Muốn đổi mới quốc gia phải bắt đầu từ đại học
2026/05/19 09:58
GD&TĐ - Đại học được đặt vào vị trí trung tâm của hệ sinh thái tri thức, KHCN và ĐMST, là nền tảng quyết định năng lực cạnh tranh của quốc gia.
Định vị lại vai trò đại học trong chiến lược phát triển quốc gia
Bài phát biểu của Tổng Bí thư Tô Lâm tại lễ kỷ niệm 120 năm truyền thống Đại học Quốc gia Hà Nội không chỉ là một thông điệp tri ân hay ghi nhận chặng đường phát triển của cơ sở giáo dục đại học hàng đầu. Ẩn sâu trong đó là cách tiếp cận mới về vai trò của đại học trong chiến lược phát triển quốc gia: đại học không còn đứng bên lề, mà phải trở thành trung tâm của mô hình phát triển dựa trên tri thức, khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo.
Điểm nổi bật của bài phát biểu nằm ở sự thay đổi trong tư duy. Nếu trước đây, đại học chủ yếu được nhìn nhận như nơi đào tạo nhân lực và cấp bằng, thì nay được đặt vào vị trí cao hơn: một thiết chế sản sinh tri thức mới, công nghệ mới, tư duy mới và năng lực cạnh tranh mới cho quốc gia.
Trong bối cảnh thế giới bước vào thời đại cạnh tranh bằng tri thức và công nghệ, sức mạnh quốc gia không còn phụ thuộc chủ yếu vào tài nguyên hay lao động giá rẻ. Yếu tố quyết định là chất lượng nguồn nhân lực, năng lực nghiên cứu, khả năng làm chủ công nghệ và sức sáng tạo của xã hội. Tất cả những điều đó đều bắt nguồn từ hệ thống giáo dục đại học.
Kinh nghiệm quốc tế đã cho thấy một quy luật khá rõ: những quốc gia có vị thế khoa học – công nghệ hàng đầu đều sở hữu những đại học mạnh, có khả năng dẫn dắt tri thức toàn cầu. Đại học không chỉ đào tạo mà còn là trung tâm nghiên cứu, nơi hình thành công nghệ lõi, tư duy quản trị hiện đại và ảnh hưởng học thuật quốc tế. Do đó, khi Tổng Bí thư nhấn mạnh yêu cầu xây dựng đại học trở thành “túi khôn” của quốc gia, đó chính là sự khẳng định lại vị trí chiến lược của đại học trong cấu trúc phát triển đất nước.
Một quốc gia muốn phát triển nhanh và bền vững không thể chỉ dựa vào khai thác tài nguyên hay gia công lao động. Nền tảng căn bản phải là năng lực tri thức nội sinh. Và đại học chính là nơi kiến tạo năng lực ấy.
Đầu tư cho đại học dẫn dắt để tạo cực tăng trưởng đổi mới sáng tạo
Nhìn rộng hơn trong hệ thống chủ trương của Đảng và Nhà nước thời gian qua, có thể thấy sự nhất quán rõ rệt trong tư duy phát triển. Nghị quyết 57 về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia; Nghị quyết 71 về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo; Nghị quyết 80 về phát triển văn hóa Việt Nam… đều gặp nhau ở một điểm chung: lấy tri thức, khoa học công nghệ và con người làm trung tâm phát triển.
Trong cấu trúc đó, đại học không chỉ là nơi đào tạo nhân lực mà còn là hạ tầng chiến lược của hệ sinh thái đổi mới sáng tạo quốc gia.
Với tư duy đó, Thông báo Kết luận số 45 của Ban Chỉ đạo Trung ương về việc lựa chọn đầu tư phát triển trọng điểm đối với bốn đại học lớn - Đại học Quốc gia Hà Nội, Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh, Đại học Đà Nẵng và Đại học Bách khoa Hà Nội - mang ý nghĩa chiến lược đặc biệt quan trọng.
Vấn đề không chỉ nằm ở việc đầu tư cho một số cơ sở giáo dục đại học, mà là hình thành các cực tăng trưởng tri thức, khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo của quốc gia. Đây là bước đi thể hiện rõ định hướng xây dựng các đại học dẫn dắt, có khả năng cạnh tranh khu vực và quốc tế, đồng thời lan tỏa động lực phát triển cho toàn hệ thống giáo dục đại học.
Bài phát biểu của Tổng Bí thư cho thấy một cách tiếp cận rõ ràng: muốn đổi mới quốc gia thì phải bắt đầu từ đổi mới đại học; muốn nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia thì phải nâng cao năng lực học thuật, nghiên cứu và sáng tạo của hệ thống đại học.
Trong bối cảnh đó, đổi mới sáng tạo không còn là khẩu hiệu hay phong trào, mà trở thành điều kiện sống còn của đại học hiện đại. Một đại học không thể chỉ dừng lại ở chức năng giảng dạy. Đại học phải có năng lực nghiên cứu thực chất, có sản phẩm khoa học, có công nghệ chuyển giao, có đóng góp chính sách và có khả năng giải quyết các vấn đề phát triển của địa phương, đất nước.
Trong bài phát biểu, Tổng Bí thư nhiều lần nhấn mạnh yêu cầu tháo gỡ các điểm nghẽn thể chế, thúc đẩy tự chủ đại học, phát triển khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo. Đây chính là những điều kiện nền tảng. Không có tự chủ học thuật, không thể có sáng tạo thực chất. Không có niềm tin thể chế, không thể có đột phá khoa học.
Trong lịch sử phát triển của mọi quốc gia, luôn có những giai đoạn mà giáo dục chỉ đóng vai trò phổ cập tri thức. Nhưng cũng có những giai đoạn, giáo dục phải đảm nhận sứ mệnh khai mở tương lai quốc gia. Việt Nam đang bước vào giai đoạn thứ hai ấy.
Muốn có nền kinh tế sáng tạo, phải có đại học sáng tạo. Muốn có doanh nghiệp công nghệ mạnh, phải có hệ sinh thái nghiên cứu mạnh. Muốn có nguồn nhân lực chất lượng cao, phải có đội ngũ giảng viên và nhà khoa học được trao quyền tự chủ, được tôn trọng và được tạo điều kiện cống hiến.
Muốn đổi mới quốc gia một cách bền vững, không có con đường nào khác ngoài việc bắt đầu từ đại học. Nhưng để đại học thực hiện được sứ mệnh đó, rất cần một chiến lược đầu tư mạnh mẽ, tầm nhìn dài hạn và cơ chế phù hợp từ Nhà nước. Chỉ khi đại học được đặt đúng vị trí trong cấu trúc phát triển quốc gia và được đầu tư tương xứng, nó mới có thể trở thành trung tâm trí tuệ, đổi mới sáng tạo và dẫn dắt tương lai phát triển đất nước.
Theo: giaoducthoidai.vn
2026/05/16 16:40 (GMT+7)
2026-07-18 01:17
Kết quả SEA-PLM 2024 gợi mở mục tiêu cho giáo dục tiểu học giai đoạn mới
GD&TĐ - Kết quả SEA-PLM 2024 mở ra định hướng quan trọng để giáo dục tiểu học nâng cao chất lượng, công bằng, phát triển bền vững trong giai đoạn tới.
2026-07-18 01:15
Tiêu chí xếp hạng đại học không mâu thuẫn với mục tiêu giáo dục
GD&TĐ - Tiêu chí xếp hạng là công cụ đo lường, cải tiến chất lượng, hiện thực hóa mục tiêu giáo dục và nâng cao giá trị phục vụ người học, xã hội.
2026-07-18 01:15
Quảng Trị đẩy mạnh xã hội hóa giáo dục, khuyến khích đầu tư trường tư thục
GD&TĐ - Nhằm giải quyết áp lực tuyển sinh bậc THCS và THPT, Quảng Trị đẩy mạnh xã hội hóa giáo dục, khuyến khích phát triển các trường ngoài công lập.
2026-07-18 01:15
Môi trường đào tạo quốc tế ngay tại Thái Nguyên
GD&TĐ - Khoa Quốc tế (Đại học Thái Nguyên) đã và đang tạo dựng môi trường đào tạo theo chuẩn quốc tế, giúp sinh viên phát triển năng lực toàn diện.
2026-07-18 01:14
Trường ĐH cấp học bổng cho con em cán bộ ngành Giáo dục
GD&TĐ - Tân sinh viên là con hoặc anh, chị, em ruột của cán bộ, giáo viên, nhân viên ngành Giáo dục được xét học bổng bằng 10% học phí toàn khóa.
2026-07-18 01:14
Thương hiệu giáo dục Anh Quốc Cranleigh School nói gì khi 'bắt tay' Sunshine Group mở cơ sở đầu tiên tại Việt Nam?
GD&TĐ - "Đây không chỉ là một chương mới cho cả hai tổ chức mà còn là một bước tiến ý nghĩa trong quan hệ Anh - Việt”, ông Matt Western - Đặc phái viên Thương mại của Thủ tướng Anh nhận định về việc thương hiệu giáo dục danh tiếng Cranleigh School “bắt tay” cùng Sunshine Group để thành lập ngôi trường liên cấp đầu tiên tại KĐT Ciputra.
2026-07-18 01:13
Viện VH,NT,TT&DL Việt Nam khai giảng lớp nghiên cứu sinh đầu tiên tại miền Trung
GD&TĐ - Ngày 17/7 tại TP Huế, Viện VH,NT,TT&DL Việt Nam tổ chức Lễ khai giảng khóa nghiên cứu sinh (NCS) K31 cho khu vực miền Trung.
2026-07-18 01:13
Gỡ vướng chính sách, bảo đảm quyền lợi cho giáo viên và học sinh Quảng Trị
GD&TĐ - Tại kỳ họp thứ 4, HĐND tỉnh Quảng Trị, lãnh đạo Sở GD&ĐT giải đáp các nội dung liên quan đến chế độ chính sách đối với giáo viên, học sinh.
