Rèn bản lĩnh, nuôi dưỡng ý thức công dân từ trải nghiệm thực tiễn

GD&TĐ - Trải nghiệm thực tiễn luôn là "lớp học" sống động nhất, giúp học sinh rèn luyện bản lĩnh và ý thức công dân.



Trong bối cảnh chuyển đổi số và hội nhập quốc tế sâu rộng, giáo dục lý tưởng cách mạng, lòng yêu nước, bản lĩnh chính trị, đạo đức, lối sống và khát vọng cống hiến cho thanh niên là một trong những nhiệm vụ trọng tâm của công tác giáo dục.

Tuy nhiên, để công tác này đạt hiệu quả, cần nhìn nhận đúng những thách thức mới và có những giải pháp phù hợp với tâm lý, nhu cầu của thế hệ trẻ hôm nay.

Bồi đắp bản lĩnh trước dòng chảy thông tin số

Theo cô Trần Thị Ngân - Tổ trưởng chuyên môn - Trường THPT Hương Vinh (TP Huế), thách thức lớn nhất trong giáo dục lý tưởng cách mạng, lòng yêu nước, bản lĩnh chính trị, đạo đức, lối sống và khát vọng cống hiến cho thanh niên trong bối cảnh hiện nay là sự bùng nổ thông tin trên không gian mạng.

Chưa bao giờ thanh niên có điều kiện tiếp cận tri thức nhanh và rộng như hiện nay, nhưng cũng chưa bao giờ họ phải đối mặt với lượng thông tin đa chiều, khó kiểm chứng và thay đổi từng giờ.

Bên cạnh những giá trị tích cực, môi trường số cũng tồn tại nhiều thông tin sai lệch, nội dung giật gân hoặc những quan điểm cực đoan dễ tác động đến nhận thức của người trẻ nếu thiếu kỹ năng chọn lọc và tư duy phản biện.

“Có thể nói, không gian mạng đã trở thành một mặt trận tư tưởng, nơi mà thông tin giả có thể xuất hiện thường xuyên, liên tục và không được kiểm chứng.

Trong bối cảnh đó, giáo dục lý tưởng, lòng yêu nước và bản lĩnh chính trị không chỉ dừng ở truyền đạt kiến thức, mà cần giúp thanh niên hình thành năng lực tiếp nhận, phân tích và đánh giá thông tin một cách khoa học, khách quan”, cô Trần Thị Ngân cho hay.



Gắn giáo dục lý tưởng với trải nghiệm thực tiễn

Để giáo dục lòng yêu nước, bản lĩnh chính trị, đạo đức và lối sống cho thanh niên trong bối cảnh mới, cô Trần Thị Ngân đưa ra hai giải pháp mang tính đột phá cần tập trung.

Trước hết, đối với học sinh THPT, nhà trường cần lồng ghép giáo dục lý tưởng cách mạng, lòng yêu nước, bản lĩnh chính trị, đạo đức, lối sống và khát vọng cống hiến trong quá trình thực tiễn dạy học.

Các giá trị về lòng yêu nước, tinh thần trách nhiệm, đạo đức và ý thức công dân không nên chỉ được truyền tải trong những tiết học chuyên đề mà cần được tích hợp một cách linh hoạt trong từng môn học, từng hoạt động giáo dục.

Thông qua các môn học như Lịch sử, Ngữ văn, Giáo dục kinh tế - pháp luật, Địa lí, Giáo dục địa phương hay Hoạt động trải nghiệm,… giáo viên có thể lồng ghép các nội dung giáo dục nhằm khơi dậy niềm tự hào dân tộc, ý thức trách nhiệm với cộng đồng và khát vọng đóng góp cho xã hội.

Điều quan trọng là phương pháp giảng dạy cần đổi mới theo hướng tăng cường đối thoại, khuyến khích học sinh nêu quan điểm, tư duy phản biện và vận dụng kiến thức vào thực tiễn, thay vì chỉ tiếp nhận thông tin một chiều.

Giáo viên cũng cần xây dựng các tình huống học tập gắn với thực tiễn, đặc biệt là những vấn đề đang diễn ra trên không gian mạng như tin giả, thông tin sai lệch, các nội dung xuyên tạc lịch sử dân tộc, phủ nhận thành quả cách mạng, xúc phạm các anh hùng dân tộc hoặc cổ súy cho lối sống thực dụng, lệch chuẩn.

Thông qua hoạt động thảo luận, phân tích và phản biện trên cơ sở các nguồn thông tin chính thống, học sinh sẽ được rèn luyện kỹ năng nhận diện và kiểm chứng thông tin, biết phân biệt đúng - sai, từ đó hình thành bản lĩnh chính trị vững vàng, có khả năng bảo vệ những giá trị lịch sử, văn hóa và truyền thống tốt đẹp của dân tộc. Đây có thể xem là giải pháp thiết thực để giáo dục lòng yêu nước, bản lĩnh chính trị, đạo đức và lối sống cho thanh niên trong bối cảnh mới

Giải pháp thứ hai, cô Trần Thị Ngân nhấn mạnh yêu cầu gắn giáo dục với các hoạt động trải nghiệm thực tiễn. Những hoạt động tình nguyện vì cộng đồng, về nguồn, tham quan các di tích lịch sử, bảo tàng, tham gia các dự án bảo vệ môi trường sẽ giúp thanh niên cảm nhận sâu sắc hơn giá trị của lòng yêu nước, tinh thần trách nhiệm và ý nghĩa của sự cống hiến.

Đối với TP Huế, cô Ngân cho biết, giáo dục lòng yêu nước, bản lĩnh chính trị, đạo đức và lối sống cho thanh niên trong bối cảnh mới gắn với hoạt động trải nghiệm giáo dục di sản mang lại hiệu quả thiết thực.

Huế là địa phương sở hữu hệ thống 8 di sản văn hóa đặc sắc được UNESCO vinh danh cùng nhiều di tích lịch sử cách mạng, tạo điều kiện thuận lợi để đưa di sản trở thành lớp học sống cho học sinh, sinh viên.

Thông qua các hoạt động học tập trải nghiệm tại Quần thể Di tích Cố đô Huế, Bảo tàng Hồ Chí Minh, Bảo tàng Lịch sử, hay các "địa chỉ đỏ" như Nhà lưu niệm Chủ tịch Hồ Chí Minh tại làng Dương Nỗ, Mai Thúc Loan, Nhà lưu niệm đồng chí Tố Hữu, đồng chí Nguyễn Chí Thanh, di tích Chín Hầm,… thanh niên có cơ hội tìm hiểu sâu sắc hơn về lịch sử dân tộc, truyền thống yêu nước và những giá trị văn hóa của quê hương.

“Thực tiễn luôn là “lớp học” sống động nhất. Khi được trực tiếp tham gia các hoạt động vì cộng đồng, thanh niên không chỉ tiếp thu kiến thức mà còn rèn luyện kỹ năng, hình thành bản lĩnh, tinh thần sẻ chia và ý thức công dân. Những trải nghiệm đó có sức lan tỏa và tạo ảnh hưởng lâu dài hơn đến thế hệ thanh niên so với việc chỉ học qua sách vở”, cô Trần Thị Ngân chia sẻ.



Trong bối cảnh chuyển đổi số và hội nhập quốc tế sâu rộng, giáo dục lý tưởng cách mạng, lòng yêu nước, bản lĩnh chính trị, đạo đức, lối sống và khát vọng cống hiến cho thanh niên là một trong những nhiệm vụ trọng tâm của công tác giáo dục.

Tuy nhiên, để công tác này đạt hiệu quả, cần nhìn nhận đúng những thách thức mới và có những giải pháp phù hợp với tâm lý, nhu cầu của thế hệ trẻ hôm nay.

Bồi đắp bản lĩnh trước dòng chảy thông tin số

Theo cô Trần Thị Ngân - Tổ trưởng chuyên môn - Trường THPT Hương Vinh (TP Huế), thách thức lớn nhất trong giáo dục lý tưởng cách mạng, lòng yêu nước, bản lĩnh chính trị, đạo đức, lối sống và khát vọng cống hiến cho thanh niên trong bối cảnh hiện nay là sự bùng nổ thông tin trên không gian mạng.

Chưa bao giờ thanh niên có điều kiện tiếp cận tri thức nhanh và rộng như hiện nay, nhưng cũng chưa bao giờ họ phải đối mặt với lượng thông tin đa chiều, khó kiểm chứng và thay đổi từng giờ.

Bên cạnh những giá trị tích cực, môi trường số cũng tồn tại nhiều thông tin sai lệch, nội dung giật gân hoặc những quan điểm cực đoan dễ tác động đến nhận thức của người trẻ nếu thiếu kỹ năng chọn lọc và tư duy phản biện.

“Có thể nói, không gian mạng đã trở thành một mặt trận tư tưởng, nơi mà thông tin giả có thể xuất hiện thường xuyên, liên tục và không được kiểm chứng.

Trong bối cảnh đó, giáo dục lý tưởng, lòng yêu nước và bản lĩnh chính trị không chỉ dừng ở truyền đạt kiến thức, mà cần giúp thanh niên hình thành năng lực tiếp nhận, phân tích và đánh giá thông tin một cách khoa học, khách quan”, cô Trần Thị Ngân cho hay.



Gắn giáo dục lý tưởng với trải nghiệm thực tiễn

Để giáo dục lòng yêu nước, bản lĩnh chính trị, đạo đức và lối sống cho thanh niên trong bối cảnh mới, cô Trần Thị Ngân đưa ra hai giải pháp mang tính đột phá cần tập trung.

Trước hết, đối với học sinh THPT, nhà trường cần lồng ghép giáo dục lý tưởng cách mạng, lòng yêu nước, bản lĩnh chính trị, đạo đức, lối sống và khát vọng cống hiến trong quá trình thực tiễn dạy học.

Các giá trị về lòng yêu nước, tinh thần trách nhiệm, đạo đức và ý thức công dân không nên chỉ được truyền tải trong những tiết học chuyên đề mà cần được tích hợp một cách linh hoạt trong từng môn học, từng hoạt động giáo dục.

Thông qua các môn học như Lịch sử, Ngữ văn, Giáo dục kinh tế - pháp luật, Địa lí, Giáo dục địa phương hay Hoạt động trải nghiệm,… giáo viên có thể lồng ghép các nội dung giáo dục nhằm khơi dậy niềm tự hào dân tộc, ý thức trách nhiệm với cộng đồng và khát vọng đóng góp cho xã hội.

Điều quan trọng là phương pháp giảng dạy cần đổi mới theo hướng tăng cường đối thoại, khuyến khích học sinh nêu quan điểm, tư duy phản biện và vận dụng kiến thức vào thực tiễn, thay vì chỉ tiếp nhận thông tin một chiều.

Giáo viên cũng cần xây dựng các tình huống học tập gắn với thực tiễn, đặc biệt là những vấn đề đang diễn ra trên không gian mạng như tin giả, thông tin sai lệch, các nội dung xuyên tạc lịch sử dân tộc, phủ nhận thành quả cách mạng, xúc phạm các anh hùng dân tộc hoặc cổ súy cho lối sống thực dụng, lệch chuẩn.

Thông qua hoạt động thảo luận, phân tích và phản biện trên cơ sở các nguồn thông tin chính thống, học sinh sẽ được rèn luyện kỹ năng nhận diện và kiểm chứng thông tin, biết phân biệt đúng - sai, từ đó hình thành bản lĩnh chính trị vững vàng, có khả năng bảo vệ những giá trị lịch sử, văn hóa và truyền thống tốt đẹp của dân tộc. Đây có thể xem là giải pháp thiết thực để giáo dục lòng yêu nước, bản lĩnh chính trị, đạo đức và lối sống cho thanh niên trong bối cảnh mới

Giải pháp thứ hai, cô Trần Thị Ngân nhấn mạnh yêu cầu gắn giáo dục với các hoạt động trải nghiệm thực tiễn. Những hoạt động tình nguyện vì cộng đồng, về nguồn, tham quan các di tích lịch sử, bảo tàng, tham gia các dự án bảo vệ môi trường sẽ giúp thanh niên cảm nhận sâu sắc hơn giá trị của lòng yêu nước, tinh thần trách nhiệm và ý nghĩa của sự cống hiến.

Đối với TP Huế, cô Ngân cho biết, giáo dục lòng yêu nước, bản lĩnh chính trị, đạo đức và lối sống cho thanh niên trong bối cảnh mới gắn với hoạt động trải nghiệm giáo dục di sản mang lại hiệu quả thiết thực.

Huế là địa phương sở hữu hệ thống 8 di sản văn hóa đặc sắc được UNESCO vinh danh cùng nhiều di tích lịch sử cách mạng, tạo điều kiện thuận lợi để đưa di sản trở thành lớp học sống cho học sinh, sinh viên.

Thông qua các hoạt động học tập trải nghiệm tại Quần thể Di tích Cố đô Huế, Bảo tàng Hồ Chí Minh, Bảo tàng Lịch sử, hay các "địa chỉ đỏ" như Nhà lưu niệm Chủ tịch Hồ Chí Minh tại làng Dương Nỗ, Mai Thúc Loan, Nhà lưu niệm đồng chí Tố Hữu, đồng chí Nguyễn Chí Thanh, di tích Chín Hầm,… thanh niên có cơ hội tìm hiểu sâu sắc hơn về lịch sử dân tộc, truyền thống yêu nước và những giá trị văn hóa của quê hương.

“Thực tiễn luôn là “lớp học” sống động nhất. Khi được trực tiếp tham gia các hoạt động vì cộng đồng, thanh niên không chỉ tiếp thu kiến thức mà còn rèn luyện kỹ năng, hình thành bản lĩnh, tinh thần sẻ chia và ý thức công dân. Những trải nghiệm đó có sức lan tỏa và tạo ảnh hưởng lâu dài hơn đến thế hệ thanh niên so với việc chỉ học qua sách vở”, cô Trần Thị Ngân chia sẻ.