỏi quốc tế để hỗ trợ công tác giảng dạy, trao đổi học thuật.

Thầy Nguyễn Văn Đóa, Trường THPT Chuyên Bắc Giang, tỉnh Bắc Ninh.

Phương pháp giảng dạy tích cực, lấy học sinh làm trung tâm

Trong quá trình giảng dạy, NGƯT Nguyễn Văn Đóa cho biết luôn cố gắng tạo môi trường học tập kích thích tư duy độc lập, sáng tạo.

Giáo viên không truyền đạt kiến thức một chiều mà hướng tới khơi gợi tư duy phản biện và sáng tạo của học sinh; khuyến khích học sinh đặt câu hỏi, tranh luận, phản biện lẫn nhau; sử dụng phương pháp tình huống có vấn đề và tư duy giải quyết bài toán mở.

Qua đó, học sinh không chỉ học kiến thức mà còn học cách tư duy như một nhà khoa học thực thụ.

Chú trọng dạy thực hành thí nghiệm

Chú trọng dạy thực hành thí nghiệm là yêu cầu quan trọng. Một trong những đặc điểm của kỳ thi Olympic Vật lí quốc tế là phần thi thực nghiệm chiếm trọng số cao, đòi hỏi học sinh có kỹ năng làm thí nghiệm tốt, xử lý số liệu chính xác, phân tích sai số, làm quen với thiết bị, dụng cụ thí nghiệm hiện đại.

Tạo môi trường học, nuôi dưỡng đam mê

NGƯT Nguyễn Văn Đóa cho rằng, để các em đạt được thành tích cao trong sân chơi trí tuệ tầm cỡ quốc tế, niềm đam mê với môn học là yếu tố nền tảng cho động lực học tập.

Bồi dưỡng học sinh giỏi quốc tế là quá trình dài hơi, nhiều áp lực. Giáo viên cần đồng hành như một người “huấn luyện viên” nghiêm khắc nhưng thấu hiểu.

Phối hợp với gia đình và nhà trường, phát huy sức mạnh tập thể

Thành công trong công tác bồi dưỡng học sinh giỏi không thể thiếu sự đồng hành từ nhà trường, gia đình, Sở GD&ĐT.

NGƯT Nguyễn Văn Đóa cho biết bản thân luôn duy trì phối hợp chặt chẽ với ban giám hiệu trong việc bố trí thời gian học tập linh hoạt, hợp lý cho học sinh đội tuyển; thường xuyên trao đổi với phụ huynh để tạo điều kiện tốt nhất cho học sinh học tập và nghỉ ngơi.

Thầy cũng chủ động kết nối, học hỏi kinh nghiệm từ các thầy cô giáo trong tổ bộ môn, các thầy cô giáo cùng chuyên môn trong tỉnh và ngoài tỉnh, các chuyên gia đến từ các trường đại học.

Tinh thần cống hiến và trách nhiệm của người thầy

Để đào tạo được một học sinh giỏi quốc tế, người thầy không chỉ là người truyền đạt kiến thức mà còn là người truyền lửa đam mê, người đồng hành, dẫn dắt và truyền cảm hứng.

NGƯT Nguyễn Văn Đóa tâm niệm rằng: Muốn có học trò giỏi, trước hết thầy phải không ngừng học hỏi, học từ các giáo sư, chuyên gia, đồng nghiệp, học từ chính học trò của mình và luôn làm mới chính mình.

Mỗi học sinh giỏi là kết quả của sự rèn luyện công phu, nhưng đồng thời cũng là kết tinh của sự tận tâm, tận lực và tinh thần không ngừng học hỏi của chính người thầy.

“Qua nhiều năm tham gia công tác bồi dưỡng học sinh giỏi, tôi nhận thấy: Thành tích không phải là đích đến cuối cùng, mà quan trọng hơn, đó là quá trình nuôi dưỡng niềm đam mê khoa học, rèn luyện tư duy độc lập và hình thành nhân cách cho các em học sinh, những công dân toàn cầu của tương lai”, NGƯT Nguyễn Văn Đóa chia sẻ.

Đội tuyển quốc gia Việt Nam giành 1 Huy chương Vàng, 4 Huy chương Bạc tại Kỳ thi Olympic Vật lí Quốc tế (IPhO) năm 2025.